40 shlokas
- 1
पराशर उवाच
व्यासश्चाह महाबुद्धिर्यद् अत्रैव हि वस्तुनि
तच्छ्रूयतां महाभाग गदतो मम तत्त्वतः
parāśara uvāca
vyāsaścāha mahābuddhiryad atraiva hi vastuni
tacchrūyatāṃ mahābhāga gadato mama tattvataḥ
- 2
कस्मिन्काले ऽल्पको धर्मो ददाति सुमहत्फलम्
मुनीनाम् अप्य् अभूद्वादः कैश्चासौ क्रियते सुखम्
kasminkāle 'lpako dharmo dadāti sumahatphalam
munīnām apy abhūdvādaḥ kaiścāsau kriyate sukham
- 3
संदेहनिर्णयार्थाय वेदव्यासं महामुनिम्
ययुस्ते संशयं प्रष्टुं मैत्रेय मुनिपुंगवाः
saṃdehanirṇayārthāya vedavyāsaṃ mahāmunim
yayuste saṃśayaṃ praṣṭuṃ maitreya munipuṃgavāḥ
- 4
ददृशुस्ते मुनिं तत्र जाह्नवीसलिले द्विज
वेदव्यासं महाभागम् अर्धस्नातं सुतं मम
dadṛśuste muniṃ tatra jāhnavīsalile dvija
vedavyāsaṃ mahābhāgam ardhasnātaṃ sutaṃ mama
- 5
स्नानावसानं ते तस्य प्रतीक्षन्तो महर्षयः
तस्थुस्तटे महानद्यास्तरुषण्डम् उपाश्रिताः
snānāvasānaṃ te tasya pratīkṣanto maharṣayaḥ
tasthustaṭe mahānadyāstaruṣaṇḍam upāśritāḥ
- 6
मग्नो ऽथ जाह्नवीतोयाद् उत्थायाह सुतो मम
व्यासः साधुः कलिः साधुर् इत्य् एवं शृण्वतां वचः
तेषां मुनीनां भूयश्च ममज्ज स नदीजले
magno 'tha jāhnavītoyād utthāyāha suto mama
vyāsaḥ sādhuḥ kaliḥ sādhur ity evaṃ śṛṇvatāṃ vacaḥ
teṣāṃ munīnāṃ bhūyaśca mamajja sa nadījale
- 7
उत्थाय साधु साध्व् इति शूद्र धन्यो ऽसि चाब्रवीत्
utthāya sādhu sādhv iti śūdra dhanyo 'si cābravīt
- 8
निमग्नश्च समुत्थाय पुनः प्राह महामुनिः
योषितः साधु धन्यास्तास्ताभ्यो धन्यतरो ऽस्ति कः
nimagnaśca samutthāya punaḥ prāha mahāmuniḥ
yoṣitaḥ sādhu dhanyāstāstābhyo dhanyataro 'sti kaḥ
- 9
ततः स्नात्वा यथान्यायम् आचान्तं तं कृतक्रियम्
उपतस्थुर्महाभागा मुनयस्ते सुतं मम
tataḥ snātvā yathānyāyam ācāntaṃ taṃ kṛtakriyam
upatasthurmahābhāgā munayaste sutaṃ mama
- 10
कृतसंवन्दनांश्चाह कृतासनपरिग्रहान्
किमर्थम् आगता यूयम् इति सत्यवतीसुतः
kṛtasaṃvandanāṃścāha kṛtāsanaparigrahān
kimartham āgatā yūyam iti satyavatīsutaḥ
- 11
तम् ऊचुः संशयं प्रष्टुं भवन्तं वयम् आगताः
अलं तेनास्तु तावन्नः कथ्यताम् अपरं त्वया
tam ūcuḥ saṃśayaṃ praṣṭuṃ bhavantaṃ vayam āgatāḥ
alaṃ tenāstu tāvannaḥ kathyatām aparaṃ tvayā
- 12
कलिः साध्व् इति यत्प्रोक्तं शूद्रः साध्व् इति योषितः
यच्चाह भगवान्साधु धन्याश्चेति पुनः पुनः
kaliḥ sādhv iti yatproktaṃ śūdraḥ sādhv iti yoṣitaḥ
yaccāha bhagavānsādhu dhanyāśceti punaḥ punaḥ
- 13
तत्सर्वं श्रोतुम् इच्छामो न चेद्गुह्यं महामुने
तत्कथ्यतां ततो हृत्स्थं पृच्छामस्त्वां प्रयोजनम्
tatsarvaṃ śrotum icchāmo na cedguhyaṃ mahāmune
tatkathyatāṃ tato hṛtsthaṃ pṛcchāmastvāṃ prayojanam
- 14
इत्य् उक्तो मुनिभिर्व्यासः प्रहस्येदम् अथाब्रवीत्
श्रूयतां भो मुनिश्रेष्ठा यद् उक्तं साधु साध्व् इति
ity ukto munibhirvyāsaḥ prahasyedam athābravīt
śrūyatāṃ bho muniśreṣṭhā yad uktaṃ sādhu sādhv iti
- 15
यत्कृते दशभिर्वर्षैस्त्रेतायां हायनेन तत्
द्वापरे तच्च मासेन अहोरात्रेण तत्कलौ
yatkṛte daśabhirvarṣaistretāyāṃ hāyanena tat
dvāpare tacca māsena ahorātreṇa tatkalau
