177 shlokas
- 1
अवारणीयं रिपुभिर्वारणीयं करं नुमः
हेरम्बस्य ससिन्दूरमसिं दूरमघच्छिदम्
avāraṇīyaṃ ripubhirvāraṇīyaṃ karaṃ numaḥ
herambasya sasindūramasiṃ dūramaghacchidam
- 2
पायाद्वः पुरदाहाय शंभोः संदधतः शरम्
समं व्यग्रेषु नेत्रेषु तृतीयमधिकं स्फुरत्
pāyādvaḥ puradāhāya śaṃbhoḥ saṃdadhataḥ śaram
samaṃ vyagreṣu netreṣu tṛtīyamadhikaṃ sphurat
- 3
रक्तारुणा नृसिंहस्य कुटिला विद्विषो वधे
नखश्रेणी च दृष्टिश्च निहन्तुं दुरितानि वः
raktāruṇā nṛsiṃhasya kuṭilā vidviṣo vadhe
nakhaśreṇī ca dṛṣṭiśca nihantuṃ duritāni vaḥ
- 4
एवं वत्सेश्वरसुतः कौशाम्ब्यां सचिवैः सह
नरवाहनदत्तः स तस्थौ भार्यासखः सुखी
evaṃ vatseśvarasutaḥ kauśāmbyāṃ sacivaiḥ saha
naravāhanadattaḥ sa tasthau bhāryāsakhaḥ sukhī
- 5
एकदा चास्थिते तस्मिन्नास्थानस्थस्य तत्पितुः
वत्सेश्वरस्य विज्ञप्त्यै तद्वासी वणिगाययौ
ekadā cāsthite tasminnāsthānasthasya tatpituḥ
vatseśvarasya vijñaptyai tadvāsī vaṇigāyayau
- 6
स रत्नदत्तनामा तं प्रतीहारनिवेदितः
प्रविश्य नत्वा राजानं वणिगेवं व्यजिज्ञपत्
sa ratnadattanāmā taṃ pratīhāraniveditaḥ
praviśya natvā rājānaṃ vaṇigevaṃ vyajijñapat
- 7
नाम्ना वसुधरो देव दरिद्रो ऽस्तीह भारिकः
अकस्माच्च ददत्खादन्पिबंश्चाद्य स दृश्यते
nāmnā vasudharo deva daridro 'stīha bhārikaḥ
akasmācca dadatkhādanpibaṃścādya sa dṛśyate
- 8
कौतुकाच्च गृहं नीत्वा यथेष्टं पानभोजनम्
दत्त्वा स क्षीबतां नीत्वा मया पृष्टो ऽब्रवीदिदम्
kautukācca gṛhaṃ nītvā yatheṣṭaṃ pānabhojanam
dattvā sa kṣībatāṃ nītvā mayā pṛṣṭo 'bravīdidam
- 9
लब्धं राजकुलद्वारात्सरत्नं कटकं मया
उत्पाट्य रत्नमेकं च ततो विक्रीतवानहम्
labdhaṃ rājakuladvārātsaratnaṃ kaṭakaṃ mayā
utpāṭya ratnamekaṃ ca tato vikrītavānaham
- 10
तच्च दीनारलक्षेण मूल्येन वणिजो मया
दत्तं हिरण्यगुप्तस्य तेनाद्याहं सुखं स्थितः
tacca dīnāralakṣeṇa mūlyena vaṇijo mayā
dattaṃ hiraṇyaguptasya tenādyāhaṃ sukhaṃ sthitaḥ
- 11
इत्य् उक्त्वा दर्शितं तेन देवनामाङ्कितं मम
कटकं यत्ततो देव विज्ञप्तो ऽद्य मया प्रभुः
ity uktvā darśitaṃ tena devanāmāṅkitaṃ mama
kaṭakaṃ yattato deva vijñapto 'dya mayā prabhuḥ
- 12
एतच्छ्रुत्वा स वत्सेशस्तत्रानाययति स्म तौ
भारिकं तं सवलयं सरत्नं वाणिजं च तम्
etacchrutvā sa vatseśastatrānāyayati sma tau
bhārikaṃ taṃ savalayaṃ saratnaṃ vāṇijaṃ ca tam
- 13
हन्त स्मृतं प्रकोष्ठान्मे भ्रष्टमेतत्पुरभ्रमे
इति तत्कटकं दृष्ट्वा स राजाभिदधे स्वयम्
hanta smṛtaṃ prakoṣṭhānme bhraṣṭametatpurabhrame
iti tatkaṭakaṃ dṛṣṭvā sa rājābhidadhe svayam
- 14
निर्हृतं राजनामाङ्कं लब्ध्वा किं कटकं त्वया
इति पृष्टो ऽथ सभ्यैः स राजाग्रे भारिको ऽभ्यधात्
nirhṛtaṃ rājanāmāṅkaṃ labdhvā kiṃ kaṭakaṃ tvayā
iti pṛṣṭo 'tha sabhyaiḥ sa rājāgre bhāriko 'bhyadhāt
- 15
भारजीवी कुतो वेद्मि राजनामाक्षराण्य् अहम्
दारिद्र्यदुःखदग्धेन लब्ध्वैतत्स्वीकृतं मया
bhārajīvī kuto vedmi rājanāmākṣarāṇy aham
dāridryaduḥkhadagdhena labdhvaitatsvīkṛtaṃ mayā
- 16
