Sanskrit

25 shlokas

  1. 1

    दर्शितेङ्गिताकारां तु प्रविरलदर्शनाम् अपूर्वां च दूत्योपसर्पयेत्

    सैनां शीलतो ऽनुप्रविश्याख्यानकपटैः सुभगंकरणयोगैर्लोकवृत्तान्तैः कविकथाभिः पारदारिककथाभिश्च तस्याश्च रूपविज्ञानदाक्षिण्यशीलानुप्रशंसाभिश्च तां रञ्जयेत्

    कथम् एवंविधायास्तवायम् इत्थंभूतः पतिरिति चानुशयं ग्राहयेत्

    न तव सुभगे दास्यम् अपि कर्तुं युक्त इति ब्रूयात्

    मन्दवेगताम् ईर्ष्यालुतां शठताम् अकृतज्ञतां चासंभोगशीलतां कदर्यतां चपलताम् अन्यानि च यानि तस्मिन्गुप्तान्यस्या अभ्याशे सति सद्भावे अतिशयेन भाषेत

    येन च दोषेणोद्विग्नां लक्षयेत्तेनैवानुप्रविशेत्

    यदासौ मृगी तदा नैव शशतादोषः

    एतेनैव वडवाहस्तिनीविषयश्चोक्तः

    darśiteṅgitākārāṃ tu praviraladarśanām apūrvāṃ ca dūtyopasarpayet

    saināṃ śīlato 'nupraviśyākhyānakapaṭaiḥ subhagaṃkaraṇayogairlokavṛttāntaiḥ kavikathābhiḥ pāradārikakathābhiśca tasyāśca rūpavijñānadākṣiṇyaśīlānupraśaṃsābhiśca tāṃ rañjayet

    katham evaṃvidhāyāstavāyam itthaṃbhūtaḥ patiriti cānuśayaṃ grāhayet

    na tava subhage dāsyam api kartuṃ yukta iti brūyāt

    mandavegatām īrṣyālutāṃ śaṭhatām akṛtajñatāṃ cāsaṃbhogaśīlatāṃ kadaryatāṃ capalatām anyāni ca yāni tasminguptānyasyā abhyāśe sati sadbhāve atiśayena bhāṣeta

    yena ca doṣeṇodvignāṃ lakṣayettenaivānupraviśet

    yadāsau mṛgī tadā naiva śaśatādoṣaḥ

    etenaiva vaḍavāhastinīviṣayaścoktaḥ

  2. 2
  3. 3

    सा नायकस्य चरितम् अनुलोमतां कामितानि च कथयेत्

    प्रसृतसद्भावायां च युक्त्या कार्यशरीरम् इत्थं वदेत्

    शृणु विचित्रम् इदं सुभगे त्वां किल दृष्ट्वामुत्रासाव् इत्थं गोत्रपुत्रो नायकश्चित्तोन्मादम् अनुभवति

    प्रकृत्या सुकुमारः कदाचिद् अन्यत्रापरिक्लिष्टपूर्वस्तपस्वी

    ततो ऽधुना शक्यम् अनेन मरणम् अप्यनुभवितुम् इति वर्णयेत्

    तत्र सिद्धा द्वितीये अहनि वाचि वक्त्रे दृष्ट्यां च प्रसादम् उपलक्ष्य पुनर् अपि कथां प्रवर्तयेत्

    शृण्वत्यां चाहल्याविमारकशाकुन्तलादीन्य् अन्यान्यपि लौकिकानि च कथयेत्तद्युक्तानि

    वृषतां चतुःषष्टिविज्ञतां सौभाग्यं च नायकस्य

    श्लाघनीयतां चास्य प्रच्छन्नं संप्रयोगं भूतम् अभूतपूर्वं वा वर्णयेत्

    आकारं चास्या लक्षयेत्

    sā nāyakasya caritam anulomatāṃ kāmitāni ca kathayet

    prasṛtasadbhāvāyāṃ ca yuktyā kāryaśarīram itthaṃ vadet

    śṛṇu vicitram idaṃ subhage tvāṃ kila dṛṣṭvāmutrāsāv itthaṃ gotraputro nāyakaścittonmādam anubhavati

    prakṛtyā sukumāraḥ kadācid anyatrāparikliṣṭapūrvastapasvī

    tato 'dhunā śakyam anena maraṇam apyanubhavitum iti varṇayet

    tatra siddhā dvitīye ahani vāci vaktre dṛṣṭyāṃ ca prasādam upalakṣya punar api kathāṃ pravartayet

