329 shlokas
- 1
ततः शक्तियशःसोत्कं गोमुखः स विनोदयन्
नरवाहनदत्तं तं मन्त्री पुनर् अभाषत
tataḥ śaktiyaśaḥsotkaṃ gomukhaḥ sa vinodayan
naravāhanadattaṃ taṃ mantrī punar abhāṣata
- 2
श्रुता प्राज्ञकथा देव त्वया मुग्धकथां शृणु
मुग्धबुद्धिर् अभूत्कश्चिद् आढ्यस्य वणिजः सुतः
śrutā prājñakathā deva tvayā mugdhakathāṃ śṛṇu
mugdhabuddhir abhūtkaścid āḍhyasya vaṇijaḥ sutaḥ
- 3
जगाम स वणिज्यायै कटाहद्वीपमेकदा
भाण्डमध्ये च तस्याभून्महान् अगुरुसंचयः
jagāma sa vaṇijyāyai kaṭāhadvīpamekadā
bhāṇḍamadhye ca tasyābhūnmahān agurusaṃcayaḥ
- 4
विक्रीता परभाण्डस्य न तस्यागुरु तत्र तत्
कश्चिज्जग्राह तद्वासी जनो वेत्ति न तत्र तत्
vikrītā parabhāṇḍasya na tasyāguru tatra tat
kaścijjagrāha tadvāsī jano vetti na tatra tat
- 5
काष्ठिकेभ्यस्ततो ऽङ्गारान्दृष्ट्वापि क्रीणतो जनान्
स कालागुरु दग्ध्वा तदङ्गारानकरोज्जडः
kāṣṭhikebhyastato 'ṅgārāndṛṣṭvāpi krīṇato janān
sa kālāguru dagdhvā tadaṅgārānakarojjaḍaḥ
- 6
विक्रीयाङ्गारमूल्येन तच्चागत्य ततो गृहम्
तद् एव कौशलं शंसन्स ययौ लोकहास्यताम्
vikrīyāṅgāramūlyena taccāgatya tato gṛham
tad eva kauśalaṃ śaṃsansa yayau lokahāsyatām
- 7
कथितो ऽगुरुदाह्य् एष श्रूयतां तिलकार्षिकः
बभूव कश्चिद्ग्रामीणो भूतप्रायः कृषीवलः
kathito 'gurudāhy eṣa śrūyatāṃ tilakārṣikaḥ
babhūva kaścidgrāmīṇo bhūtaprāyaḥ kṛṣīvalaḥ
- 8
स कदाचित्तिलान्भृष्टान्भुक्त्वा स्वादून् अवेत्य तान्
भृष्टान् एवावपद्भूरींस्तादृशोत्पत्तिवाञ्छया
sa kadācittilānbhṛṣṭānbhuktvā svādūn avetya tān
bhṛṣṭān evāvapadbhūrīṃstādṛśotpattivāñchayā
- 9
भृष्टेषु तेष्व् अजातेषु नष्टार्थं तं जनो ऽहसत्
तिलकार्षिक उक्तो ऽसौ जले ऽग्निक्षेपकं शृणु
bhṛṣṭeṣu teṣv ajāteṣu naṣṭārthaṃ taṃ jano 'hasat
tilakārṣika ukto 'sau jale 'gnikṣepakaṃ śṛṇu
- 10
मन्दबुद्धिर् अभूत्कश्चित्पुमान्निशि स चैकदा
प्रभाते देवतापूजां करिष्यन्नित्यचिन्तयत्
mandabuddhir abhūtkaścitpumānniśi sa caikadā
prabhāte devatāpūjāṃ kariṣyannityacintayat
- 11
उपयुक्तौ मम स्नानधूपाद्यर्थं जलानलौ
स्थापयामि तदेकस्थौ तौ शीघ्रं प्राप्नुयां यथा
upayuktau mama snānadhūpādyarthaṃ jalānalau
sthāpayāmi tadekasthau tau śīghraṃ prāpnuyāṃ yathā
- 12
इत्यालोच्याम्बुकुम्भान्तः क्षिप्त्वाग्निं संविवेश सः
प्रातश्च वीक्षते यावद्गतो ऽग्निर्नष्टमम्बु च
ityālocyāmbukumbhāntaḥ kṣiptvāgniṃ saṃviveśa saḥ
prātaśca vīkṣate yāvadgato 'gnirnaṣṭamambu ca
- 13
अङ्गारमलिने तोये दृष्टे तस्याभवन्मुखम्
तादृगेव सहासस्य लोकस्यासीत्पुनः स्मितम्
aṅgāramaline toye dṛṣṭe tasyābhavanmukham
tādṛgeva sahāsasya lokasyāsītpunaḥ smitam
- 14
श्रुतस्त्वयाग्निकुम्भाख्यो नासिकारोपणं शृणु
बभूव कश्चित्पुरुषो मूर्खो मूढमतिः क्वचित्
śrutastvayāgnikumbhākhyo nāsikāropaṇaṃ śṛṇu
babhūva kaścitpuruṣo mūrkho mūḍhamatiḥ kvacit
- 15
स भार्यां चिपिटघ्राणां गुरुं चोत्तुङ्गनासिकम्
दृष्ट्वा तस्य प्रसुप्तस्य नासां छित्त्वाग्रहीद्गुरोः
sa bhāryāṃ cipiṭaghrāṇāṃ guruṃ cottuṅganāsikam
dṛṣṭvā tasya prasuptasya nāsāṃ chittvāgrahīdguroḥ
