236 shlokas
- 1
ततः प्रातः समुत्थाय पितुर्वत्सेश्वरस्य सः
नरवाहनदत्तो ऽत्र दर्शनायान्तिकं ययौ
tataḥ prātaḥ samutthāya piturvatseśvarasya saḥ
naravāhanadatto 'tra darśanāyāntikaṃ yayau
- 2
तत्र पद्मावतीदेवीभ्रातरि स्वगृहात्ततः
आगते मगधेशस्य तनये सिंहवर्मणि
tatra padmāvatīdevībhrātari svagṛhāttataḥ
āgate magadheśasya tanaye siṃhavarmaṇi
- 3
तत्स्वागतकथाप्रश्नप्रवादैर्दिवसे गते
नरवाहनदत्तः स्वं भुक्त्वा मन्दिरमाययौ
tatsvāgatakathāpraśnapravādairdivase gate
naravāhanadattaḥ svaṃ bhuktvā mandiramāyayau
- 4
तत्र शक्तियशःसोत्कं तं विनोदयितुं निशि
ततः स गोमुखो धीमानिमामकथयत्कथाम्
tatra śaktiyaśaḥsotkaṃ taṃ vinodayituṃ niśi
tataḥ sa gomukho dhīmānimāmakathayatkathām
- 5
बभूव क्वापि सच्छायो महान्न्यग्रोधपादपः
शकुन्तशब्दैः पथिकान्विश्रमायाह्वयन्निव
babhūva kvāpi sacchāyo mahānnyagrodhapādapaḥ
śakuntaśabdaiḥ pathikānviśramāyāhvayanniva
- 6
तत्रासीन्मेघवर्णाख्यः काकराजः कृतालयः
तस्यावमर्दनामाभूदुलूकाधिपती रिपुः
tatrāsīnmeghavarṇākhyaḥ kākarājaḥ kṛtālayaḥ
tasyāvamardanāmābhūdulūkādhipatī ripuḥ
- 7
स तस्य काकराजस्य तत्र रात्राव् उलूकराट्
एत्य काकान्बहून्हत्वा कृत्वा परिभवं ययौ
sa tasya kākarājasya tatra rātrāv ulūkarāṭ
etya kākānbahūnhatvā kṛtvā paribhavaṃ yayau
- 8
प्रातः स काकराजो ऽत्र सभाज्योवाच मन्त्रिणः
उड्डीव्याडीविसंडीविप्रडीविचिरजीविनः
prātaḥ sa kākarājo 'tra sabhājyovāca mantriṇaḥ
uḍḍīvyāḍīvisaṃḍīvipraḍīvicirajīvinaḥ
- 9
स शत्रुः परिभूयास्मांल्लब्धलक्ष्यो बली पुनः
आपतेदेव तत्तत्र प्रतीकारो निरूप्यताम्
sa śatruḥ paribhūyāsmāṃllabdhalakṣyo balī punaḥ
āpatedeva tattatra pratīkāro nirūpyatām
- 10
तच्छ्रुत्वाभाषतोड्डीवी शत्रौ बलवति प्रभो
अन्यदेशाश्रयः कार्यस्तस्यैवानुनयो ऽथवा
tacchrutvābhāṣatoḍḍīvī śatrau balavati prabho
anyadeśāśrayaḥ kāryastasyaivānunayo 'thavā
- 11
श्रुत्वैतद् आडीव्य् आह स्म सद्यो न भयम् अप्य् अदः
पराशयं स्वशक्तिं च वीक्ष्य कुर्मो यथाक्षमम्
śrutvaitad āḍīvy āha sma sadyo na bhayam apy adaḥ
parāśayaṃ svaśaktiṃ ca vīkṣya kurmo yathākṣamam
- 12
ततो जगाद संडीवी मरणं देव शोभनम्
न तु प्रणमनं शत्रोर्विदेशे वापि जीवनम्
tato jagāda saṃḍīvī maraṇaṃ deva śobhanam
na tu praṇamanaṃ śatrorvideśe vāpi jīvanam
- 13
योद्धव्यं तेन साकं नः कृतावद्येन शत्रुणा
राजा सहायवाञ्शूरः सोत्साहो जयति द्विषः
yoddhavyaṃ tena sākaṃ naḥ kṛtāvadyena śatruṇā
rājā sahāyavāñśūraḥ sotsāho jayati dviṣaḥ
- 14
अथ प्रडीवी वक्ति स्म न जय्यः स बली रणे
संधिं कृत्वा तु हन्तव्यः सम्प्राप्ते ऽवसरे पुनः
atha praḍīvī vakti sma na jayyaḥ sa balī raṇe
saṃdhiṃ kṛtvā tu hantavyaḥ samprāpte 'vasare punaḥ
- 15
चिरजीवी ततो ऽवादीत्कः संधिर्दूत एव कः
आसृष्टि वैरं काकानामुलूकैस्तत्र को व्रजेत्
cirajīvī tato 'vādītkaḥ saṃdhirdūta eva kaḥ
āsṛṣṭi vairaṃ kākānāmulūkaistatra ko vrajet
- 16
मन्त्रसाध्यमिदं मन्त्रो मूलं राज्यस्य चोच्यते
