81 shlokas
- 1
इति
iti
- 2
एवं कुर्वन्सर्वज्ञो ऽस्यासंमोहं ज्ञापयति
evaṃ kurvansarvajño 'syāsaṃmohaṃ jñāpayati
- 3
उक्तम्
कार्यकरणाञ्जनेभ्यो निरञ्जनेभ्यश्च सर्वपुरुषेभ्यः
अप्राप्तान्तं पुरुषं यो ऽभ्यधिकं वर्णयेत्स बुधः
uktam
kāryakaraṇāñjanebhyo nirañjanebhyaśca sarvapuruṣebhyaḥ
aprāptāntaṃ puruṣaṃ yo 'bhyadhikaṃ varṇayetsa budhaḥ
- 4
आह गतं यद्गन्तव्यम्
āha gataṃ yadgantavyam
- 5
अथ किमयमुपचारः
atha kimayamupacāraḥ
- 6
उच्यते न
ucyate na
- 7
अपरिज्ञानान्नास्माकं योगनिष्ठं तन्त्रम्
aparijñānānnāsmākaṃ yoganiṣṭhaṃ tantram
- 8
अपितु तत्कैवल्यव्यतिरिक्तोऽपि सर्वज्ञेनोच्यते
apitu tatkaivalyavyatirikto'pi sarvajñenocyate
- 9
अप्रमादाद्गच्छेद्दुःखानाम् अन्तमीशप्रसादात्
apramādādgacchedduḥkhānām antamīśaprasādāt
- 10
अत्र प्रमादशब्दो ऽनागतानवधानगतत्वं पारतन्त्र्यं च ख्यापयतीत्यर्थः
atra pramādaśabdo 'nāgatānavadhānagatatvaṃ pāratantryaṃ ca khyāpayatītyarthaḥ
- 11
तदङ्कुरपरिरक्षणवद् अनागतकालप्रतीकारकरणेन चैवायम् अप्रमादीशब्दो द्रष्टव्यः
tadaṅkuraparirakṣaṇavad anāgatakālapratīkārakaraṇena caivāyam apramādīśabdo draṣṭavyaḥ
- 12
तस्माद्युक्तेनैवाप्रमादिना स्थेयम्
tasmādyuktenaivāpramādinā stheyam
- 13
तथा वर्तमानेन माहेश्वरमैश्वर्यं प्राप्तमेवेत्युक्तम्
tathā vartamānena māheśvaramaiśvaryaṃ prāptamevetyuktam
- 14
गच्छेद् इति गतिः प्राप्तिर्भवति
gacched iti gatiḥ prāptirbhavati
- 15
गमॢ सृपॢ गतौ
gamḷ sṛpḷ gatau
- 16
प्राप्नोतीत्यात्मेति पत्त्रपाण्डुताफलपाकवत्
prāpnotītyātmeti pattrapāṇḍutāphalapākavat
- 17
कथम्
katham
- 18
तस्मिन्नेव प्रवर्ततो यो ऽयं दुःखापोहो गुणस्तत्रेयं गतिरिति संज्ञा क्रियत इत्यर्थः
tasminneva pravartato yo 'yaṃ duḥkhāpoho guṇastatreyaṃ gatiriti saṃjñā kriyata ityarthaḥ
- 19
दुःखानाम् इत्यत्र प्रसिद्धानि दुःखान्याध्यात्मिकाधिभौतिकाधिदैविकानि
duḥkhānām ityatra prasiddhāni duḥkhānyādhyātmikādhibhautikādhidaivikāni
- 20
तत्राध्यात्मिकं द्विविधं दुःखं शारीरं मानसं च
tatrādhyātmikaṃ dvividhaṃ duḥkhaṃ śārīraṃ mānasaṃ ca
- 21
तत्र मनसि भवं मानसं क्रोधलोभमोहभयविषादेर्ष्यासूयाद्वेषमदमानमात्सर्यारत्याद्यविशेषदर्शनादिनिमित्तं तद्दुःखम्
tatra manasi bhavaṃ mānasaṃ krodhalobhamohabhayaviṣāderṣyāsūyādveṣamadamānamātsaryāratyādyaviśeṣadarśanādinimittaṃ tadduḥkham
- 22
तथा शारीरमपि शिरोरोगदन्तरोगाक्षिरोगज्वरप्रतिमत्स्यातिसारकासश्वासोदरामयादिनिमित्तोत्पन्नं दुःखम्
tathā śārīramapi śirorogadantarogākṣirogajvarapratimatsyātisārakāsaśvāsodarāmayādinimittotpannaṃ duḥkham
- 23
तथान्यदपि पञ्चविधं दुःखं भवति
tathānyadapi pañcavidhaṃ duḥkhaṃ bhavati
- 24
तद्यथा गर्भजन्माज्ञानजरामरणम् इति
tadyathā garbhajanmājñānajarāmaraṇam iti
- 25
तत्र गर्भे तावद्यदायं पुरुषो मातुरुदरे न्यस्तगात्रः खण्डशकटस्थ इव पुमान्नियमश्रमम् अनुभवमानो ऽवकाशरहितः आकुञ्चनप्रसारणादिष्व् अपर्याप्तावकाशः सर्वक्रियासु निरुद्ध इत्येवम् अद्वारके अन्धतमसि मूढो बन्धनस्थ इव पुमान् अवश्यं समनुभवति
tatra garbhe tāvadyadāyaṃ puruṣo māturudare nyastagātraḥ khaṇḍaśakaṭastha iva pumānniyamaśramam anubhavamāno 'vakāśarahitaḥ ākuñcanaprasāraṇādiṣv aparyāptāvakāśaḥ sarvakriyāsu niruddha ityevam advārake andhatamasi mūḍho bandhanastha iva pumān avaśyaṃ samanubhavati
- 26
कस्मात्
kasmāt
- 27
चेतनत्वाद्भोक्तृत्वात्तन्मयत्वाच्च न तु कार्यकरणानि
cetanatvādbhoktṛtvāttanmayatvācca na tu kāryakaraṇāni
- 28
कस्मात्
kasmāt
- 29
अचेतनावादभोक्तृत्वाद् अतन्मयत्वाच्च
acetanāvādabhoktṛtvād atanmayatvācca
- 30
तथा जन्मदुःखमपि
tathā janmaduḥkhamapi