- 16
तपसो ब्रह्मचर्यस्य जपादेश्च फलं द्विजाः
प्राप्नोति पुरुषस्तेन कलिः साध्व् इति भाषितम्
tapaso brahmacaryasya japādeśca phalaṃ dvijāḥ
prāpnoti puruṣastena kaliḥ sādhv iti bhāṣitam
- 17
ध्यायन्कृते यजन्यज्ञैस्त्रेतायां द्वापरे ऽर्चयन्
यद् आप्नोति तद् आप्नोति कलौ संकीर्त्य केशवम्
dhyāyankṛte yajanyajñaistretāyāṃ dvāpare 'rcayan
yad āpnoti tad āpnoti kalau saṃkīrtya keśavam
- 18
धर्मोत्कर्षम् अतीवात्र प्राप्नोति पुरुषः कलौ
स्वल्पायासेन धर्मज्ञास्तेन तुष्टो ऽस्म्य् अहं कलेः
dharmotkarṣam atīvātra prāpnoti puruṣaḥ kalau
svalpāyāsena dharmajñāstena tuṣṭo 'smy ahaṃ kaleḥ
- 19
व्रतचर्योपहारैश्च ग्राह्यो वेदो द्विजातिभिः
ततः स्वधर्मसम्प्राप्तैर्यष्टव्यं विधिवद्धनैः
vratacaryopahāraiśca grāhyo vedo dvijātibhiḥ
tataḥ svadharmasamprāptairyaṣṭavyaṃ vidhivaddhanaiḥ
- 20
वृथा कथा वृथा भोज्यं वृथेज्या च द्विजन्मनाम्
पतनाय तथा भाव्यं तैस्तु संयमिभिः सदा
vṛthā kathā vṛthā bhojyaṃ vṛthejyā ca dvijanmanām
patanāya tathā bhāvyaṃ taistu saṃyamibhiḥ sadā
- 21
असम्यक्करणे दोषस्तेषां सर्वेषु वस्तुषु
भोज्यपेयादिकं चैषां नेच्छाप्राप्तिकरं द्विजाः
asamyakkaraṇe doṣasteṣāṃ sarveṣu vastuṣu
bhojyapeyādikaṃ caiṣāṃ necchāprāptikaraṃ dvijāḥ
- 22
पारतन्त्र्यं समस्तेषु तेषां कार्येषु वै ततः
जयन्ति ते निजांल्लोकान्क्लेशेन महता द्विजाः
pāratantryaṃ samasteṣu teṣāṃ kāryeṣu vai tataḥ
jayanti te nijāṃllokānkleśena mahatā dvijāḥ
- 23
द्विजशुश्रूषयैवैष पाकयज्ञाधिकारवान्
निजाञ्जयति वै लोकाञ्शूद्रो धन्यतरस्ततः
dvijaśuśrūṣayaivaiṣa pākayajñādhikāravān
nijāñjayati vai lokāñśūdro dhanyatarastataḥ
- 24
भक्ष्याभक्ष्येषु नास्यास्ति पेयापेयेषु वै यतः
नियमो मुनिशार्दूलास्तेनासौ साध्व् इतीरितम्
bhakṣyābhakṣyeṣu nāsyāsti peyāpeyeṣu vai yataḥ
niyamo muniśārdūlāstenāsau sādhv itīritam
- 25
स्वधर्मस्याविरोधेन नरैर्लब्धं धनं सदा
प्रतिपाद्यं च पात्रेषु यष्टव्यं च यथाविधि
svadharmasyāvirodhena narairlabdhaṃ dhanaṃ sadā
pratipādyaṃ ca pātreṣu yaṣṭavyaṃ ca yathāvidhi
- 26
तस्यार्जने महान्क्लेशः पालने च द्विजोत्तमाः
तथासद्विनियोगाय विज्ञेयं गहनं नृणाम्
tasyārjane mahānkleśaḥ pālane ca dvijottamāḥ
tathāsadviniyogāya vijñeyaṃ gahanaṃ nṛṇām
- 27
एभिर् अन्यैस्तथा क्लेशैः पुरुषो द्विजसत्तमाः
निजाञ्जयति वै लोकान्प्राजापत्यादिकान्क्रमात्
ebhir anyaistathā kleśaiḥ puruṣo dvijasattamāḥ
nijāñjayati vai lokānprājāpatyādikānkramāt
- 28
योषिच्छुश्रूषणं भर्तुः कर्मणा मनसा गिरा
कुर्वती समवाप्नोति तत्सालोक्यं यतो द्विजाः
yoṣicchuśrūṣaṇaṃ bhartuḥ karmaṇā manasā girā
kurvatī samavāpnoti tatsālokyaṃ yato dvijāḥ
- 29
नातिक्लेशेन महता तान् एव पुरुषो यथा
तृतीयं व्याहृतं तेन मया साध्व् इति योषिताम्
nātikleśena mahatā tān eva puruṣo yathā
tṛtīyaṃ vyāhṛtaṃ tena mayā sādhv iti yoṣitām
- 30
एतद्वः कथितं विप्रा यन्निमित्तम् इहागताः
तत्पृच्छत यथाकामं अहं वक्ष्यामि वः स्फुटम्
etadvaḥ kathitaṃ viprā yannimittam ihāgatāḥ
tatpṛcchata yathākāmaṃ ahaṃ vakṣyāmi vaḥ sphuṭam