इत्य् उक्ते तेन रत्नार्थमाक्षिप्तः सो ऽब्रवीद्वणिक्
प्रसह्य मूल्येन मया गृहीतं रत्नमापणे
ity ukte tena ratnārthamākṣiptaḥ so 'bravīdvaṇik
prasahya mūlyena mayā gṛhītaṃ ratnamāpaṇe
- 17
न चास्य राजाभिज्ञानम् अस्ति तन्मयम् उच्यते
मूल्यात्पञ्चसहस्री तु नीतानेन परं स्थितम्
na cāsya rājābhijñānam asti tanmayam ucyate
mūlyātpañcasahasrī tu nītānena paraṃ sthitam
- 18
एतद्धिरण्यगुप्तस्य वचो यौगन्धरायणः
श्रुत्वा तत्र स्थितो ऽवादीन्नात्र दोषो ऽस्ति कस्यचित्
etaddhiraṇyaguptasya vaco yaugandharāyaṇaḥ
śrutvā tatra sthito 'vādīnnātra doṣo 'sti kasyacit
- 19
दरिद्रस्यालिपिज्ञस्य भण्यतां भारिकस्य किम्
दारिद्र्यात्क्रियते चौर्यं लब्धं केनोज्झितं पुनः
daridrasyālipijñasya bhaṇyatāṃ bhārikasya kim
dāridryātkriyate cauryaṃ labdhaṃ kenojjhitaṃ punaḥ
- 20
मूल्येन रत्नग्राही च न वाच्यो वणिग् अप्य् असौ
एतन्महामन्त्रिवचो वत्सेशः श्रद्दधे तदा
mūlyena ratnagrāhī ca na vācyo vaṇig apy asau
etanmahāmantrivaco vatseśaḥ śraddadhe tadā
- 21
दत्त्वा पञ्चसहस्रीं च भारिकेण व्ययीकृताम्
हिरण्यगुप्ताद्वणिजो रत्नं तस्मात्स्वमाददे
dattvā pañcasahasrīṃ ca bhārikeṇa vyayīkṛtām
hiraṇyaguptādvaṇijo ratnaṃ tasmātsvamādade
- 22
भारिकं चाकरोन्मुक्तं गृहीत्वा कटकं निजम्
भुक्तपञ्चसहस्रीको गतभीः सो ऽप्य् अगाद्गृहम्
bhārikaṃ cākaronmuktaṃ gṛhītvā kaṭakaṃ nijam
bhuktapañcasahasrīko gatabhīḥ so 'py agādgṛham
- 23
विश्वस्तघाती पापो ऽयमिति चान्तर्द्विषन्नृपः
रत्नदत्तं स वणिजं कार्यार्थं तममानयत्
viśvastaghātī pāpo 'yamiti cāntardviṣannṛpaḥ
ratnadattaṃ sa vaṇijaṃ kāryārthaṃ tamamānayat
- 24
गतेषु तेषु राजाग्रगतो ऽवोचद्वसन्तकः
अहो दैवाभिशप्तानां प्राप्तो ऽप्य् अर्थः पलायते
gateṣu teṣu rājāgragato 'vocadvasantakaḥ
aho daivābhiśaptānāṃ prāpto 'py arthaḥ palāyate
- 25
अस्य भद्रघटोदन्तः संवृत्तो भारिकस्य यत्
तथाहि कश्चिदासीत्प्राक्पुरे पाटलिपुत्रके
asya bhadraghaṭodantaḥ saṃvṛtto bhārikasya yat
tathāhi kaścidāsītprākpure pāṭaliputrake
- 26
शुभदत्तः स नाम्ना च प्रत्यहं काष्ठभारकम्
वनादानीय विक्रीय पुष्णाति स्म कुटुम्बकम्
śubhadattaḥ sa nāmnā ca pratyahaṃ kāṣṭhabhārakam
vanādānīya vikrīya puṣṇāti sma kuṭumbakam
- 27
एकदा चागतो दूरं वनं दैवाद्ददर्श सः
तत्रस्थांश्चतुरो यक्षान्दिव्याभरणवाससः
ekadā cāgato dūraṃ vanaṃ daivāddadarśa saḥ
tatrasthāṃścaturo yakṣāndivyābharaṇavāsasaḥ
- 28
ते भीतं वीक्ष्य तं प्रीत्या सर्वे पृष्ट्वा यथातथम्
बुद्ध्वा दरिद्रमुत्पन्नकृपा यक्षा बभाषिरे
te bhītaṃ vīkṣya taṃ prītyā sarve pṛṣṭvā yathātatham
buddhvā daridramutpannakṛpā yakṣā babhāṣire
- 29
इहास्मदन्तिके तिष्ठ भद्र कर्मकरो भवान्
अक्लेशं गृहनिर्वाहं करिष्यामो वयं तव
ihāsmadantike tiṣṭha bhadra karmakaro bhavān
akleśaṃ gṛhanirvāhaṃ kariṣyāmo vayaṃ tava
- 30
इत्य् उक्तस्तैस्तथेत्यासीच्छुभदत्तस्तदन्तिके
स्नानादिपरिचर्यां च कृत्स्नां तेषां चकार सः
ity uktastaistathetyāsīcchubhadattastadantike
snānādiparicaryāṃ ca kṛtsnāṃ teṣāṃ cakāra saḥ

