18 shlokas
- 1
अभियुञ्जानो योषितः प्रवृत्तिं परीक्षेत
तया भावः परीक्षितो भवति
अभियोगांश्च प्रतिगृह्णीयात्
abhiyuñjāno yoṣitaḥ pravṛttiṃ parīkṣeta
tayā bhāvaḥ parīkṣito bhavati
abhiyogāṃśca pratigṛhṇīyāt
- 2
मन्त्रम् अवृण्वानां दूत्यैनां साधयेत्
mantram avṛṇvānāṃ dūtyaināṃ sādhayet
- 3
अप्रतिगृह्याभियोगं पुनर् अपि संसृज्यमानां द्विधा भूतमानसां विद्यात्
तां क्रमेण साधयेत्
apratigṛhyābhiyogaṃ punar api saṃsṛjyamānāṃ dvidhā bhūtamānasāṃ vidyāt
tāṃ krameṇa sādhayet
- 4
अप्रतिगृह्याभियोगं सविशेषम् अलंकृता च पुनर्दृश्येत तथैव तम् अभिगच्छेच्च विविक्ते बलाद्ग्रहणीयां विद्यात्
apratigṛhyābhiyogaṃ saviśeṣam alaṃkṛtā ca punardṛśyeta tathaiva tam abhigacchecca vivikte balādgrahaṇīyāṃ vidyāt
- 5
बहून् अपि विषहते अभियोगान्न च चिरेणापि प्रयच्छत्यात्मानं सा शुष्कप्रतिग्राहिणी परिचयविघटनसाध्या
bahūn api viṣahate abhiyogānna ca cireṇāpi prayacchatyātmānaṃ sā śuṣkapratigrāhiṇī paricayavighaṭanasādhyā
- 6
मनुष्यजातेश्चित्तानित्यत्वात्
manuṣyajāteścittānityatvāt
- 7
अभियुक्तापि परिहरति
न च संसृज्यते
न च प्रत्याचष्टे
तस्मिन्न् आत्मनि च गौरवाभिमानात्
सातिपरिचयात्कृच्छ्रसाध्या
मर्मज्ञया दूत्या तां साधयेत्
abhiyuktāpi pariharati
na ca saṃsṛjyate
na ca pratyācaṣṭe
tasminn ātmani ca gauravābhimānāt
sātiparicayātkṛcchrasādhyā
marmajñayā dūtyā tāṃ sādhayet
- 8
सा चेद् अभियुज्यमाना पारुष्येण प्रत्यादिशत्युपेक्ष्या
sā ced abhiyujyamānā pāruṣyeṇa pratyādiśatyupekṣyā
- 9
परुषयित्वापि तु प्रीतियोजिनीं साधयेत्
paruṣayitvāpi tu prītiyojinīṃ sādhayet
- 10
कारणात्संस्पर्शनं सहते नावबुध्यते नाम द्विधाभूतमानसा सातत्येन क्षान्त्या वा साध्या
समीपे शयानायाः सुप्तो नाम करम् उपरि विन्यसेत्
सापि सुप्तेवोपेक्षते
जाग्रती त्वपनुदेद्भूयो ऽभियोगाकाङ्क्षिणी
kāraṇātsaṃsparśanaṃ sahate nāvabudhyate nāma dvidhābhūtamānasā sātatyena kṣāntyā vā sādhyā
samīpe śayānāyāḥ supto nāma karam upari vinyaset
sāpi suptevopekṣate
jāgratī tvapanudedbhūyo 'bhiyogākāṅkṣiṇī
- 11
एतेन पादस्योपरि पादन्यासो व्याख्यातः
तस्मिन्प्रसृते भूयः सुप्तसंश्लेषणम् उपक्रमेत्
तद् असहमानाम् उत्थितां द्वितीये अहनि प्रकृतिवर्तिनीम् अभियोगार्थिनीं विद्यात्
अदृश्यमानां तु दूतीसाध्याम्
etena pādasyopari pādanyāso vyākhyātaḥ
tasminprasṛte bhūyaḥ suptasaṃśleṣaṇam upakramet
tad asahamānām utthitāṃ dvitīye ahani prakṛtivartinīm abhiyogārthinīṃ vidyāt
adṛśyamānāṃ tu dūtīsādhyām
- 12
चिरम् अदृष्टापि प्रकृतिस्थैव संसृज्यते कृतलक्षणां तां दर्शिताकाराम् उपक्रमेत्
ciram adṛṣṭāpi prakṛtisthaiva saṃsṛjyate kṛtalakṣaṇāṃ tāṃ darśitākārām upakramet
- 13
अनभियुक्ताप्याकारयति
विविक्ते चात्मानं दर्शयति
