52 shlokas
- 1
अत्र शिव इत्येतदपि भगवतो नाम
atra śiva ityetadapi bhagavato nāma
- 2
शिवः कस्मात्
śivaḥ kasmāt
- 3
परिपूर्णपरितृप्तत्वाच्छिवः
paripūrṇaparitṛptatvācchivaḥ
- 4
तस्मात्सदाशिवोपदेशान्नित्यो दुःखान्तः
tasmātsadāśivopadeśānnityo duḥkhāntaḥ
- 5
कारणाधिकारनिवृत्तिः
kāraṇādhikāranivṛttiḥ
- 6
तदर्थं नित्यो दुःखान्त इति सिद्धम्
tadarthaṃ nityo duḥkhānta iti siddham
- 7
एवमेते पञ्च पदार्थाः कार्यकारणयोगविधिदुःखान्ताः समासविस्तरविभागविशेषोपसंहारनिगमनतश्च व्याख्याताः
evamete pañca padārthāḥ kāryakāraṇayogavidhiduḥkhāntāḥ samāsavistaravibhāgaviśeṣopasaṃhāranigamanataśca vyākhyātāḥ
- 8
उक्तं हि
uktaṃ hi
- 9
आदौ यद्भवति समासोक्तं मध्ये तस्य विस्तरतश्च विभागतश्चोपनयनिगमनेन सतामप्येष निश्चयः
ādau yadbhavati samāsoktaṃ madhye tasya vistarataśca vibhāgataścopanayanigamanena satāmapyeṣa niścayaḥ
- 10
इति
iti
- 11
अत्र तावत्पतिरिति कारणपदार्थस्योपदेशः समासेन
atra tāvatpatiriti kāraṇapadārthasyopadeśaḥ samāsena
- 12
विस्तरस्तु वामो देवो ज्येष्ठो रुद्रः कामः शंकरः कालः कलविकरणो बलविकरणोऽघोरो घोरतरः सर्वः शर्व तत्पुरुषो महादेव ॐकार ऋषिर्विप्रो महानीश ईशान ईश्वरो ऽधिपतिर्ब्रह्मा शिव इत्येवमाद्यो विस्तरः
vistarastu vāmo devo jyeṣṭho rudraḥ kāmaḥ śaṃkaraḥ kālaḥ kalavikaraṇo balavikaraṇo'ghoro ghorataraḥ sarvaḥ śarva tatpuruṣo mahādeva oṃkāra ṛṣirvipro mahānīśa īśāna īśvaro 'dhipatirbrahmā śiva ityevamādyo vistaraḥ
- 13
विभागोऽपि अन्यत्पतित्वम् अन्यद् अजातत्वम् अन्यद्भवोद्भवत्वमित्याद्यो विभागः
vibhāgo'pi anyatpatitvam anyad ajātatvam anyadbhavodbhavatvamityādyo vibhāgaḥ
- 14
विशेषः अन्येषां प्रधानादीनि अस्माकं तद्व्यतिरिक्तो भगवानीश्वरः
viśeṣaḥ anyeṣāṃ pradhānādīni asmākaṃ tadvyatirikto bhagavānīśvaraḥ
- 15
कारणाधिकारे यस्मादाह ईश्वरः सर्वभूतानामिति
kāraṇādhikāre yasmādāha īśvaraḥ sarvabhūtānāmiti
- 16
एष उपसंहारः सार्वकामिक इत्याचक्षते
eṣa upasaṃhāraḥ sārvakāmika ityācakṣate
- 17
निगमनम् ईश ईशान ईश्वरोऽधिपतिर्ब्रह्मा शिव इति
nigamanam īśa īśāna īśvaro'dhipatirbrahmā śiva iti
- 18
तथा पशुरिति कार्यपदार्थस्योद्देशः
tathā paśuriti kāryapadārthasyoddeśaḥ
- 19
तस्य विस्तरो विद्या कला पशवः
tasya vistaro vidyā kalā paśavaḥ
- 20
उत्पाद्या अनुग्राह्यास्तिरोभाव्यकाल्प्यविकार्यम् अस्पदस्य बोध्यधिष्ठेयत्वे चेत्येवम् आद्यः सूत्रविद्याधर्मार्थकामैर्भेदैर्दुःखान्तः विद्या
utpādyā anugrāhyāstirobhāvyakālpyavikāryam aspadasya bodhyadhiṣṭheyatve cetyevam ādyaḥ sūtravidyādharmārthakāmairbhedairduḥkhāntaḥ vidyā
- 21
कला द्विविधाः
kalā dvividhāḥ
- 22
कार्याख्याः करणाख्याश्च
kāryākhyāḥ karaṇākhyāśca
- 23
तत्र कार्याख्याः पृथिव्याद्याः
tatra kāryākhyāḥ pṛthivyādyāḥ
- 24
करणाख्या बुद्ध्याद्याः
karaṇākhyā buddhyādyāḥ
- 25
पशवश्च त्रिविधाः
paśavaśca trividhāḥ
- 26
देवा मनुष्यास्तिर्यञ्चः
devā manuṣyāstiryañcaḥ
- 27
तत्र देवा अष्टविधा ब्रह्माद्याः
tatra devā aṣṭavidhā brahmādyāḥ
- 28
मानुष्यं चानेकविधं ब्राह्मणाद्यम्
mānuṣyaṃ cānekavidhaṃ brāhmaṇādyam
- 29
तिर्यग्योनि च पञ्चविधं पशुमृगाद्यम्
tiryagyoni ca pañcavidhaṃ paśumṛgādyam
- 30
पशवः साञ्जना निरञ्जनाश्च
paśavaḥ sāñjanā nirañjanāśca