- 16
गत्वा च नासिकां छित्त्वा भार्यायास्ताम् अरोपयत्
गुरुनासां मुखे तस्या न च तत्रारुरोह सा
gatvā ca nāsikāṃ chittvā bhāryāyāstām aropayat
gurunāsāṃ mukhe tasyā na ca tatrāruroha sā
- 17
एवं भार्यागुरू तेन छिन्ननासौ कृताव् उभौ
अधुना वनवासी च पशुपालो निशाम्यताम्
evaṃ bhāryāgurū tena chinnanāsau kṛtāv ubhau
adhunā vanavāsī ca paśupālo niśāmyatām
- 18
पशुपालो महामुग्धः कोऽप्य् आसीद्धनवान्वने
तस्य धूर्ताः समाश्रित्य मित्त्रत्वे बहवो ऽमिलन्
paśupālo mahāmugdhaḥ ko'py āsīddhanavānvane
tasya dhūrtāḥ samāśritya mittratve bahavo 'milan
- 19
ते तं जगदुराढ्यस्य सुता नगरवासिनः
त्वत्कृते याचितास्माभिः सा च पित्रा प्रतिश्रुता
te taṃ jagadurāḍhyasya sutā nagaravāsinaḥ
tvatkṛte yācitāsmābhiḥ sā ca pitrā pratiśrutā
- 20
तच्छ्रुत्वा स ददौ तुष्टस्तेभ्यो ऽर्थं तं च ते पुनः
विवाहस्तव सम्पन्न इत्यूचुर्दिवसैर्गतैः
tacchrutvā sa dadau tuṣṭastebhyo 'rthaṃ taṃ ca te punaḥ
vivāhastava sampanna ityūcurdivasairgataiḥ
- 21
ततः स सुतरां तुष्टस्तेभ्यो भूरि धनं ददौ
दिनैश्च तं वदन्ति स्म पुत्रो जातस्तवेति ते
tataḥ sa sutarāṃ tuṣṭastebhyo bhūri dhanaṃ dadau
dinaiśca taṃ vadanti sma putro jātastaveti te
- 22
ननन्द तेन सर्वं च मूढस्तेभ्यः समर्प्य सः
पुत्रं प्रत्युत्सुको ऽस्मीति प्रारोदीच्चापरे ऽहनि
nananda tena sarvaṃ ca mūḍhastebhyaḥ samarpya saḥ
putraṃ pratyutsuko 'smīti prārodīccāpare 'hani
- 23
रुदंश्चादत्त लोकस्य हासं धूर्तैः स वञ्चितः
पशुभ्य इव संक्रान्तजडिमा पशुपालकः
rudaṃścādatta lokasya hāsaṃ dhūrtaiḥ sa vañcitaḥ
paśubhya iva saṃkrāntajaḍimā paśupālakaḥ
- 24
पशुपालः श्रुतो देव शृण्व् अलंकारलम्बकम्
ग्राम्यः कश्चित्खनन्भूमिं प्रापालंकरणं महत्
paśupālaḥ śruto deva śṛṇv alaṃkāralambakam
grāmyaḥ kaścitkhananbhūmiṃ prāpālaṃkaraṇaṃ mahat
- 25
रात्रौ राजकुलाच्चौरैर्नीत्वा तत्र निवेशितम्
यद्गृहीत्वा स तत्रैव भार्यां तेन व्यभूषयत्
rātrau rājakulāccaurairnītvā tatra niveśitam
yadgṛhītvā sa tatraiva bhāryāṃ tena vyabhūṣayat
- 26
बबन्ध मेखलां मूर्ध्नि हारं च जघनस्थले
नूपुरौ करयोस्तस्याः कर्णयोर् अपि कङ्कणौ
babandha mekhalāṃ mūrdhni hāraṃ ca jaghanasthale
nūpurau karayostasyāḥ karṇayor api kaṅkaṇau
- 27
हसद्भिः ख्यापितं लोकैर्बुद्ध्वा राजा जहार तत्
तस्मात्स्वाभरणं तं तु पशुप्रायं मुमोच सः
hasadbhiḥ khyāpitaṃ lokairbuddhvā rājā jahāra tat
tasmātsvābharaṇaṃ taṃ tu paśuprāyaṃ mumoca saḥ
- 28
उक्तो ऽलंकरणो देव शृणु वच्म्यथ तूलिकम्
मूर्खः कश्चित्पुमांस्तूलविक्रयायापणं ययौ
ukto 'laṃkaraṇo deva śṛṇu vacmyatha tūlikam
mūrkhaḥ kaścitpumāṃstūlavikrayāyāpaṇaṃ yayau
- 29
अशुद्धम् इति तत्तस्य न जग्राहात्र कश्चन
तावद्ददर्श तत्राग्नौ हेम निष्टप्तशोधितम्
aśuddham iti tattasya na jagrāhātra kaścana
tāvaddadarśa tatrāgnau hema niṣṭaptaśodhitam
- 30
स्वर्णकारेण विक्रीतं गृहीतं ग्राहकेण च
तद्दृष्ट्वापि स तत्तूलम् इच्छञ्शोधयितुं जडः
svarṇakāreṇa vikrītaṃ gṛhītaṃ grāhakeṇa ca
taddṛṣṭvāpi sa tattūlam icchañśodhayituṃ jaḍaḥ

