256 shlokas
- 1
अथान्येद्युः पुनरिमां निशि प्राग्वद्विनोदयन्
नरवाहनदत्ताय गोमुखो ऽकथयत्कथाम्
athānyedyuḥ punarimāṃ niśi prāgvadvinodayan
naravāhanadattāya gomukho 'kathayatkathām
- 2
बभूव नगरे क्वापि बोधिसत्त्वांशसंभवः
कस्याप्याढ्यस्य वणिजस्तनयो मृतमातृकः
babhūva nagare kvāpi bodhisattvāṃśasaṃbhavaḥ
kasyāpyāḍhyasya vaṇijastanayo mṛtamātṛkaḥ
- 3
अन्यजायाप्रसक्तेन पित्रा तत्प्रेरितेन सः
निरस्तो वनवासाय सभार्यो निरगाद्गृहात्
anyajāyāprasaktena pitrā tatpreritena saḥ
nirasto vanavāsāya sabhāryo niragādgṛhāt
- 4
स्वानुजं तु सहायान्तं तद्वत्पित्रा निराकृतम्
अशान्तचित्तम् उत्सृज्य सो ऽन्येनैव पथा ययौ
svānujaṃ tu sahāyāntaṃ tadvatpitrā nirākṛtam
aśāntacittam utsṛjya so 'nyenaiva pathā yayau
- 5
प्रक्रामंश्च क्रमात्प्राप निस्तोयतृणपादपाम्
पाथेयहीनश्चण्डांशुतप्तां मरुमहाटवीम्
prakrāmaṃśca kramātprāpa nistoyatṛṇapādapām
pātheyahīnaścaṇḍāṃśutaptāṃ marumahāṭavīm
- 6
तस्यां व्रजन्स सप्ताहं भार्यां क्लान्तां क्षुधा तृषा
अजीवयत्स्वमांसास्रैः पापा तान्याहरच्च सा
tasyāṃ vrajansa saptāhaṃ bhāryāṃ klāntāṃ kṣudhā tṛṣā
ajīvayatsvamāṃsāsraiḥ pāpā tānyāharacca sā
- 7
अष्टमे ऽह्नि सरिद्वीचिवाचालं गिरिकाननम्
प्राप सत्फलसच्छायपादपं स्निग्धशाद्वलम्
aṣṭame 'hni saridvīcivācālaṃ girikānanam
prāpa satphalasacchāyapādapaṃ snigdhaśādvalam
- 8
तत्र संभाव्य भार्यां तां क्लान्तां मूलफलाम्बुभिः
अवातरद्गिरिनदीं स्नातुं कल्लोलमालिनीम्
tatra saṃbhāvya bhāryāṃ tāṃ klāntāṃ mūlaphalāmbubhiḥ
avātaradgirinadīṃ snātuṃ kallolamālinīm
- 9
तस्यां ददर्श च छिन्नहस्तपादचतुष्टयम्
ह्रियमाणं जलौघेन पुरुषं त्राणकाङ्क्षिणम्
tasyāṃ dadarśa ca chinnahastapādacatuṣṭayam
hriyamāṇaṃ jalaughena puruṣaṃ trāṇakāṅkṣiṇam
- 10
बहूपवासक्लान्तो ऽपि तां विगाह्य नदीं ततः
उज्जहार कृपालुस्तं महासत्त्वः स पूरुषम्
bahūpavāsaklānto 'pi tāṃ vigāhya nadīṃ tataḥ
ujjahāra kṛpālustaṃ mahāsattvaḥ sa pūruṣam
- 11
केनेदं ते कृतं भ्रातरिति कारुणिकेन च
तेनारोप्य स्थलं पृष्टः स रुण्डः पुरुषो ऽभ्यधात्
kenedaṃ te kṛtaṃ bhrātariti kāruṇikena ca
tenāropya sthalaṃ pṛṣṭaḥ sa ruṇḍaḥ puruṣo 'bhyadhāt
- 12
निकृत्तहस्तचरणो नद्यां क्षिप्तो ऽस्मि शत्रुभिः
दित्सुभिः क्लेशमरणं त्वयाहं तूद्धृतस्ततः
nikṛttahastacaraṇo nadyāṃ kṣipto 'smi śatrubhiḥ
ditsubhiḥ kleśamaraṇaṃ tvayāhaṃ tūddhṛtastataḥ
- 13
एवम् उक्तवतस्तस्य स बुद्ध्वा व्रणपट्टिकाम्
दत्त्वाहारं महासत्त्वः स्नानादि व्यधितात्मनः
evam uktavatastasya sa buddhvā vraṇapaṭṭikām
dattvāhāraṃ mahāsattvaḥ snānādi vyadhitātmanaḥ
- 14
ततो मूलफलाहारो भार्यायुक्तो ऽत्र कानने
स तस्थौ बोधिसत्त्वांशो वणिक्पुत्रस्तपश्चरन्
tato mūlaphalāhāro bhāryāyukto 'tra kānane
sa tasthau bodhisattvāṃśo vaṇikputrastapaścaran
- 15
एकदा फलमूलार्थं गते तस्मिन्स्मरातुरा
तद्भार्या तेन रुण्डेन रेमे रूढव्रणेन सा
ekadā phalamūlārthaṃ gate tasminsmarāturā
tadbhāryā tena ruṇḍena reme rūḍhavraṇena sā
- 16
तत्सक्ता तेन संमन्त्र्य भर्तुस्तस्य वधैषिणी
