64 shlokas
- 1
तस्मिन्विप्रकृताः काले तारकेण दिवौकसः
तुरासाहं पुरोधाय धाम स्वायंभुवं ययुः
tasminviprakṛtāḥ kāle tārakeṇa divaukasaḥ
turāsāhaṃ purodhāya dhāma svāyaṃbhuvaṃ yayuḥ
- 2
तेषाम् आविरभूद्ब्रह्मा परिम्लानमुखश्रियाम्
सरसां सुप्तपद्मानां प्रातर्दीधितिमान् इव
teṣām āvirabhūdbrahmā parimlānamukhaśriyām
sarasāṃ suptapadmānāṃ prātardīdhitimān iva
- 3
अथ सर्वस्य धातारं ते सर्वे सर्वतोमुखम्
वागीशं वाग्भिर् अर्थ्याभिः प्रणिपत्योपतस्थिरे
atha sarvasya dhātāraṃ te sarve sarvatomukham
vāgīśaṃ vāgbhir arthyābhiḥ praṇipatyopatasthire
- 4
नमस्त्रिमूर्तये तुभ्यं प्राक्सृष्टेः केवलात्मने
गुणत्रयविभागाय पश्चाद्भेदम् उपेयुषे
namastrimūrtaye tubhyaṃ prāksṛṣṭeḥ kevalātmane
guṇatrayavibhāgāya paścādbhedam upeyuṣe
- 5
यद् अमोघम् अपाम् अन्तर् उप्तं बीजम् अज त्वया
अतश्चराचरं विश्वं प्रभवस्तस्य गीयसे
yad amogham apām antar uptaṃ bījam aja tvayā
ataścarācaraṃ viśvaṃ prabhavastasya gīyase
- 6
तिसृभिस्त्वम् अवस्थाभिर्महिमानम् उदीरयन्
प्रलयस्थितिसर्गाणाम् एकः कारणतां गतः
tisṛbhistvam avasthābhirmahimānam udīrayan
pralayasthitisargāṇām ekaḥ kāraṇatāṃ gataḥ
- 7
स्त्रीपुंसाव् आत्मभागौ ते भिन्नमूर्तेः सिसृक्षया
प्रसूतिभाजः सर्गस्य ताव् एव पितरौ स्मृतौ
strīpuṃsāv ātmabhāgau te bhinnamūrteḥ sisṛkṣayā
prasūtibhājaḥ sargasya tāv eva pitarau smṛtau
- 8
स्वकालपरिमाणेन व्यस्तरात्रिंदिवस्य ते
यौ तु स्वप्नावबोधौ तौ भूतानां प्रलयोदयौ
svakālaparimāṇena vyastarātriṃdivasya te
yau tu svapnāvabodhau tau bhūtānāṃ pralayodayau
- 9
जगद्योनिर् अयोनिस्त्वं जगदन्तो निरन्तकः
जगदादिर् अनादिस्त्वं जगदीशो निरीश्वरः
jagadyonir ayonistvaṃ jagadanto nirantakaḥ
jagadādir anādistvaṃ jagadīśo nirīśvaraḥ
- 10
आत्मानम् आत्मना वेत्सि सृजस्य् आत्मानम् आत्मना
आत्मना कृतिना च त्वम् आत्मन्य् एव प्रलीयसे
ātmānam ātmanā vetsi sṛjasy ātmānam ātmanā
ātmanā kṛtinā ca tvam ātmany eva pralīyase
- 11
द्रवः संघातकठिनः स्थूलः सूक्ष्मो लघुर्गुरुः
व्यक्तो व्यक्तेतरश्चासि प्राकाम्यं ते विभूतिषु
dravaḥ saṃghātakaṭhinaḥ sthūlaḥ sūkṣmo laghurguruḥ
vyakto vyaktetaraścāsi prākāmyaṃ te vibhūtiṣu
- 12
उद्घातः प्रणवो यासां न्यायैस्त्रिभिर् उदीरणम्
कर्म यज्ञः फलं स्वर्गस्तासां त्वं प्रभवो गिराम्
udghātaḥ praṇavo yāsāṃ nyāyaistribhir udīraṇam
karma yajñaḥ phalaṃ svargastāsāṃ tvaṃ prabhavo girām
- 13
त्वाम् आमनन्ति प्रकृतिं पुरुषार्थप्रवर्तिनीम्
तद्दर्शिनम् उदासीनं त्वाम् एव पुरुषं विदुः
tvām āmananti prakṛtiṃ puruṣārthapravartinīm
taddarśinam udāsīnaṃ tvām eva puruṣaṃ viduḥ
- 14
त्वं पितॄणाम् अपि पिता देवानाम् अपि देवता
परतो ऽपि परश्चासि विधाता वेधसाम् अपि
tvaṃ pitṝṇām api pitā devānām api devatā
parato 'pi paraścāsi vidhātā vedhasām api
- 15
त्वम् एव हव्यं होता च भोज्यं भोक्ता च शाश्वतः
वेद्यं च वेदिता चासि ध्याता ध्येयं च यत्परम्
tvam eva havyaṃ hotā ca bhojyaṃ bhoktā ca śāśvataḥ
