36 shlokas
- 1
अत्र जितता जयः
atra jitatā jayaḥ
- 2
तस्माज्जयाद् असङ्गतादि भवति
tasmājjayād asaṅgatādi bhavati
- 3
अत्र परिग्रहतयेश्वराणि इन्द्रियाणि बुद्ध्यादीनि वागन्तानि त्रयोदश करणानि
atra parigrahatayeśvarāṇi indriyāṇi buddhyādīni vāgantāni trayodaśa karaṇāni
- 4
तेषाम् अभिजयाद् इत्यर्थः
teṣām abhijayād ityarthaḥ
- 5
आह कथं बुद्धिसिद्धिरिति चेत्
āha kathaṃ buddhisiddhiriti cet
- 6
तदुच्यते सिद्धत्वात्
taducyate siddhatvāt
- 7
अत्र मतिबुद्धिपिधानस्थापनोद्देशाद्घटपटवत्सिद्धत्वाच्च बुद्धिः सिद्धा तथा परोपदेशात्स्वात्मपरात्मप्रतिविभागदर्शनात्सुरोऽहं नरोऽहमिति भिन्नवृत्तित्वाच्चाहंकारः सिद्धः
atra matibuddhipidhānasthāpanoddeśādghaṭapaṭavatsiddhatvācca buddhiḥ siddhā tathā paropadeśātsvātmaparātmaprativibhāgadarśanātsuro'haṃ naro'hamiti bhinnavṛttitvāccāhaṃkāraḥ siddhaḥ
- 8
तथा मनः प्रवर्तते मनोजवी मनोऽमन इति संकल्पविकल्पवृत्तिनानात्वं च सिद्धम्
tathā manaḥ pravartate manojavī mano'mana iti saṃkalpavikalpavṛttinānātvaṃ ca siddham
- 9
एवं त्रिकालवृत्त्यन्तःकरणं पुरुषस्य व्याख्यातम्
evaṃ trikālavṛttyantaḥkaraṇaṃ puruṣasya vyākhyātam
- 10
तथा बुद्धीन्द्रियाणां श्रोत्रं व्याख्यातम्
tathā buddhīndriyāṇāṃ śrotraṃ vyākhyātam
- 11
परपरिवादादिवचनाद् उच्चैरुभयथा प्रमुखे द्विर् अधिष्ठाने संनिविष्टं सामन्ताच्छब्दव्यञ्जनसमर्थं सिद्धम्
paraparivādādivacanād uccairubhayathā pramukhe dvir adhiṣṭhāne saṃniviṣṭaṃ sāmantācchabdavyañjanasamarthaṃ siddham
- 12
तथातितपोपदेशात्त्वग् अन्तर्बहिश्च शरीरं व्याप्य संनिविष्टा स्पर्शव्यञ्जनसमर्था सिद्धा
tathātitapopadeśāttvag antarbahiśca śarīraṃ vyāpya saṃniviṣṭā sparśavyañjanasamarthā siddhā
- 13
तथा मूत्रपुरीषदर्शनप्रतिषेधात्कृतान्नादिवचनाच्च चक्षुः उच्चैर् उभयथा प्रमुखे द्विर् अधिष्ठाने संनिविष्टं घटरूपादि व्यञ्जनसमर्थं सिद्धम्
tathā mūtrapurīṣadarśanapratiṣedhātkṛtānnādivacanācca cakṣuḥ uccair ubhayathā pramukhe dvir adhiṣṭhāne saṃniviṣṭaṃ ghaṭarūpādi vyañjanasamarthaṃ siddham
- 14
तथा मांसलवणोपदेशाज्जिह्वा तन्मुखे मांसपेश्यां संनिविष्टा रसज्ञानजननसमर्था सिद्धा
tathā māṃsalavaṇopadeśājjihvā tanmukhe māṃsapeśyāṃ saṃniviṣṭā rasajñānajananasamarthā siddhā
- 15
तथा प्राणायामोपदेशाद्घ्राणं प्रमुखे उच्चैरुभयथा द्विर् अधिष्ठाने संनिविष्टं गन्धग्रहणसमर्थं सिद्धम्
