59 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
व्याख्याता भवता सर्गवंशमन्वन्तरस्थितिः
वंशानुचरितं चैव विस्तरेण महामुने
maitreya uvāca
vyākhyātā bhavatā sargavaṃśamanvantarasthitiḥ
vaṃśānucaritaṃ caiva vistareṇa mahāmune
- 2
श्रोतुम् इच्छाम्य् अहं त्वत्तो यथावद् उपसंहृतिम्
महाप्रलयसंज्ञां च कल्पान्ते च महामुने
śrotum icchāmy ahaṃ tvatto yathāvad upasaṃhṛtim
mahāpralayasaṃjñāṃ ca kalpānte ca mahāmune
- 3
पराशर उवाच
मैत्रेय श्रूयतां मत्तो यथावद् उपसंहृतिः
कल्पान्ते प्राकृते चैव प्रलये जायते यथा
parāśara uvāca
maitreya śrūyatāṃ matto yathāvad upasaṃhṛtiḥ
kalpānte prākṛte caiva pralaye jāyate yathā
- 4
अहोरात्रं पितॄणां तु मासो ऽब्दस्त्रिदिवौकसाम्
चतुर्युगसहस्रे तु ब्रह्मणो द्वे द्विजोत्तम
ahorātraṃ pitṝṇāṃ tu māso 'bdastridivaukasām
caturyugasahasre tu brahmaṇo dve dvijottama
- 5
कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चैव चतुर्युगम्
दिव्यैर्वर्षसहस्रैस्तु तद्द्वादशभिर् उच्यते
kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliścaiva caturyugam
divyairvarṣasahasraistu taddvādaśabhir ucyate
- 6
चतुर्युगाण्य् अशेषाणि सदृशानि स्वरूपतः
आद्यं कृतयुगं मुक्त्वा मैत्रेयान्त्यं तथा कलिम्
caturyugāṇy aśeṣāṇi sadṛśāni svarūpataḥ
ādyaṃ kṛtayugaṃ muktvā maitreyāntyaṃ tathā kalim
- 7
आद्ये कृतयुगे सर्गो ब्रह्मणा क्रियते यतः
क्रियते चोपसंहारस्तथान्ते च कलौ युगे
ādye kṛtayuge sargo brahmaṇā kriyate yataḥ
kriyate copasaṃhārastathānte ca kalau yuge
- 8
मैत्रेय उवाच
कलेः स्वरूपं भगवन्विस्तराद्वक्तुम् अर्हसि
धर्मश्चतुष्पाद्भगवन्यस्मिन्विप्लवम् ऋच्छति
maitreya uvāca
kaleḥ svarūpaṃ bhagavanvistarādvaktum arhasi
dharmaścatuṣpādbhagavanyasminviplavam ṛcchati
- 9
पराशर उवाच
कलेः स्वरूपं मैत्रेय यद्भवान्प्रष्टुम् इच्छति
तन्निबोध समासेन वर्तते यन्महामुने
parāśara uvāca
kaleḥ svarūpaṃ maitreya yadbhavānpraṣṭum icchati
tannibodha samāsena vartate yanmahāmune
- 10
वर्णाश्रमाचारवती प्रवृत्तिर्न कलौ नृणाम्
न सामऋग्यजुर्वेदविनिष्पादनहैतुकी
varṇāśramācāravatī pravṛttirna kalau nṛṇām
na sāmaṛgyajurvedaviniṣpādanahaitukī
- 11
विवाहा न कलौ धर्म्या न शिष्यगुरुसंस्थितिः
न दाम्पत्यक्रमो नैव वह्निदेवात्मकः क्रमः
vivāhā na kalau dharmyā na śiṣyagurusaṃsthitiḥ
na dāmpatyakramo naiva vahnidevātmakaḥ kramaḥ
- 12
यत्र तत्र कुले जातो बली सर्वेश्वरः कलौ
सर्वेभ्य एव वर्णेभ्यो योग्यः कन्यावरोधने
yatra tatra kule jāto balī sarveśvaraḥ kalau
sarvebhya eva varṇebhyo yogyaḥ kanyāvarodhane
- 13
येन तेनैव योगेन द्विजातिर्दीक्षितः कलौ
यैव सैव च मैत्रेय प्रायश्चित्तक्रिया कलौ
yena tenaiva yogena dvijātirdīkṣitaḥ kalau
yaiva saiva ca maitreya prāyaścittakriyā kalau
- 14
सर्वम् एव कलौ शास्त्रं यस्य यद्वचनं द्विज
देवताश्च कलौ सर्वाः सर्वः सर्वस्य चाश्रमः
sarvam eva kalau śāstraṃ yasya yadvacanaṃ dvija
devatāśca kalau sarvāḥ sarvaḥ sarvasya cāśramaḥ
- 15
उपवासस्तथायासो वित्तोत्सर्गस्तथा कलौ
धर्मो यथाभिरुचितैर् अनुष्ठानैर् अनुष्ठितः