vedyaṃ ca veditā cāsi dhyātā dhyeyaṃ ca yatparam
- 16
इति तेभ्यः स्तुतीः श्रुत्वा यथार्था हृदयंगमाः
प्रसादाभिमुखो वेधाः प्रत्युवाच दिवौकसः
iti tebhyaḥ stutīḥ śrutvā yathārthā hṛdayaṃgamāḥ
prasādābhimukho vedhāḥ pratyuvāca divaukasaḥ
- 17
पुराणस्य कवेस्तस्य चतुर्मुखसमीरिता
प्रवृत्तिर् आसीच्छब्दानां चरितार्था चतुष्टयी
purāṇasya kavestasya caturmukhasamīritā
pravṛttir āsīcchabdānāṃ caritārthā catuṣṭayī
- 18
स्वागतं स्वान् अधीकारान्प्रभावैर् अवलम्ब्य वः
युगपद्युगबाहुभ्यः प्राप्तेभ्यः प्राज्यविक्रमाः
svāgataṃ svān adhīkārānprabhāvair avalambya vaḥ
yugapadyugabāhubhyaḥ prāptebhyaḥ prājyavikramāḥ
- 19
किम् इदं द्युतिम् आत्मीयां न बिभ्रति यथा पुरा
हिमक्लिष्टप्रकाशानि ज्योतींषीव मुखानि वः
kim idaṃ dyutim ātmīyāṃ na bibhrati yathā purā
himakliṣṭaprakāśāni jyotīṃṣīva mukhāni vaḥ
- 20
प्रशमाद् अर्चिषाम् एतद् अनुद्गीर्णसुरायुधम्
वृत्रस्य हन्तुः कुलिशं कुण्ठिताश्रीव लक्ष्यते
praśamād arciṣām etad anudgīrṇasurāyudham
vṛtrasya hantuḥ kuliśaṃ kuṇṭhitāśrīva lakṣyate
- 21
किं चायम् अरिदुर्वारः पाणौ पाशः प्रचेतसः
मन्त्रेण हतवीर्यस्य फणिनो दैन्यम् आश्रितः
kiṃ cāyam aridurvāraḥ pāṇau pāśaḥ pracetasaḥ
mantreṇa hatavīryasya phaṇino dainyam āśritaḥ
- 22
कुबेरस्य मनःशल्यं शंसतीव पराभवम्
अपविद्धगदो बाहुर्भग्नशाख इव द्रुमः
kuberasya manaḥśalyaṃ śaṃsatīva parābhavam
apaviddhagado bāhurbhagnaśākha iva drumaḥ
- 23
यमो ऽपि विलिखन्भूमिं दण्डेनास्तमितत्विषा
कुरुते ऽस्मिन्न् अमोघे ऽपि निर्वाणालातलाघवम्
yamo 'pi vilikhanbhūmiṃ daṇḍenāstamitatviṣā
kurute 'sminn amoghe 'pi nirvāṇālātalāghavam
- 24
अमी च कथम् आदित्याः प्रतापक्षतिशीतलाः
चित्रन्यस्ता इव गताः प्रकामालोकनीयताम्
amī ca katham ādityāḥ pratāpakṣatiśītalāḥ
citranyastā iva gatāḥ prakāmālokanīyatām
- 25
पर्याकुलत्वान्मरुतां वेगभङ्गो ऽनुमीयते
अम्भसाम् ओघसंरोधः प्रतीपगमनाद् इव
paryākulatvānmarutāṃ vegabhaṅgo 'numīyate
ambhasām oghasaṃrodhaḥ pratīpagamanād iva
- 26
आवर्जितजटामौलिविलम्बिशशिकोटयः
रुद्राणाम् अपि मूर्धानः क्षतहुंकारशंसिनः
āvarjitajaṭāmaulivilambiśaśikoṭayaḥ
rudrāṇām api mūrdhānaḥ kṣatahuṃkāraśaṃsinaḥ
- 27
लब्धप्रतिष्ठाः प्रथमं यूयं किं बलवत्तरैः
अपवादैर् इवोत्सर्गाः कृतव्यावृत्तयः परैः
labdhapratiṣṭhāḥ prathamaṃ yūyaṃ kiṃ balavattaraiḥ
apavādair ivotsargāḥ kṛtavyāvṛttayaḥ paraiḥ
- 28
तद्ब्रूत वत्साः किम् इतः प्रार्थयध्वे समागताः
मयि सृष्टिर्हि लोकानां रक्षा युष्मास्व् अवस्थिता
tadbrūta vatsāḥ kim itaḥ prārthayadhve samāgatāḥ
mayi sṛṣṭirhi lokānāṃ rakṣā yuṣmāsv avasthitā
- 29
ततो मन्दानिलोद्धूतकमलाकरशोभिना
गुरुं नेत्रसहस्रेण चोदयामास वासवः
tato mandāniloddhūtakamalākaraśobhinā
guruṃ netrasahasreṇa codayāmāsa vāsavaḥ
- 30
स द्विनेत्रो हरेश्चक्षुः सहस्रनयनाधिकम्
वाचस्पतिर् उवाचेदं प्राञ्जलिर्जलजासनम्
sa dvinetro hareścakṣuḥ sahasranayanādhikam
vācaspatir uvācedaṃ prāñjalirjalajāsanam