सवेपथुगद्गदं वदति
स्विन्नकरचरणाङ्गुलिः स्विन्नमुखी च भवति
शिरःपीडने संवाहने चोर्वोर् आत्मानं नायके नियोजयति
आतुरा संवाहिका चैकेन हस्तेन संवाहयन्ती द्वितीयेन बाहुना स्पर्शम् आवेदयति श्लेषयति च
विस्मितभावा
निद्रान्धा वा परिस्पृश्योरुभ्यां बाहुभ्याम् अपि तिष्ठति
अलिकैकदेशम् ऊर्वोर् उपरि पातयति
ऊरूमूलसंवाहने नियुक्ता न प्रतिलोमयति
तत्रैव हस्तम् एकम् अविचलं न्यस्यति
अङ्गसंदंशेन च पीडितं चिराद् अपनयति
प्रतिगृह्यैवं नायकाभियोगान्पुनर्द्वितीये अहनि संवाहनायोपगच्छति
नात्यर्थं संसृज्यते
न च परिहरति
विविक्ते भावं दर्शयति निष्कारणं चागूढम् अन्यत्र प्रच्छन्नप्रदेशात्
संनिकृष्टपरिचारकोपभोग्या सा चेद् आकारितापि तथैव स्यात्सा मर्मज्ञया दूत्या साध्या
व्यावर्तमाना तु तर्कणीयेति भावपरीक्षा
anabhiyuktāpyākārayati
vivikte cātmānaṃ darśayati
savepathugadgadaṃ vadati
svinnakaracaraṇāṅguliḥ svinnamukhī ca bhavati
śiraḥpīḍane saṃvāhane corvor ātmānaṃ nāyake niyojayati
āturā saṃvāhikā caikena hastena saṃvāhayantī dvitīyena bāhunā sparśam āvedayati śleṣayati ca
vismitabhāvā
nidrāndhā vā parispṛśyorubhyāṃ bāhubhyām api tiṣṭhati
alikaikadeśam ūrvor upari pātayati
ūrūmūlasaṃvāhane niyuktā na pratilomayati
tatraiva hastam ekam avicalaṃ nyasyati
aṅgasaṃdaṃśena ca pīḍitaṃ cirād apanayati
pratigṛhyaivaṃ nāyakābhiyogānpunardvitīye ahani saṃvāhanāyopagacchati
nātyarthaṃ saṃsṛjyate
na ca pariharati
vivikte bhāvaṃ darśayati niṣkāraṇaṃ cāgūḍham anyatra pracchannapradeśāt
saṃnikṛṣṭaparicārakopabhogyā sā ced ākāritāpi tathaiva syātsā marmajñayā dūtyā sādhyā
vyāvartamānā tu tarkaṇīyeti bhāvaparīkṣā
- 14
भवन्ति चात्र श्लोकाः
आदौ परिचयं कुर्यात्ततश्च परिभाषणम्
परिभाषणसंमिश्रं मिथश्चाकारवेदनम्
bhavanti cātra ślokāḥ
ādau paricayaṃ kuryāttataśca paribhāṣaṇam
paribhāṣaṇasaṃmiśraṃ mithaścākāravedanam
- 15
प्रत्युत्तरेण पश्येच्चेद् आकारस्य परिग्रहम्
ततो ऽभियुञ्जीत नरः स्त्रियं विगतसाध्वसः
pratyuttareṇa paśyecced ākārasya parigraham
tato 'bhiyuñjīta naraḥ striyaṃ vigatasādhvasaḥ
- 16
आकारेणात्मनो भावं या नारी प्राक्प्रयोजयेत्
क्षिप्रम् एवाभियोज्या सा प्रथमे त्व् एव दर्शने
ākāreṇātmano bhāvaṃ yā nārī prākprayojayet
kṣipram evābhiyojyā sā prathame tv eva darśane
- 17
श्लक्ष्णम् आकारिता या तु दर्शयेत्स्फुटम् उत्तरम्
सापि तत्क्षणसिद्धेति विज्ञेया रतिलालसा
ślakṣṇam ākāritā yā tu darśayetsphuṭam uttaram
sāpi tatkṣaṇasiddheti vijñeyā ratilālasā
- 18
धीरायाम् अप्रगल्भायां परीक्षिण्यां च योषिति
एष सूक्ष्मो विधिः प्रोक्तः सिद्धा एव स्फुटं स्त्रियः
dhīrāyām apragalbhāyāṃ parīkṣiṇyāṃ ca yoṣiti
eṣa sūkṣmo vidhiḥ proktaḥ siddhā eva sphuṭaṃ striyaḥ

