25 shlokas
- 1
सूत उवाच
वैयासकेरिति वचस्तत्त्वनिश्चयम् आत्मनः
उपधार्य मतिं कृष्णे औत्तरेयः सतीं व्यधात्
sūta uvāca
vaiyāsakeriti vacastattvaniścayam ātmanaḥ
upadhārya matiṃ kṛṣṇe auttareyaḥ satīṃ vyadhāt
- 2
आत्मजायासुतागारपशुद्रविणबन्धुषु
राज्ये चाविकले नित्यं विरूढां ममतां जहौ
ātmajāyāsutāgārapaśudraviṇabandhuṣu
rājye cāvikale nityaṃ virūḍhāṃ mamatāṃ jahau
- 3
पप्रच्छ चेमम् एवार्थं यन्मां पृच्छथ सत्तमाः
कृष्णानुभावश्रवणे श्रद्दधानो महामनाः
papraccha cemam evārthaṃ yanmāṃ pṛcchatha sattamāḥ
kṛṣṇānubhāvaśravaṇe śraddadhāno mahāmanāḥ
- 4
संस्थां विज्ञाय संन्यस्य कर्म त्रैवर्गिकं च यत्
वासुदेवे भगवति आत्मभावं दृढं गतः
saṃsthāṃ vijñāya saṃnyasya karma traivargikaṃ ca yat
vāsudeve bhagavati ātmabhāvaṃ dṛḍhaṃ gataḥ
- 5
राजोवाच
समीचीनं वचो ब्रह्मन्सर्वज्ञस्य तवानघ
तमो विशीर्यते मह्यं हरेः कथयतः कथाम्
rājovāca
samīcīnaṃ vaco brahmansarvajñasya tavānagha
tamo viśīryate mahyaṃ hareḥ kathayataḥ kathām
- 6
भूय एव विवित्सामि भगवान् आत्ममायया
यथेदं सृजते विश्वं दुर्विभाव्यम् अधीश्वरैः
bhūya eva vivitsāmi bhagavān ātmamāyayā
yathedaṃ sṛjate viśvaṃ durvibhāvyam adhīśvaraiḥ
- 7
यथा गोपायति विभुर्यथा संयच्छते पुनः
यां यां शक्तिम् उपाश्रित्य पुरुशक्तिः परः पुमान्
आत्मानं क्रीडयन्क्रीडन्करोति विकरोति च
yathā gopāyati vibhuryathā saṃyacchate punaḥ
yāṃ yāṃ śaktim upāśritya puruśaktiḥ paraḥ pumān
ātmānaṃ krīḍayankrīḍankaroti vikaroti ca
- 8
नूनं भगवतो ब्रह्मन्हरेरद्भुतकर्मणः
दुर्विभाव्यम् इवाभाति कविभिश्चापि चेष्टितम्
nūnaṃ bhagavato brahmanhareradbhutakarmaṇaḥ
durvibhāvyam ivābhāti kavibhiścāpi ceṣṭitam
- 9
यथा गुणांस्तु प्रकृतेर्युगपत्क्रमशो ऽपि वा
बिभर्ति भूरिशस्त्वेकः कुर्वन्कर्माणि जन्मभिः
yathā guṇāṃstu prakṛteryugapatkramaśo 'pi vā
bibharti bhūriśastvekaḥ kurvankarmāṇi janmabhiḥ
- 10
विचिकित्सितम् एतन्मे ब्रवीतु भगवान्यथा
शाब्दे ब्रह्मणि निष्णातः परस्मिंश्च भवान्खलु
vicikitsitam etanme bravītu bhagavānyathā
śābde brahmaṇi niṣṇātaḥ parasmiṃśca bhavānkhalu
- 11
सूत उवाच
इत्युपामन्त्रितो राज्ञा गुणानुकथने हरेः
हृषीकेशम् अनुस्मृत्य प्रतिवक्तुं प्रचक्रमे
sūta uvāca
ityupāmantrito rājñā guṇānukathane hareḥ
hṛṣīkeśam anusmṛtya prativaktuṃ pracakrame
- 12
श्रीशुक उवाच
नमः परस्मै पुरुषाय भूयसे सदुद्भवस्थाननिरोधलीलया
गृहीतशक्तित्रितयाय देहिनाम् अन्तर्भवायानुपलक्ष्यवर्त्मने
śrīśuka uvāca
namaḥ parasmai puruṣāya bhūyase sadudbhavasthānanirodhalīlayā
gṛhītaśaktitritayāya dehinām antarbhavāyānupalakṣyavartmane
- 13
भूयो नमः सद्वृजिनच्छिदे ऽसताम् असम्भवायाखिलसत्त्वमूर्तये
पुंसां पुनः पारमहंस्य आश्रमे व्यवस्थितानाम् अनुमृग्यदाशुषे
bhūyo namaḥ sadvṛjinacchide 'satām asambhavāyākhilasattvamūrtaye
puṃsāṃ punaḥ pāramahaṃsya āśrame vyavasthitānām anumṛgyadāśuṣe
- 14
नमो नमस्ते ऽस्त्वृषभाय सात्वतां विदूरकाष्ठाय मुहुः कुयोगिनाम्
निरस्तसाम्यातिशयेन राधसा स्वधामनि ब्रह्मणि रंस्यते नमः