upavāsastathāyāso vittotsargastathā kalau
dharmo yathābhirucitair anuṣṭhānair anuṣṭhitaḥ
- 16
वित्तेन भविता पुंसां स्वल्पेनाढ्यमदः कलौ
स्त्रीणां रूपमदश्चैव केशैर् एव भविष्यति
vittena bhavitā puṃsāṃ svalpenāḍhyamadaḥ kalau
strīṇāṃ rūpamadaścaiva keśair eva bhaviṣyati
- 17
सुवर्णमणिरत्नादौ वस्त्रे चोपक्षयं गते
कलौ स्त्रियो भविष्यन्ति तदा केशैर् अलंकृताः
suvarṇamaṇiratnādau vastre copakṣayaṃ gate
kalau striyo bhaviṣyanti tadā keśair alaṃkṛtāḥ
- 18
परित्यक्ष्यन्ति भर्तारं वित्तहीनं तथा स्त्रियः
भर्ता भविष्यति कलौ वित्तवान् एव योषिताम्
parityakṣyanti bhartāraṃ vittahīnaṃ tathā striyaḥ
bhartā bhaviṣyati kalau vittavān eva yoṣitām
- 19
यो यो ददाति बहुलं स स स्वामी तदा नृणाम्
स्वामित्वहेतुः संबन्धो भावी नाभिजनस्तदा
yo yo dadāti bahulaṃ sa sa svāmī tadā nṛṇām
svāmitvahetuḥ saṃbandho bhāvī nābhijanastadā
- 20
गृहान्ता द्रव्यसंघाता द्रव्यान्ता च तथा मतिः
अर्थाश्चात्मोपभोगान्ता भविष्यन्ति कलौ युगे
gṛhāntā dravyasaṃghātā dravyāntā ca tathā matiḥ
arthāścātmopabhogāntā bhaviṣyanti kalau yuge
- 21
स्त्रियः कलौ भविष्यन्ति स्वैरिण्यो ललितस्पृहाः
अन्यायावाप्तवित्तेषु पुरुषाश्च स्पृहालवः
striyaḥ kalau bhaviṣyanti svairiṇyo lalitaspṛhāḥ
anyāyāvāptavitteṣu puruṣāśca spṛhālavaḥ
- 22
अभ्यर्थितो ऽपि सुहृदा स्वार्थहानिं न मानवः
पणार्धार्धार्धमात्रे ऽपि करिष्यति तदा द्विज
abhyarthito 'pi suhṛdā svārthahāniṃ na mānavaḥ
paṇārdhārdhārdhamātre 'pi kariṣyati tadā dvija
- 23
समानपौरुषं चेतो भावि विप्रेषु वै कलौ
क्षीरप्रदानसंबन्धि भावि गोषु च गौरवम्
samānapauruṣaṃ ceto bhāvi vipreṣu vai kalau
kṣīrapradānasaṃbandhi bhāvi goṣu ca gauravam
- 24
अनावृष्टिभयप्रायाः प्रजाः क्षुद्भयकातराः
भविष्यन्ति तदा सर्वा गगनासक्तदृष्टयः
anāvṛṣṭibhayaprāyāḥ prajāḥ kṣudbhayakātarāḥ
bhaviṣyanti tadā sarvā gaganāsaktadṛṣṭayaḥ
- 25
कन्दपर्णफलाहारास्तापसा इव मानवाः
आत्मानं घातयिष्यन्ति तदावृष्ट्यादिदुःखिताः
kandaparṇaphalāhārāstāpasā iva mānavāḥ
ātmānaṃ ghātayiṣyanti tadāvṛṣṭyādiduḥkhitāḥ
- 26
दुर्भिक्षम् एव सततं तदा क्लेशम् अनीश्वराः
प्राप्स्यन्ति व्याहतसुखप्रमोदा मानवाः कलौ
durbhikṣam eva satataṃ tadā kleśam anīśvarāḥ
prāpsyanti vyāhatasukhapramodā mānavāḥ kalau
- 27
अस्नानभोजिनो नाग्निदेवतातिथिपूजनम्
करिष्यन्ति कलौ प्राप्ते न च पित्र्योदकक्रियाम्
asnānabhojino nāgnidevatātithipūjanam
kariṣyanti kalau prāpte na ca pitryodakakriyām
- 28
लोलुपा ह्रस्वदेहाश्च बह्वन्नादनतत्पराः
बहुप्रजाल्पभाग्याश्च भविष्यन्ति कलौ स्त्रियः
lolupā hrasvadehāśca bahvannādanatatparāḥ
bahuprajālpabhāgyāśca bhaviṣyanti kalau striyaḥ
- 29
उभाभ्याम् अथ पाणिभ्यां शिरःकण्डूयनं स्त्रियः
कुर्वन्त्यो गुरुभर्तॄणाम् आज्ञां भेत्स्यन्त्य् अनादृताः
ubhābhyām atha pāṇibhyāṃ śiraḥkaṇḍūyanaṃ striyaḥ
kurvantyo gurubhartṝṇām ājñāṃ bhetsyanty anādṛtāḥ
- 30
स्वपोषणपराः क्षुद्रा देहसंस्कारवर्जिताः
परुषानृतभाषिण्यो भविष्यन्ति कलौ स्त्रियः
svapoṣaṇaparāḥ kṣudrā dehasaṃskāravarjitāḥ
paruṣānṛtabhāṣiṇyo bhaviṣyanti kalau striyaḥ

