138 shlokas
- 1
अत्र व्युत्क्रमाभिधानाच्छेदः क्रमशो योजनीयः
atra vyutkramābhidhānācchedaḥ kramaśo yojanīyaḥ
- 2
यन्त्रणधारणात्मकश्छेदो द्रष्टव्यः
yantraṇadhāraṇātmakaśchedo draṣṭavyaḥ
- 3
किमर्थम्
kimartham
- 4
सूक्ष्मवदवस्थितस्य कर्मणः क्षयार्थं वसत्यर्थादिनिर्देशार्थत्वात्
sūkṣmavadavasthitasya karmaṇaḥ kṣayārthaṃ vasatyarthādinirdeśārthatvāt
- 5
किंच अर्थानाम् अनिर्वचनार्थत्वात्तत्र जप एव केवलोऽभिहितः
kiṃca arthānām anirvacanārthatvāttatra japa eva kevalo'bhihitaḥ
- 6
इह तु यत इन्द्रियाणि जेतव्यानि यो जेता यया जेतव्यानि यथा जेतव्यानि यत्प्रयोजनं जेतव्यानि यस्मिंश्च जिते जितानि भवन्ति तद्वक्ष्यामः
iha tu yata indriyāṇi jetavyāni yo jetā yayā jetavyāni yathā jetavyāni yatprayojanaṃ jetavyāni yasmiṃśca jite jitāni bhavanti tadvakṣyāmaḥ
- 7
तथा यस्यात्मवृत्तिर् अध्ययनध्यानस्मरणादि च वक्ष्यामः
tathā yasyātmavṛttir adhyayanadhyānasmaraṇādi ca vakṣyāmaḥ
- 8
तथा यत आत्मा छेत्तव्यः छेत्तारं छेदकरणं छेदप्रयोजनं छेद्यं छित्तिं यस्मिन्छिन्ने छिन्नं भवति तद्वक्ष्यामः
tathā yata ātmā chettavyaḥ chettāraṃ chedakaraṇaṃ chedaprayojanaṃ chedyaṃ chittiṃ yasminchinne chinnaṃ bhavati tadvakṣyāmaḥ
- 9
तदुच्यते छित्त्वा
taducyate chittvā
- 10
अत्र छेदो नाम आत्मभावविश्लेषणमात्रम्
atra chedo nāma ātmabhāvaviśleṣaṇamātram
- 11
विच्छेदवचनाद्गम्यते
vicchedavacanādgamyate
- 12
त्वा इति शून्यागारगुहावस्थितस्याध्ययनध्यानधारणयन्त्रणादिकं गम्यते
tvā iti śūnyāgāraguhāvasthitasyādhyayanadhyānadhāraṇayantraṇādikaṃ gamyate
- 13
आह किं तत्
āha kiṃ tat
- 14
केभ्यो वा छेत्तव्यम्
kebhyo vā chettavyam
- 15
तदुच्यते दोषाणां हेतुजालस्य मूलम् इति
taducyate doṣāṇāṃ hetujālasya mūlam iti
- 16
अत्र दोषाः शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः
atra doṣāḥ śabdasparśarūparasagandhāḥ
- 17
कस्मात्
kasmāt
- 18
कामार्जनादिमूलत्वात्
kāmārjanādimūlatvāt
- 19
यस्मादुक्तम्
कामः क्रोधस्तथा लोभो भयं स्वप्नश्च पञ्चमः
रागो द्वेषश्च मोहश्च
yasmāduktam
kāmaḥ krodhastathā lobho bhayaṃ svapnaśca pañcamaḥ
rāgo dveṣaśca mohaśca
- 20
तथा अर्जनरक्षणक्षयसङ्गहिंसादयो दोषाः
tathā arjanarakṣaṇakṣayasaṅgahiṃsādayo doṣāḥ
- 21
अर्जनं नाम प्रतिग्रहजयक्रयविक्रयनिर्वेश्यादिषु वर्णिनां विषयार्जनोपायाः
arjanaṃ nāma pratigrahajayakrayavikrayanirveśyādiṣu varṇināṃ viṣayārjanopāyāḥ
- 22
एतेषु च विषयाणामर्जने वर्ततात्मपीडा परपीडा वा अवर्जनीये भवतः
eteṣu ca viṣayāṇāmarjane vartatātmapīḍā parapīḍā vā avarjanīye bhavataḥ
- 23
तत्र यद्यात्मानं पीडयति तेन इहैव लोके दुःखी भवति
tatra yadyātmānaṃ pīḍayati tena ihaiva loke duḥkhī bhavati
- 24
स्यात्परं पीडयति तत्राप्यस्याधर्मो दुःखादिफलः संचीयते
syātparaṃ pīḍayati tatrāpyasyādharmo duḥkhādiphalaḥ saṃcīyate
- 25
तच्च दुःखं नान्योऽनुभवति कर्तैवानुभवति
tacca duḥkhaṃ nānyo'nubhavati kartaivānubhavati
- 26
अपि च किम्पाकफलोपमा विषयाः
api ca kimpākaphalopamā viṣayāḥ
- 27
तद्यथा श्रूयते लवणसागरसंनिकर्षे कालयवनद्वीपे किम्पाका नाम विषवृक्षाः
tadyathā śrūyate lavaṇasāgarasaṃnikarṣe kālayavanadvīpe kimpākā nāma viṣavṛkṣāḥ
- 28
तत्फलान्य् आस्वादेनामृतोपमानि च केचिदज्ञानाद्गुडवद्भक्षयन्ति
tatphalāny āsvādenāmṛtopamāni ca kecidajñānādguḍavadbhakṣayanti
- 29
भक्षितानि च तानि मूर्छां छर्दिं च जनयन्ति
bhakṣitāni ca tāni mūrchāṃ chardiṃ ca janayanti
- 30
तत्तीव्रदुःखाभिभूताः पञ्चत्वमापुः
tattīvraduḥkhābhibhūtāḥ pañcatvamāpuḥ

