141 shlokas
- 1
एवं वेश्यास्व् असद्भावे कथिते मरुभूतिना
आचख्यौ गोमुखो धीमांस्तद्वत्कुमुदिकाकथाम्
evaṃ veśyāsv asadbhāve kathite marubhūtinā
ācakhyau gomukho dhīmāṃstadvatkumudikākathām
- 2
आसीद्विक्रमसिंहाख्यः प्रतिष्ठाने महीपतिः
व्यधायि विधिनान्वर्थो यः सिंह इव विक्रमे
āsīdvikramasiṃhākhyaḥ pratiṣṭhāne mahīpatiḥ
vyadhāyi vidhinānvartho yaḥ siṃha iva vikrame
- 3
यस्येश्वरस्य सुभगा नदीनप्रभवा प्रिया
अलंकारतनुर्देवी शशिलेखेति चाभवत्
yasyeśvarasya subhagā nadīnaprabhavā priyā
alaṃkāratanurdevī śaśilekheti cābhavat
- 4
तमेकदा स्वनगरे स्थितं सम्भूय गोत्रजाः
पञ्चषा गृहमागत्य राजानं पर्यवेष्टयन्
tamekadā svanagare sthitaṃ sambhūya gotrajāḥ
pañcaṣā gṛhamāgatya rājānaṃ paryaveṣṭayan
- 5
महाभटो वीरबाहुः सुबाहुः सुभटस्तथा
नृपः प्रतापादित्यश्च सर्वे ऽप्य् एते महाबलाः
mahābhaṭo vīrabāhuḥ subāhuḥ subhaṭastathā
nṛpaḥ pratāpādityaśca sarve 'py ete mahābalāḥ
- 6
तेषु सामादि युञ्जानं निराकृत्य स्वमन्त्रिणम्
राजा विक्रमसिंहो ऽसौ युद्धायैषां विनिर्ययौ
teṣu sāmādi yuñjānaṃ nirākṛtya svamantriṇam
rājā vikramasiṃho 'sau yuddhāyaiṣāṃ viniryayau
- 7
प्रवृत्ते शस्त्रसंपाते स नृपः सैन्ययोर्द्वयोः
शौर्यदर्पाद्गजारूढः प्रविवेशाहवं स्वयम्
pravṛtte śastrasaṃpāte sa nṛpaḥ sainyayordvayoḥ
śauryadarpādgajārūḍhaḥ praviveśāhavaṃ svayam
- 8
धनुर्द्वितीयं दृष्ट्वा तं दलयन्तं द्विषच्चमूम्
महाभटाद्याः पञ्चापि राजानो ऽभ्यपतन्समम्
dhanurdvitīyaṃ dṛṣṭvā taṃ dalayantaṃ dviṣaccamūm
mahābhaṭādyāḥ pañcāpi rājāno 'bhyapatansamam
- 9
तद्बले च समं भूयस्यखिले ऽप्य् अभिधावति
बलं विक्रमसिंहस्य तदतुल्यम् अभज्यत
tadbale ca samaṃ bhūyasyakhile 'py abhidhāvati
balaṃ vikramasiṃhasya tadatulyam abhajyata
- 10
ततो ऽनन्तगुणाख्यस्तं मन्त्री पार्श्वस्थितो ऽब्रवीत्
भग्नमस्मद्बलं तावज्जयो नास्तीह सांप्रतम्
tato 'nantaguṇākhyastaṃ mantrī pārśvasthito 'bravīt
bhagnamasmadbalaṃ tāvajjayo nāstīha sāṃpratam
- 11
विधूयास्मान्कृतश्चायं बलवद्विग्रहस्त्वया
तच्छिवायाधुनापीदं मदीयं वचनं कुरु
vidhūyāsmānkṛtaścāyaṃ balavadvigrahastvayā
tacchivāyādhunāpīdaṃ madīyaṃ vacanaṃ kuru
- 12
अवरुह्य द्विपाद् अस्माद् आरुह्य च तुरङ्गमम्
एह्य् अन्यविषयं यावो जीवञ्जेतास्यरीन्पुनः
avaruhya dvipād asmād āruhya ca turaṅgamam
ehy anyaviṣayaṃ yāvo jīvañjetāsyarīnpunaḥ
- 13
इति मन्त्रिगिरा स्वैरम् अवतीर्य स वारणात्
हयारूढः समं तेन स्वबलान्निर्ययौ पुनः
iti mantrigirā svairam avatīrya sa vāraṇāt
hayārūḍhaḥ samaṃ tena svabalānniryayau punaḥ
- 14
ययौ च वेषच्छन्नः सन्सहितस्तेन मन्त्रिणा
राजा विक्रमसिंहो ऽसौ क्रमाद् उज्जयिनीं पुरीम्
yayau ca veṣacchannaḥ sansahitastena mantriṇā
rājā vikramasiṃho 'sau kramād ujjayinīṃ purīm
- 15
तस्यां कुमुदिकाख्यायाः प्रख्यातवसुसंपदः
मन्त्रिद्वितीयो वसतिं विलासिन्या विवेश सः
tasyāṃ kumudikākhyāyāḥ prakhyātavasusaṃpadaḥ
mantridvitīyo vasatiṃ vilāsinyā viveśa saḥ