namo namaste 'stvṛṣabhāya sātvatāṃ vidūrakāṣṭhāya muhuḥ kuyoginām
nirastasāmyātiśayena rādhasā svadhāmani brahmaṇi raṃsyate namaḥ
- 15
यत्कीर्तनं यत्स्मरणं यदीक्षणं यद्वन्दनं यच्छ्रवणं यदर्हणम्
लोकस्य सद्यो विधुनोति कल्मषं तस्मै सुभद्रश्रवसे नमो नमः
yatkīrtanaṃ yatsmaraṇaṃ yadīkṣaṇaṃ yadvandanaṃ yacchravaṇaṃ yadarhaṇam
lokasya sadyo vidhunoti kalmaṣaṃ tasmai subhadraśravase namo namaḥ
- 16
विचक्षणा यच्चरणोपसादनात्सङ्गं व्युदस्योभयतो ऽन्तरात्मनः
विन्दन्ति हि ब्रह्मगतिं गतक्लमास्तस्मै सुभद्रश्रवसे नमो नमः
vicakṣaṇā yaccaraṇopasādanātsaṅgaṃ vyudasyobhayato 'ntarātmanaḥ
vindanti hi brahmagatiṃ gataklamāstasmai subhadraśravase namo namaḥ
- 17
तपस्विनो दानपरा यशस्विनो मनस्विनो मन्त्रविदः सुमङ्गलाः
क्षेमं न विन्दन्ति विना यदर्पणं तस्मै सुभद्रश्रवसे नमो नमः
tapasvino dānaparā yaśasvino manasvino mantravidaḥ sumaṅgalāḥ
kṣemaṃ na vindanti vinā yadarpaṇaṃ tasmai subhadraśravase namo namaḥ
- 18
किरातहूणान्ध्रपुलिन्दपुल्कशा आभीरशुम्भा यवनाः खसादयः
ये ऽन्ये च पापा यदपाश्रयाश्रयाः शुध्यन्ति तस्मै प्रभविष्णवे नमः
kirātahūṇāndhrapulindapulkaśā ābhīraśumbhā yavanāḥ khasādayaḥ
ye 'nye ca pāpā yadapāśrayāśrayāḥ śudhyanti tasmai prabhaviṣṇave namaḥ
- 19
स एष आत्मात्मवताम् अधीश्वरस्त्रयीमयो धर्ममयस्तपोमयः
गतव्यलीकैरजशङ्करादिभिर्वितर्क्यलिङ्गो भगवान्प्रसीदताम्
sa eṣa ātmātmavatām adhīśvarastrayīmayo dharmamayastapomayaḥ
gatavyalīkairajaśaṅkarādibhirvitarkyaliṅgo bhagavānprasīdatām
- 20
श्रियः पतिर्यज्ञपतिः प्रजापतिर्धियां पतिर्लोकपतिर्धरापतिः
पतिर्गतिश्चान्धकवृष्णिसात्वतां प्रसीदतां मे भगवान्सतां पतिः
śriyaḥ patiryajñapatiḥ prajāpatirdhiyāṃ patirlokapatirdharāpatiḥ
patirgatiścāndhakavṛṣṇisātvatāṃ prasīdatāṃ me bhagavānsatāṃ patiḥ
- 21
यदङ्घ्र्यभिध्यानसमाधिधौतया धियानुपश्यन्ति हि तत्त्वम् आत्मनः
वदन्ति चैतत्कवयो यथारुचं स मे मुकुन्दो भगवान्प्रसीदताम्
yadaṅghryabhidhyānasamādhidhautayā dhiyānupaśyanti hi tattvam ātmanaḥ
vadanti caitatkavayo yathārucaṃ sa me mukundo bhagavānprasīdatām
- 22
प्रचोदिता येन पुरा सरस्वती वितन्वताजस्य सतीं स्मृतिं हृदि
स्वलक्षणा प्रादुरभूत्किलास्यतः स मे ऋषीणाम् ऋषभः प्रसीदताम्
pracoditā yena purā sarasvatī vitanvatājasya satīṃ smṛtiṃ hṛdi
svalakṣaṇā prādurabhūtkilāsyataḥ sa me ṛṣīṇām ṛṣabhaḥ prasīdatām
- 23
भूतैर्महद्भिर्य इमाः पुरो विभुर्निर्माय शेते यदमूषु पूरुषः
भुङ्क्ते गुणान्षोडश षोडशात्मकः सो ऽलंकृषीष्ट भगवान्वचांसि मे
bhūtairmahadbhirya imāḥ puro vibhurnirmāya śete yadamūṣu pūruṣaḥ
bhuṅkte guṇānṣoḍaśa ṣoḍaśātmakaḥ so 'laṃkṛṣīṣṭa bhagavānvacāṃsi me
- 24
नमस्तस्मै भगवते वासुदेवाय वेधसे
पपुर्ज्ञानमयं सौम्या यन्मुखाम्बुरुहासवम्
namastasmai bhagavate vāsudevāya vedhase
papurjñānamayaṃ saumyā yanmukhāmburuhāsavam
- 25
एतदेवात्मभू राजन्नारदाय विपृच्छते
वेदगर्भो ऽभ्यधात्साक्षाद्यदाह हरिरात्मनः
etadevātmabhū rājannāradāya vipṛcchate
vedagarbho 'bhyadhātsākṣādyadāha harirātmanaḥ