tathā prāṇāyāmopadeśādghrāṇaṃ pramukhe uccairubhayathā dvir adhiṣṭhāne saṃniviṣṭaṃ gandhagrahaṇasamarthaṃ siddham
- 16
एवमधिकारिवृत्तिभिर्बुध्यत्य् एभिः पुरुष इति बुद्धीन्द्रियाणि
evamadhikārivṛttibhirbudhyaty ebhiḥ puruṣa iti buddhīndriyāṇi
- 17
तथा कर्मेन्द्रियाणि
tathā karmendriyāṇi
- 18
मण्टनविहरणोपदेशात्पादेन्द्रियम् अधस्ताद्द्विर् अधिष्ठाने संनिविष्टं गमनक्रियासमर्थं सिद्धम्
maṇṭanaviharaṇopadeśātpādendriyam adhastāddvir adhiṣṭhāne saṃniviṣṭaṃ gamanakriyāsamarthaṃ siddham
- 19
तथा मूत्रपुरीषदर्शनप्रतिषेधात्पाय्विन्द्रियं गुह्यप्रदेशे संनिविष्टम् उत्सर्गक्रियासमर्थं सिद्धम्
tathā mūtrapurīṣadarśanapratiṣedhātpāyvindriyaṃ guhyapradeśe saṃniviṣṭam utsargakriyāsamarthaṃ siddham
- 20
तथा स्त्रीप्रतिषेधाद् उपस्थेन्द्रियं त्रिवलीगुह्यप्रदेशसंनिविष्टम् आनन्दक्रियासमर्थं सिद्धम्
tathā strīpratiṣedhād upasthendriyaṃ trivalīguhyapradeśasaṃniviṣṭam ānandakriyāsamarthaṃ siddham
- 21
तथा अपि तत्कर्मोपदेशात्हस्तेन्द्रियम् उच्चैरुभयथा द्विर् अधिष्ठाने भुजान्तर्देशे संनिविष्टम् आदानक्रियासमर्थं सिद्धम्
tathā api tatkarmopadeśāthastendriyam uccairubhayathā dvir adhiṣṭhāne bhujāntardeśe saṃniviṣṭam ādānakriyāsamarthaṃ siddham
- 22
तथा अपि तद्भाषणोपदेशाद्वागिन्द्रियं वाक्तालुजिह्वादिषु स्थानेषु संनिविष्टं वचनक्रियासमर्थं सिद्धम्
tathā api tadbhāṣaṇopadeśādvāgindriyaṃ vāktālujihvādiṣu sthāneṣu saṃniviṣṭaṃ vacanakriyāsamarthaṃ siddham
- 23
अत्र विकारतद्वृत्तिभिः कर्मोत्पत्तिः पुरुषे इति कर्मेन्द्रियाणि एवमेतानि त्रयोदश करणानीन्द्रियाणि सूत्रतो व्याख्यातानि
atra vikāratadvṛttibhiḥ karmotpattiḥ puruṣe iti karmendriyāṇi evametāni trayodaśa karaṇānīndriyāṇi sūtrato vyākhyātāni
- 24
कस्मात्
kasmāt
- 25
इन्द्रियाणामिति सामान्यग्रहणाद्विकरणवत्सामान्यप्रतिषेधाच्च
indriyāṇāmiti sāmānyagrahaṇādvikaraṇavatsāmānyapratiṣedhācca
- 26
इन्द्रियाणाम् इति षष्ठीबहुवचनम्
indriyāṇām iti ṣaṣṭhībahuvacanam
- 27
उक्तं हि
आदानाद्ग्रहणात्त्यागाद्रङ्गणाद्गमनात्तथा
इङ्गनाद्रवणाच्चैव तस्माद् इन्द्रियमुच्यते
uktaṃ hi
ādānādgrahaṇāttyāgādraṅgaṇādgamanāttathā
iṅganādravaṇāccaiva tasmād indriyamucyate
- 28
अभिजयाद् इति
abhijayād iti
- 29
अभिशब्दः अत्यन्तविजये वशीकरणे च
abhiśabdaḥ atyantavijaye vaśīkaraṇe ca
- 30
आक्रम्य वशीकर्तव्यानि
ākramya vaśīkartavyāni