श्रुत्वैतत्काकराजस्तं सो ऽब्रवीच्चिरजीविनम्
mantrasādhyamidaṃ mantro mūlaṃ rājyasya cocyate
śrutvaitatkākarājastaṃ so 'bravīccirajīvinam
- 17
वृद्धस्त्वं वेत्सि चेत्तन्मे ब्रूहि त्वं केन हेतुना
काकोलूकस्य वैरित्वं मन्त्रं वक्ष्यस्यतः परम्
vṛddhastvaṃ vetsi cettanme brūhi tvaṃ kena hetunā
kākolūkasya vairitvaṃ mantraṃ vakṣyasyataḥ param
- 18
तच्छ्रुत्वा काकराजं तं चिरजीवी जगाद सः
वाग्दोषो ऽयं श्रुता किं न गर्दभाख्यायिका त्वया
tacchrutvā kākarājaṃ taṃ cirajīvī jagāda saḥ
vāgdoṣo 'yaṃ śrutā kiṃ na gardabhākhyāyikā tvayā
- 19
केनापि रजकेनैत्य गर्दभः पुष्टये कृशः
परसस्येषु मुक्तो ऽभूदाच्छाद्य द्वीपिचर्मणा
kenāpi rajakenaitya gardabhaḥ puṣṭaye kṛśaḥ
parasasyeṣu mukto 'bhūdācchādya dvīpicarmaṇā
- 20
स तानि खादन्द्वीपीति जनैस्त्रासान्न वारितः
एकेन ददृशे जातु कार्षिकेण धनुर्भृता
sa tāni khādandvīpīti janaistrāsānna vāritaḥ
ekena dadṛśe jātu kārṣikeṇa dhanurbhṛtā
- 21
स तं द्वीपीति मन्वानः कुब्जीभूय भयानतः
कम्बलावेष्टिततनुर्गन्तुं प्रववृते ततः
sa taṃ dvīpīti manvānaḥ kubjībhūya bhayānataḥ
kambalāveṣṭitatanurgantuṃ pravavṛte tataḥ
- 22
तं च दृष्ट्वा तथायान्तं खरो ऽयमिति चिन्तयन्
खरस्तं स्वरुतेनोच्चैर्व्याहरत्सस्यपोषितः
taṃ ca dṛṣṭvā tathāyāntaṃ kharo 'yamiti cintayan
kharastaṃ svarutenoccairvyāharatsasyapoṣitaḥ
- 23
तच्छ्रुत्वा गर्दभं मत्वा तम् उपेत्य स कार्षिकः
अवधीच्छरघातेन कृतवैरं स्वया गिरा
tacchrutvā gardabhaṃ matvā tam upetya sa kārṣikaḥ
avadhīccharaghātena kṛtavairaṃ svayā girā
- 24
एवं वाग्दोषतो ऽस्माकम् उलूकैः सह वैरिता
पूर्वं ह्य् अराजका आसन्कदाचिद् अपि पक्षिणः
evaṃ vāgdoṣato 'smākam ulūkaiḥ saha vairitā
pūrvaṃ hy arājakā āsankadācid api pakṣiṇaḥ
- 25
ते सम्भूयारभन्ते स्म पक्षिराजाभिषेचनम्
सर्वे कर्तुमुलूकस्य ढौकितच्छत्त्रचामरम्
te sambhūyārabhante sma pakṣirājābhiṣecanam
sarve kartumulūkasya ḍhaukitacchattracāmaram
- 26
तावच्च गगनायातस्तद्दृष्ट्वा वायसो ऽब्रवीत्
रे मूढाः सन्ति नो हंसकोकिलाद्या न किं खगाः
tāvacca gaganāyātastaddṛṣṭvā vāyaso 'bravīt
re mūḍhāḥ santi no haṃsakokilādyā na kiṃ khagāḥ
- 27
येन क्रूरदृशं पापम् इमम् अप्रियदर्शनम्
अभिषिञ्चथ राज्ये ऽस्मिन्धिग् उलूकम् अमङ्गलम्
yena krūradṛśaṃ pāpam imam apriyadarśanam
abhiṣiñcatha rājye 'smindhig ulūkam amaṅgalam
- 28
राजा प्रभाववान्कार्यो यस्य नामैव सिद्धिकृत्
तथा च शृणुतात्रैकां कथां वो वर्णयाम्य् अहम्
rājā prabhāvavānkāryo yasya nāmaiva siddhikṛt
tathā ca śṛṇutātraikāṃ kathāṃ vo varṇayāmy aham
- 29
अस्ति चन्द्रसरो नाम महद्भूरिजलं सरः
शिलीमुखाख्यस्तत्तीरे ऽप्युवास शशकेश्वरः
asti candrasaro nāma mahadbhūrijalaṃ saraḥ
śilīmukhākhyastattīre 'pyuvāsa śaśakeśvaraḥ
- 30
तत्रावग्रहशुष्के ऽन्यनिपाने गजयूथपः
चतुर्दन्ताभिधानो ऽम्भः पातुम् आगात्कदाचन
tatrāvagrahaśuṣke 'nyanipāne gajayūthapaḥ
caturdantābhidhāno 'mbhaḥ pātum āgātkadācana