    śṛṇvatyāṃ cāhalyāvimārakaśākuntalādīny anyānyapi laukikāni ca kathayettadyuktāni

    vṛṣatāṃ catuḥṣaṣṭivijñatāṃ saubhāgyaṃ ca nāyakasya

    ślāghanīyatāṃ cāsya pracchannaṃ saṃprayogaṃ bhūtam abhūtapūrvaṃ vā varṇayet

    ākāraṃ cāsyā lakṣayet

  4. 4

    सविहसितं दृष्ट्वा सम्भाषते

    आसने चोपनिमन्त्रयते

    क्वासितं क्व शयितं क्व भुक्तं क्व चेष्टितं किं वा कृतम् इति पृच्छति

    विविक्ते दर्शयत्यात्मानम्

    आख्यानकानि नियुङ्क्ते

    चिन्तयन्ती निःश्वसिति विजृम्भते च

    प्रीतिदायं च ददाति

    इष्टेषूत्सवेषु च स्मरति

    पुनर्दर्शनानुबन्धं विसृजति

    साधुवादिनी सती किम् इदम् अशोभनम् अभिधत्स इति कथाम् अनुबध्नाति

    नायकस्य शाठ्यचापल्यसम्बद्धान्दोषान्ददाति

    पूर्वप्रवृत्तं च तत्संदर्शनं कथाभियोगं च स्वयम् अकथयन्ती तयोच्यमानम् आकाङ्क्षति

    नायकमनोरथेषु च कथ्यमानेषु सपरिभवं नाम हसति

    न च निर्वदतीति

    savihasitaṃ dṛṣṭvā sambhāṣate

    āsane copanimantrayate

    kvāsitaṃ kva śayitaṃ kva bhuktaṃ kva ceṣṭitaṃ kiṃ vā kṛtam iti pṛcchati

    vivikte darśayatyātmānam

    ākhyānakāni niyuṅkte

    cintayantī niḥśvasiti vijṛmbhate ca

    prītidāyaṃ ca dadāti

    iṣṭeṣūtsaveṣu ca smarati

    punardarśanānubandhaṃ visṛjati

    sādhuvādinī satī kim idam aśobhanam abhidhatsa iti kathām anubadhnāti

    nāyakasya śāṭhyacāpalyasambaddhāndoṣāndadāti

    pūrvapravṛttaṃ ca tatsaṃdarśanaṃ kathābhiyogaṃ ca svayam akathayantī tayocyamānam ākāṅkṣati

    nāyakamanoratheṣu ca kathyamāneṣu saparibhavaṃ nāma hasati

    na ca nirvadatīti

  5. 5
  6. 6
  7. 7

    तासां मनोहराण्युपायनानि ताम्बूलम् अनुलेपनं स्रजम् अङ्गुलीयकं वासो वा तेन प्रहितं दर्शयेत्

    तेषु नायकस्य यथार्थं नखदशनपदानि तानि तानि च चिह्नानि स्युः

    वाससि च कुङ्कुमाङ्कम् अञ्जलिं निदध्यात्

    पत्त्रछेद्यानि नानाभिप्रायाकृतिनि दर्शयेत्

    लेखपत्रगर्भाणि कर्णपत्त्राण्यापीडांश्च तेषु स्वमनोरथाख्यापनम्

    प्रतिप्राभृतदाने चैनां नियोजयेत्

    एवं कृतपरस्परपरिग्रहयोश्च दूतीप्रत्ययः समागमः

    tāsāṃ manoharāṇyupāyanāni tāmbūlam anulepanaṃ srajam aṅgulīyakaṃ vāso vā tena prahitaṃ darśayet

