86 shlokas
- 1
तथा समक्षं दहता मनोभवं पिनाकिना भग्नमनोरथा सती
निनिन्द रूपं हृदयेन पार्वती प्रियेषु सौभाग्यफला हि चारुता
tathā samakṣaṃ dahatā manobhavaṃ pinākinā bhagnamanorathā satī
nininda rūpaṃ hṛdayena pārvatī priyeṣu saubhāgyaphalā hi cārutā
- 2
इयेष सा कर्तुम् अवन्ध्यरूपतां समाधिम् आस्थाय तपोभिर् आत्मनः
अवाप्यते वा कथम् अन्यथा द्वयं तथाविधं प्रेम पतिश्च तादृशः
iyeṣa sā kartum avandhyarūpatāṃ samādhim āsthāya tapobhir ātmanaḥ
avāpyate vā katham anyathā dvayaṃ tathāvidhaṃ prema patiśca tādṛśaḥ
- 3
निशम्य चैनां तपसे कृतोद्यमां सुतां गिरीशप्रतिसक्तमानसाम्
उवाच मेना परिरभ्य वक्षसा निवारयन्ती महतो मुनिव्रतात्
niśamya caināṃ tapase kṛtodyamāṃ sutāṃ girīśapratisaktamānasām
uvāca menā parirabhya vakṣasā nivārayantī mahato munivratāt
- 4
मनीषिताः सन्ति गृहे ऽपि देवतास्तपः क्व वत्से क्व च तावकं वपुः
पदं सहेत भ्रमरस्य पेलवं शिरीषपुष्पं न पुनः पतत्रिणः
manīṣitāḥ santi gṛhe 'pi devatāstapaḥ kva vatse kva ca tāvakaṃ vapuḥ
padaṃ saheta bhramarasya pelavaṃ śirīṣapuṣpaṃ na punaḥ patatriṇaḥ
- 5
इति ध्रुवेच्छाम् अनुशासती सुतां शशाक मेना न नियन्तुम् उद्यमात्
क ईप्सितार्थस्थिरनिश्चयं मनः पयश्च निम्नाभिमुखं प्रतीपयेत्
iti dhruvecchām anuśāsatī sutāṃ śaśāka menā na niyantum udyamāt
ka īpsitārthasthiraniścayaṃ manaḥ payaśca nimnābhimukhaṃ pratīpayet
- 6
कदाचिद् आसन्नसखीमुखेन सा मनोरथज्ञं पितरं मनस्विनी
अयाचतारण्यनिवासम् आत्मनः फलोदयान्ताय तपःसमाधये
kadācid āsannasakhīmukhena sā manorathajñaṃ pitaraṃ manasvinī
ayācatāraṇyanivāsam ātmanaḥ phalodayāntāya tapaḥsamādhaye
- 7
अथानुरूपाभिनिवेशतोषिणा कृताभ्यनुज्ञा गुरुणा गरीयसा
प्रजासु पश्चात्प्रथितं तदाख्यया जगाम गौरी शिखरं शिखण्डिमत्
athānurūpābhiniveśatoṣiṇā kṛtābhyanujñā guruṇā garīyasā
prajāsu paścātprathitaṃ tadākhyayā jagāma gaurī śikharaṃ śikhaṇḍimat
- 8
विमुच्य सा हारम् अहार्यनिश्चया विलोलयष्टिप्रविलुप्तचन्दनम्
बबन्ध बालारुणबभ्रु वल्कलं पयोधरोत्सेधविशीर्णसंहति
vimucya sā hāram ahāryaniścayā vilolayaṣṭipraviluptacandanam
babandha bālāruṇababhru valkalaṃ payodharotsedhaviśīrṇasaṃhati
- 9
यथा प्रसिद्धैर्मधुरं शिरोरुहैर्जटाभिर् अप्य् एवम् अभूत्तदाननम्
न षट्पदश्रेणिभिर् एव पङ्कजं सशैवलासङ्गम् अपि प्रकाशते
yathā prasiddhairmadhuraṃ śiroruhairjaṭābhir apy evam abhūttadānanam
na ṣaṭpadaśreṇibhir eva paṅkajaṃ saśaivalāsaṅgam api prakāśate
- 10
प्रतिक्षणं सा कृतरोमविक्रियां व्रताय मौञ्जीं त्रिगुणां बभार याम्
अकारि तत्पूर्वनिबद्धया तया सरागम् अस्या रसनागुणास्पदम्
pratikṣaṇaṃ sā kṛtaromavikriyāṃ vratāya mauñjīṃ triguṇāṃ babhāra yām
akāri tatpūrvanibaddhayā tayā sarāgam asyā rasanāguṇāspadam
- 11