युक्त्या चकार सान्येद्युर्मान्द्यं दुश्चारिणी मृषा
tatsaktā tena saṃmantrya bhartustasya vadhaiṣiṇī
yuktyā cakāra sānyedyurmāndyaṃ duścāriṇī mṛṣā
- 17
श्वभ्रे दुरवतारे ऽथ स्थितां दुस्तरनिम्नगे
दर्शयित्वौषधिं पापा पतिं सा तम् अभाषत
śvabhre duravatāre 'tha sthitāṃ dustaranimnage
darśayitvauṣadhiṃ pāpā patiṃ sā tam abhāṣata
- 18
जीवाम्यहं त्वयैषा चेन्ममानीता महौषधिः
जाने ह्येतामिहस्थां मे स्वप्ने वक्ति स्म देवता
jīvāmyahaṃ tvayaiṣā cenmamānītā mahauṣadhiḥ
jāne hyetāmihasthāṃ me svapne vakti sma devatā
- 19
तच्छ्रुत्वा स तथेत्येव श्वभ्रे तत्रौषधेः कृते
तृणवेष्टितया रज्ज्वावातरत्तरुबद्धया
tacchrutvā sa tathetyeva śvabhre tatrauṣadheḥ kṛte
tṛṇaveṣṭitayā rajjvāvātarattarubaddhayā
- 20
अवतीर्णस्य रज्जुं तां चिक्षेपोन्मुच्य तस्य सा
ततः स पतितो नद्यां तया जह्रे महौघया
avatīrṇasya rajjuṃ tāṃ cikṣeponmucya tasya sā
tataḥ sa patito nadyāṃ tayā jahre mahaughayā
- 21
दूराद्दवीयो नीत्वा च तया सुकृतरक्षितः
नद्या कस्यापि नगरस्यासन्ने सो ऽर्पितस्तटे
dūrāddavīyo nītvā ca tayā sukṛtarakṣitaḥ
nadyā kasyāpi nagarasyāsanne so 'rpitastaṭe
- 22
ततः स स्थलमारुह्य चिन्तयन्स्त्रीविचेष्टितम्
जलावगाहनक्लान्तो विशश्राम तरोस्तले
tataḥ sa sthalamāruhya cintayanstrīviceṣṭitam
jalāvagāhanaklānto viśaśrāma tarostale
- 23
तस्मिन्काले च नगरे राजा तत्र मृतो ऽभवत्
मृते राजनि चानादिर्देशे तत्रेदृशी स्थितिः
tasminkāle ca nagare rājā tatra mṛto 'bhavat
mṛte rājani cānādirdeśe tatredṛśī sthitiḥ
- 24
यन्मङ्गलगजः पौरैर्भ्राम्यमाणः करेण यम्
आरोपयति पृष्ठे स्वे सो ऽत्र राज्ये ऽभिषिच्यते
yanmaṅgalagajaḥ paurairbhrāmyamāṇaḥ kareṇa yam
āropayati pṛṣṭhe sve so 'tra rājye 'bhiṣicyate
- 25
स धैर्यतुष्टो धातेव भ्रमन्प्राप्तो ऽन्तिकं गजः
उत्क्षिप्यारोपयामास स्वपृष्ठे तं वणिक्सुतम्
sa dhairyatuṣṭo dhāteva bhramanprāpto 'ntikaṃ gajaḥ
utkṣipyāropayāmāsa svapṛṣṭhe taṃ vaṇiksutam
- 26
ततः स नगरं नीत्वा राज्ये प्रकृतिभिः क्षणात्
वणिक्सुतो ऽभिषिक्तो ऽभूद्बोधिसत्त्वांशसंभवः
tataḥ sa nagaraṃ nītvā rājye prakṛtibhiḥ kṣaṇāt
vaṇiksuto 'bhiṣikto 'bhūdbodhisattvāṃśasaṃbhavaḥ
- 27
स राज्यं प्राप्य करुणामुदिताक्षान्तिभिः सह
अरंस्त न तु पापाभिः स्त्रीभिश्चपलवृत्तिभिः
sa rājyaṃ prāpya karuṇāmuditākṣāntibhiḥ saha
araṃsta na tu pāpābhiḥ strībhiścapalavṛttibhiḥ
- 28
तद्भार्या सापि निःशङ्का मत्वा तं च नदीहृतम्
बभ्रामेतस्ततो जारं रुण्डं पृष्ठे ऽधिरोप्य तम्
tadbhāryā sāpi niḥśaṅkā matvā taṃ ca nadīhṛtam
babhrāmetastato jāraṃ ruṇḍaṃ pṛṣṭhe 'dhiropya tam
- 29
वैरिकृत्ताङ्घ्रिहस्तो ऽयं भर्ता मे ऽहं पतिव्रता
भिक्षित्वा जीवयाम्येतं तद्भिक्षां मे प्रयच्छत
vairikṛttāṅghrihasto 'yaṃ bhartā me 'haṃ pativratā
bhikṣitvā jīvayāmyetaṃ tadbhikṣāṃ me prayacchata
- 30
इति सा भिक्षमाणा च ग्रामे ग्रामे पुरे पुरे
राज्यस्थस्यात्मनो भर्तुर्नगरं प्राप तस्य तत्
iti sā bhikṣamāṇā ca grāme grāme pure pure
rājyasthasyātmano bharturnagaraṃ prāpa tasya tat

