29 shlokas
- 1
राजोवाच
ब्रह्मणा चोदितो ब्रह्मन्गुणाख्याने ऽगुणस्य च
यस्मै यस्मै यथा प्राह नारदो देवदर्शनः
rājovāca
brahmaṇā codito brahmanguṇākhyāne 'guṇasya ca
yasmai yasmai yathā prāha nārado devadarśanaḥ
- 2
एतद्वेदितुम् इच्छामि तत्त्वं तत्त्वविदां वर
हरेरद्भुतवीर्यस्य कथा लोकसुमङ्गलाः
etadveditum icchāmi tattvaṃ tattvavidāṃ vara
hareradbhutavīryasya kathā lokasumaṅgalāḥ
- 3
कथयस्व महाभाग यथाहम् अखिलात्मनि
कृष्णे निवेश्य निःसङ्गं मनस्त्यक्ष्ये कलेवरम्
kathayasva mahābhāga yathāham akhilātmani
kṛṣṇe niveśya niḥsaṅgaṃ manastyakṣye kalevaram
- 4
शृण्वतः श्रद्धया नित्यं गृणतश्च स्वचेष्टितम्
कालेन नातिदीर्घेण भगवान्विशते हृदि
śṛṇvataḥ śraddhayā nityaṃ gṛṇataśca svaceṣṭitam
kālena nātidīrgheṇa bhagavānviśate hṛdi
- 5
प्रविष्टः कर्णरन्ध्रेण स्वानां भावसरोरुहम्
धुनोति शमलं कृष्णः सलिलस्य यथा शरत्
praviṣṭaḥ karṇarandhreṇa svānāṃ bhāvasaroruham
dhunoti śamalaṃ kṛṣṇaḥ salilasya yathā śarat
- 6
धौतात्मा पुरुषः कृष्णपादमूलं न मुञ्चति
मुक्तसर्वपरिक्लेशः पान्थः स्वशरणं यथा
dhautātmā puruṣaḥ kṛṣṇapādamūlaṃ na muñcati
muktasarvaparikleśaḥ pānthaḥ svaśaraṇaṃ yathā
- 7
यदधातुमतो ब्रह्मन्देहारम्भो ऽस्य धातुभिः
यदृच्छया हेतुना वा भवन्तो जानते यथा
yadadhātumato brahmandehārambho 'sya dhātubhiḥ
yadṛcchayā hetunā vā bhavanto jānate yathā
- 8
आसीद्यदुदरात्पद्मं लोकसंस्थानलक्षणम्
यावान् अयं वै पुरुष इयत्तावयवैः पृथक्
तावान् असाविति प्रोक्तः संस्थावयववान् इव
āsīdyadudarātpadmaṃ lokasaṃsthānalakṣaṇam
yāvān ayaṃ vai puruṣa iyattāvayavaiḥ pṛthak
tāvān asāviti proktaḥ saṃsthāvayavavān iva
- 9
अजः सृजति भूतानि भूतात्मा यदनुग्रहात्
ददृशे येन तद्रूपं नाभिपद्मसमुद्भवः
ajaḥ sṛjati bhūtāni bhūtātmā yadanugrahāt
dadṛśe yena tadrūpaṃ nābhipadmasamudbhavaḥ
- 10
स चापि यत्र पुरुषो विश्वस्थित्युद्भवाप्ययः
मुक्त्वात्ममायां मायेशः शेते सर्वगुहाशयः
sa cāpi yatra puruṣo viśvasthityudbhavāpyayaḥ
muktvātmamāyāṃ māyeśaḥ śete sarvaguhāśayaḥ
- 11
पुरुषावयवैर्लोकाः सपालाः पूर्वकल्पिताः
लोकैरमुष्यावयवाः सपालैरिति शुश्रुम
puruṣāvayavairlokāḥ sapālāḥ pūrvakalpitāḥ
lokairamuṣyāvayavāḥ sapālairiti śuśruma
- 12
यावान्कल्पो विकल्पो वा यथा कालो ऽनुमीयते
भूतभव्यभवच्छब्द आयुर्मानं च यत्सतः
yāvānkalpo vikalpo vā yathā kālo 'numīyate
bhūtabhavyabhavacchabda āyurmānaṃ ca yatsataḥ
- 13
कालस्यानुगतिर्या तु लक्ष्यते ऽण्वी बृहत्यपि
यावत्यः कर्मगतयो यादृशीर्द्विजसत्तम
kālasyānugatiryā tu lakṣyate 'ṇvī bṛhatyapi
yāvatyaḥ karmagatayo yādṛśīrdvijasattama
- 14
यस्मिन्कर्मसमावायो यथा येनोपगृह्यते
गुणानां गुणिनां चैव परिणामम् अभीप्सताम्
yasminkarmasamāvāyo yathā yenopagṛhyate
guṇānāṃ guṇināṃ caiva pariṇāmam abhīpsatām
- 15
भूपातालककुब्व्योमग्रहनक्षत्रभूभृताम्
सरित्समुद्रद्वीपानां सम्भवश्चैतदोकसाम्