विसृष्टरागाद् अधरान्निवर्तितः स्तनाङ्गरागारुणिताच्च कन्दुकात्
कुशाङ्कुरादानपरिक्षताङ्गुलिः कृतो ऽक्षसूत्रप्रणयी तया करः
visṛṣṭarāgād adharānnivartitaḥ stanāṅgarāgāruṇitācca kandukāt
kuśāṅkurādānaparikṣatāṅguliḥ kṛto 'kṣasūtrapraṇayī tayā karaḥ
- 12
महार्हशय्यापरिवर्तनच्युतैः स्वकेशपुष्पैर् अपि या स्म दूयते
अशेत सा बाहुलतोपधायिनी निषेदुषी स्थण्डिल एव केवले
mahārhaśayyāparivartanacyutaiḥ svakeśapuṣpair api yā sma dūyate
aśeta sā bāhulatopadhāyinī niṣeduṣī sthaṇḍila eva kevale
- 13
पुनर्ग्रहीतुं नियमस्थया तया द्वये ऽपि निक्षेप इवार्पितम्द्वयम्
लतासु तन्वीषु विलासचेष्टितं विलोलदृष्टं हरिणाङ्गनासु च
punargrahītuṃ niyamasthayā tayā dvaye 'pi nikṣepa ivārpitamdvayam
latāsu tanvīṣu vilāsaceṣṭitaṃ viloladṛṣṭaṃ hariṇāṅganāsu ca
- 14
अतन्द्रिता सा स्वयम् एव वृक्षकान्घटस्तनप्रस्रवणैर्व्यवर्धयत्
गुहो ऽपि येषां प्रथमाप्तजन्मनां न पुत्रवात्सल्यम् अपाकरिष्यति
atandritā sā svayam eva vṛkṣakānghaṭastanaprasravaṇairvyavardhayat
guho 'pi yeṣāṃ prathamāptajanmanāṃ na putravātsalyam apākariṣyati
- 15
अरण्यबीजाञ्जलिदानलालितास्तथा च तस्यां हरिणा विशश्वसुः
यथा तदीयैर्नयनैः कुतूहलात्पुरः सखीनाम् अमिमीत लोचने
araṇyabījāñjalidānalālitāstathā ca tasyāṃ hariṇā viśaśvasuḥ
yathā tadīyairnayanaiḥ kutūhalātpuraḥ sakhīnām amimīta locane
- 16
कृताभिषेकां हुतजातवेदसं त्वगुत्तरासङ्गवतीम् अधीतिनीम्
दिदृक्षवस्ताम् ऋषयो ऽभ्युपागमन्न धर्मवृद्धेषु वयः समीक्ष्यते
kṛtābhiṣekāṃ hutajātavedasaṃ tvaguttarāsaṅgavatīm adhītinīm
didṛkṣavastām ṛṣayo 'bhyupāgamanna dharmavṛddheṣu vayaḥ samīkṣyate
- 17
विरोधिसत्त्वोज्झितपूर्वमत्सरं द्रुमैर् अभीष्टप्रसवार्चितातिथि
नवोटजाभ्यन्तरसंभृतानलं तपोवनं तच्च बभूव पावनम्
virodhisattvojjhitapūrvamatsaraṃ drumair abhīṣṭaprasavārcitātithi
navoṭajābhyantarasaṃbhṛtānalaṃ tapovanaṃ tacca babhūva pāvanam
- 18
यदा फलं पूर्वतपःसमाधिना न तावता लभ्यम् अमंस्त काङ्क्षितम्
तदानपेक्ष्य स्वशरीरमार्दवं तपो महत्सा चरितुं प्रचक्रमे
yadā phalaṃ pūrvatapaḥsamādhinā na tāvatā labhyam amaṃsta kāṅkṣitam
tadānapekṣya svaśarīramārdavaṃ tapo mahatsā carituṃ pracakrame
- 19
क्लमं ययौ कन्दुकलीलयापि या तया मुनीनां चरितं व्यगाह्यत
ध्रुवं वपुः काञ्चनपद्मनिर्मितं मृदु प्रकृत्या च ससारम् एव च
klamaṃ yayau kandukalīlayāpi yā tayā munīnāṃ caritaṃ vyagāhyata
dhruvaṃ vapuḥ kāñcanapadmanirmitaṃ mṛdu prakṛtyā ca sasāram eva ca
- 20
शुचौ चतुर्णां ज्वलतां हविर्भुजां शुचिस्मिता मध्यगता सुमध्यमा
विजित्य नेत्रप्रतिघातिनीं प्रभाम् अनन्यदृष्टिः सवितारम् ऐक्षत
śucau caturṇāṃ jvalatāṃ havirbhujāṃ śucismitā madhyagatā sumadhyamā
vijitya netrapratighātinīṃ prabhām ananyadṛṣṭiḥ savitāram aikṣata
- 21