    teṣu nāyakasya yathārthaṃ nakhadaśanapadāni tāni tāni ca cihnāni syuḥ

    vāsasi ca kuṅkumāṅkam añjaliṃ nidadhyāt

    pattrachedyāni nānābhiprāyākṛtini darśayet

    lekhapatragarbhāṇi karṇapattrāṇyāpīḍāṃśca teṣu svamanorathākhyāpanam

    pratiprābhṛtadāne caināṃ niyojayet

    evaṃ kṛtaparasparaparigrahayośca dūtīpratyayaḥ samāgamaḥ

  8. 8

    स तु देवताभिगमने यात्रायाम् उद्यानक्रीडायां जलावतरणे विवाहे यज्ञव्यसनोत्सवेष्व् अग्न्युत्पाते चौरविभ्रमे जनपदस्य चक्रारोहणे प्रेक्षाव्यापारेषु तेषु तेषु च कार्येष्व् इति बाभ्रवीयाः

    सखीभिक्षुकीक्षपणिकातापसीभवनेषु सुखोपाय इति गोणिकापुत्रः

    तस्या एव तु गेहे विदितनिष्क्रमप्रवेशे चिन्तितात्ययप्रतीकारे प्रवेशनम् उपपन्नं निष्क्रमणम् अविज्ञातकालं च तन्नित्यं सुखोपायं चेति वात्स्यायनः

    sa tu devatābhigamane yātrāyām udyānakrīḍāyāṃ jalāvataraṇe vivāhe yajñavyasanotsaveṣv agnyutpāte cauravibhrame janapadasya cakrārohaṇe prekṣāvyāpāreṣu teṣu teṣu ca kāryeṣv iti bābhravīyāḥ

    sakhībhikṣukīkṣapaṇikātāpasībhavaneṣu sukhopāya iti goṇikāputraḥ

    tasyā eva tu gehe viditaniṣkramapraveśe cintitātyayapratīkāre praveśanam upapannaṃ niṣkramaṇam avijñātakālaṃ ca tannityaṃ sukhopāyaṃ ceti vātsyāyanaḥ

  9. 9
  10. 10
  11. 11
  12. 12
  13. 13
  14. 14
  15. 15
  16. 16

    दौत्येन प्रहितान्यया स्वयम् एव नायकम् अभिगच्छेद् अजानती नाम तेन सहोपभोगं स्वप्ने वा कथयेत्

    गोत्रस्खलितं भार्यां चास्य निन्देत्

    तद्व्यपदेशेन स्वयम् ईर्ष्यां दर्शयेत्

    नखदशनचिह्नितं वा किंचिद्दद्यात्

    भवते अहम् अदौ दातुं संकल्पितेति चाभिदधीत

    मम भार्याया का रमनीयेति विविक्ते पर्यनुयुञ्जीत सा स्वयंदूती

    तस्या विविक्ते दर्शनं प्रतिग्रहश्च

    प्रतिग्रहच्छलेनान्याम् अभिसंधायास्याः संदेशश्रावणद्वारेण नायकं साधयेत्तां चोपहन्यात्सापि स्वयंदूती

    एतया नायको ऽप्यन्यदूतश्च व्याख्यातः

    dautyena prahitānyayā svayam eva nāyakam abhigacched ajānatī nāma tena sahopabhogaṃ svapne vā kathayet

    gotraskhalitaṃ bhāryāṃ cāsya nindet

    tadvyapadeśena svayam īrṣyāṃ darśayet

    nakhadaśanacihnitaṃ vā kiṃciddadyāt

    bhavate aham adau dātuṃ saṃkalpiteti cābhidadhīta

    mama bhāryāyā kā ramanīyeti vivikte paryanuyuñjīta sā svayaṃdūtī

    tasyā vivikte darśanaṃ pratigrahaśca

    pratigrahacchalenānyām abhisaṃdhāyāsyāḥ saṃdeśaśrāvaṇadvāreṇa nāyakaṃ sādhayettāṃ copahanyātsāpi svayaṃdūtī

    etayā nāyako 'pyanyadūtaśca vyākhyātaḥ

  17. 17
  18. 18
  19. 19
  20. 20
  21. 21
  22. 22
  23. 23
  24. 24
  25. 25