bhūpātālakakubvyomagrahanakṣatrabhūbhṛtām
saritsamudradvīpānāṃ sambhavaścaitadokasām
- 16
प्रमाणम् अण्डकोशस्य बाह्याभ्यन्तरभेदतः
महतां चानुचरितं वर्णाश्रमविनिश्चयः
pramāṇam aṇḍakośasya bāhyābhyantarabhedataḥ
mahatāṃ cānucaritaṃ varṇāśramaviniścayaḥ
- 17
युगानि युगमानं च धर्मो यश्च युगे युगे
अवतारानुचरितं यदाश्चर्यतमं हरेः
yugāni yugamānaṃ ca dharmo yaśca yuge yuge
avatārānucaritaṃ yadāścaryatamaṃ hareḥ
- 18
नृणां साधारणो धर्मः सविशेषश्च यादृशः
श्रेणीनां राजर्षीणां च धर्मः कृच्छ्रेषु जीवताम्
nṛṇāṃ sādhāraṇo dharmaḥ saviśeṣaśca yādṛśaḥ
śreṇīnāṃ rājarṣīṇāṃ ca dharmaḥ kṛcchreṣu jīvatām
- 19
तत्त्वानां परिसङ्ख्यानं लक्षणं हेतुलक्षणम्
पुरुषाराधनविधिर्योगस्याध्यात्मिकस्य च
tattvānāṃ parisaṅkhyānaṃ lakṣaṇaṃ hetulakṣaṇam
puruṣārādhanavidhiryogasyādhyātmikasya ca
- 20
योगेश्वरैश्वर्यगतिर्लिङ्गभङ्गस्तु योगिनाम्
वेदोपवेदधर्माणाम् इतिहासपुराणयोः
yogeśvaraiśvaryagatirliṅgabhaṅgastu yoginām
vedopavedadharmāṇām itihāsapurāṇayoḥ
- 21
सम्प्लवः सर्वभूतानां विक्रमः प्रतिसङ्क्रमः
इष्टापूर्तस्य काम्यानां त्रिवर्गस्य च यो विधिः
samplavaḥ sarvabhūtānāṃ vikramaḥ pratisaṅkramaḥ
iṣṭāpūrtasya kāmyānāṃ trivargasya ca yo vidhiḥ
- 22
यो वानुशायिनां सर्गः पाषण्डस्य च सम्भवः
आत्मनो बन्धमोक्षौ च व्यवस्थानं स्वरूपतः
yo vānuśāyināṃ sargaḥ pāṣaṇḍasya ca sambhavaḥ
ātmano bandhamokṣau ca vyavasthānaṃ svarūpataḥ
- 23
यथात्मतन्त्रो भगवान्विक्रीडत्यात्ममायया
विसृज्य वा यथा मायाम् उदास्ते साक्षिवद्विभुः
yathātmatantro bhagavānvikrīḍatyātmamāyayā
visṛjya vā yathā māyām udāste sākṣivadvibhuḥ
- 24
सर्वम् एतच्च भगवन्पृच्छतो मे ऽनुपूर्वशः
तत्त्वतो ऽर्हस्युदाहर्तुं प्रपन्नाय महामुने
sarvam etacca bhagavanpṛcchato me 'nupūrvaśaḥ
tattvato 'rhasyudāhartuṃ prapannāya mahāmune
- 25
अत्र प्रमाणं हि भवान्परमेष्ठी यथात्मभूः
अपरे चानुतिष्ठन्ति पूर्वेषां पूर्वजैः कृतम्
atra pramāṇaṃ hi bhavānparameṣṭhī yathātmabhūḥ
apare cānutiṣṭhanti pūrveṣāṃ pūrvajaiḥ kṛtam
- 26
न मे ऽसवः परायन्ति ब्रह्मन्न् अनशनादमी
पिबतो ऽच्युतपीयूषम्तद्वाक्याब्धिविनिःसृतम्
na me 'savaḥ parāyanti brahmann anaśanādamī
pibato 'cyutapīyūṣamtadvākyābdhiviniḥsṛtam
- 27
सूत उवाच
स उपामन्त्रितो राज्ञा कथायाम् इति सत्पतेः
ब्रह्मरातो भृशं प्रीतो विष्णुरातेन संसदि
sūta uvāca
sa upāmantrito rājñā kathāyām iti satpateḥ
brahmarāto bhṛśaṃ prīto viṣṇurātena saṃsadi
- 28
प्राह भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसंमितम्
ब्रह्मणे भगवत्प्रोक्तं ब्रह्मकल्प उपागते
prāha bhāgavataṃ nāma purāṇaṃ brahmasaṃmitam
brahmaṇe bhagavatproktaṃ brahmakalpa upāgate
- 29
यद्यत्परीक्षिदृषभः पाण्डूनाम् अनुपृच्छति
आनुपूर्व्येण तत्सर्वम् आख्यातुम् उपचक्रमे
yadyatparīkṣidṛṣabhaḥ pāṇḍūnām anupṛcchati
ānupūrvyeṇa tatsarvam ākhyātum upacakrame