- 16
अकस्मात्तं गृहायातं दृष्ट्वा सापि व्यचिन्तयत्
पुरुषातिशयः कोऽपि ममायं गृहमागतः
akasmāttaṃ gṛhāyātaṃ dṛṣṭvā sāpi vyacintayat
puruṣātiśayaḥ ko'pi mamāyaṃ gṛhamāgataḥ
- 17
तेजसा लक्षणैश्चैष महान्राजेति सूच्यते
तन्मे यथेप्सितं सिध्येद् ईदृक्चेत्स्वीकृतो भवेत्
tejasā lakṣaṇaiścaiṣa mahānrājeti sūcyate
tanme yathepsitaṃ sidhyed īdṛkcetsvīkṛto bhavet
- 18
इत्यालोच्य तमुत्थाय स्वागतेनाभिनन्द्य च
चकार महदातिथ्यं राज्ञः कुमुदिकास्य सा
ityālocya tamutthāya svāgatenābhinandya ca
cakāra mahadātithyaṃ rājñaḥ kumudikāsya sā
- 19
विश्रान्तं च जगादैनं राजानं सा क्षणान्तरे
धन्याहमद्य सुकृतं प्राक्तनं फलितं मम
viśrāntaṃ ca jagādainaṃ rājānaṃ sā kṣaṇāntare
dhanyāhamadya sukṛtaṃ prāktanaṃ phalitaṃ mama
- 20
देवेन स्वयमागत्य यद्गृहं मे पवित्रितम्
तदनेन प्रसादेन क्रीता दासीयमस्मि ते
devena svayamāgatya yadgṛhaṃ me pavitritam
tadanena prasādena krītā dāsīyamasmi te
- 21
यदस्ति मे हस्तिशतं हयानां द्वे तथायुते
मन्दिरं पूर्णरत्नं च तदायत्तमिदं तव
yadasti me hastiśataṃ hayānāṃ dve tathāyute
mandiraṃ pūrṇaratnaṃ ca tadāyattamidaṃ tava
- 22
इत्य् उक्त्वा सा कुमुदिका राजानं तम् उपाचरत्
स्नानादिनोपचारेण महार्हेण समन्त्रिकम्
ity uktvā sā kumudikā rājānaṃ tam upācarat
snānādinopacāreṇa mahārheṇa samantrikam
- 23
ततस्तन्मन्दिरे साकं तया तत्रार्पितस्वया
राजा विक्रमसिंहो ऽसौ खिन्नस्तस्थौ यथासुखम्
tatastanmandire sākaṃ tayā tatrārpitasvayā
rājā vikramasiṃho 'sau khinnastasthau yathāsukham
- 24
बुभुजे द्रविणं तस्या याचकेभ्यो ददौ च सः
न च सादर्शयत्तस्य विकारं तुष्यति स्म तु
bubhuje draviṇaṃ tasyā yācakebhyo dadau ca saḥ
na ca sādarśayattasya vikāraṃ tuṣyati sma tu
- 25
अहो मय्यनुरक्तेयमिति तुष्टं ततो नृपम्
तं सो ऽनन्तगुणो मन्त्री रहो ऽवादीत्सहस्थितः
aho mayyanurakteyamiti tuṣṭaṃ tato nṛpam
taṃ so 'nantaguṇo mantrī raho 'vādītsahasthitaḥ
- 26
वेश्यानां देव सद्भावो नास्त्येव कुरुते पुनः
यत्ते कुमुदिका भक्तिं न जाने तत्र कारणम्
veśyānāṃ deva sadbhāvo nāstyeva kurute punaḥ
yatte kumudikā bhaktiṃ na jāne tatra kāraṇam
- 27
एतत्तस्य वचः श्रुत्वा स राजा निजगाद तम्
मैवं कुमुदिका प्राणानपि मुञ्चति मत्कृते
etattasya vacaḥ śrutvā sa rājā nijagāda tam
maivaṃ kumudikā prāṇānapi muñcati matkṛte
- 28
न चेत्प्रत्येषि तदहं प्रत्ययं दर्शयामि ते
इत्य् उक्त्वा तं स्वसचिवं राजा व्याजमिमं व्यधात्
na cetpratyeṣi tadahaṃ pratyayaṃ darśayāmi te
ity uktvā taṃ svasacivaṃ rājā vyājamimaṃ vyadhāt
- 29
शनैः कृशीकृत्य तनुं मितपानो ऽल्पभोजनः
चकार मृतमात्मानं निश्चेष्टं लुठिताङ्गकम्
śanaiḥ kṛśīkṛtya tanuṃ mitapāno 'lpabhojanaḥ
cakāra mṛtamātmānaṃ niśceṣṭaṃ luṭhitāṅgakam
- 30
ततो ऽधिरोप्य शिबिकां निन्ये परिजनेन सः
श्मशानं शोचतानन्तगुणे कृतकदुःखिते
tato 'dhiropya śibikāṃ ninye parijanena saḥ
śmaśānaṃ śocatānantaguṇe kṛtakaduḥkhite