तथाभितप्तं सवितुर्गभस्तिभिर्मुखं तदीयं कमलश्रियं दधौ
अपाङ्गयोः केवलम् अस्य दीर्घयोः शनैः शनैः श्यामिकया कृतं पदम्
tathābhitaptaṃ saviturgabhastibhirmukhaṃ tadīyaṃ kamalaśriyaṃ dadhau
apāṅgayoḥ kevalam asya dīrghayoḥ śanaiḥ śanaiḥ śyāmikayā kṛtaṃ padam
- 22
अयाचितोपस्थितम् अम्बु केवलं रसात्मकस्योडुपतेश्च रश्मयः
बभूव तस्याः किल पारणाविधिर्न वृक्षवृत्तिव्यतिरिक्तसाधनः
ayācitopasthitam ambu kevalaṃ rasātmakasyoḍupateśca raśmayaḥ
babhūva tasyāḥ kila pāraṇāvidhirna vṛkṣavṛttivyatiriktasādhanaḥ
- 23
निकामतप्ता विविधेन वह्निना नभश्चरेणेन्धनसंभृतेन च
तपात्यये वारिभिर् उक्षिता नवैर्भुवा सहोष्माणम् अमुञ्चद् ऊर्ध्वगम्
nikāmataptā vividhena vahninā nabhaścareṇendhanasaṃbhṛtena ca
tapātyaye vāribhir ukṣitā navairbhuvā sahoṣmāṇam amuñcad ūrdhvagam
- 24
स्थिताः क्षणं पक्ष्मसु ताडिताधराः पयोधरोत्सेधनिपातचूर्णिताः
वलीषु तस्याः स्खलिताः प्रपेदिरे चिरेण नाभिं प्रथमोदबिन्दवः
sthitāḥ kṣaṇaṃ pakṣmasu tāḍitādharāḥ payodharotsedhanipātacūrṇitāḥ
valīṣu tasyāḥ skhalitāḥ prapedire cireṇa nābhiṃ prathamodabindavaḥ
- 25
शिलाशयां ताम् अनिकेतवासिनीं निरन्तरास्व् अन्तरवातवृष्टिषु
व्यलोकयन्न् उन्मिषितैस्तडिन्मयैर्महातपःसाक्ष्य इव स्थिताः क्षपाः
śilāśayāṃ tām aniketavāsinīṃ nirantarāsv antaravātavṛṣṭiṣu
vyalokayann unmiṣitaistaḍinmayairmahātapaḥsākṣya iva sthitāḥ kṣapāḥ
- 26
निनाय सात्यन्तहिमोत्किरानिलाः सहस्यरात्रीर् उदवासतत्परा
परस्पराक्रन्दिनि चक्रवाकयोः पुरो वियुक्ते मिथुने कृपावती
nināya sātyantahimotkirānilāḥ sahasyarātrīr udavāsatatparā
parasparākrandini cakravākayoḥ puro viyukte mithune kṛpāvatī
- 27
मुखेन सा पद्मसुगन्धिना निशि प्रवेपमानाधरपत्रशोभिना
तुषारवृष्टिक्षतपद्मसंपदां सरोजसंधानम् इवाकरोद् अपाम्
mukhena sā padmasugandhinā niśi pravepamānādharapatraśobhinā
tuṣāravṛṣṭikṣatapadmasaṃpadāṃ sarojasaṃdhānam ivākarod apām
- 28
स्वयंविशीर्णद्रुमपर्णवृत्तिता परा हि काष्ठा तपसस्तया पुनः
तद् अप्य् अपाकीर्णम् अतः प्रियंवदां वदन्त्य् अपर्णेति च तां पुराविदः
svayaṃviśīrṇadrumaparṇavṛttitā parā hi kāṣṭhā tapasastayā punaḥ
tad apy apākīrṇam ataḥ priyaṃvadāṃ vadanty aparṇeti ca tāṃ purāvidaḥ
- 29
मृणालिकापेलवम् एवमादिभिर्व्रतैः स्वम् अङ्गं ग्लपयन्त्य् अहर्निशम्
तपः शरीरैः कठिनैर् उपार्जितं तपस्विनां दूरम् अधश्चकार सा
mṛṇālikāpelavam evamādibhirvrataiḥ svam aṅgaṃ glapayanty aharniśam
tapaḥ śarīraiḥ kaṭhinair upārjitaṃ tapasvināṃ dūram adhaścakāra sā
- 30
अथाजिनाषाढधरः प्रगल्भवाग्ज्वलन्न् इव ब्रह्ममयेन तेजसा
विवेश कश्चिज्जटिलस्तपोवनं शरीरबद्धः प्रथमाश्रमो यथा
athājināṣāḍhadharaḥ pragalbhavāgjvalann iva brahmamayena tejasā
viveśa kaścijjaṭilastapovanaṃ śarīrabaddhaḥ prathamāśramo yathā

