60 shlokas
- 1
अस्त्य् उत्तरस्यां दिशि देवतात्मा हिमालयो नाम नगाधिराजः
पूर्वापरौ तोयनिधी विगाह्य स्थितः पृथिव्या इव मानदण्डः
asty uttarasyāṃ diśi devatātmā himālayo nāma nagādhirājaḥ
pūrvāparau toyanidhī vigāhya sthitaḥ pṛthivyā iva mānadaṇḍaḥ
- 2
यं सर्वशैलाः परिकल्प्य वत्सं मेरौ स्थिते दोग्धरि दोहदक्षे
भास्वन्ति रत्नानि महौषधीश्च पृथूपदिष्टां दुदुहुर्धरित्रीम्
yaṃ sarvaśailāḥ parikalpya vatsaṃ merau sthite dogdhari dohadakṣe
bhāsvanti ratnāni mahauṣadhīśca pṛthūpadiṣṭāṃ duduhurdharitrīm
- 3
अनन्तरत्नप्रभवस्य यस्य हिमं न सौभाग्यविलोपि जातम्
एको हि दोषो गुणसंनिपाते निमज्जतीन्दोः किरणेष्व् इवाङ्कः
anantaratnaprabhavasya yasya himaṃ na saubhāgyavilopi jātam
eko hi doṣo guṇasaṃnipāte nimajjatīndoḥ kiraṇeṣv ivāṅkaḥ
- 4
यश्चाप्सरोविभ्रममण्डनानां सम्पादयित्रीं शिखरैर्बिभर्ति
बलाहकच्छेदविभक्तरागाम् अकालसंध्याम् इव धातुमत्ताम्
yaścāpsarovibhramamaṇḍanānāṃ sampādayitrīṃ śikharairbibharti
balāhakacchedavibhaktarāgām akālasaṃdhyām iva dhātumattām
- 5
आमेखलं संचरतां घनानां छायाम् अधःसानुगतां निषेव्य
उद्वेजिता वृष्टिभिर् आश्रयन्ते शृङ्गाणि यस्यातपवन्ति सिद्धाः
āmekhalaṃ saṃcaratāṃ ghanānāṃ chāyām adhaḥsānugatāṃ niṣevya
udvejitā vṛṣṭibhir āśrayante śṛṅgāṇi yasyātapavanti siddhāḥ
- 6
पदं तुषारस्रुतिधौतरक्तं यस्मिन्न् अदृष्ट्वापि हतद्विपानाम्
विदन्ति मार्गं नखरन्ध्रमुक्तैर्मुक्ताफलैः केसरिणां किराताः
padaṃ tuṣārasrutidhautaraktaṃ yasminn adṛṣṭvāpi hatadvipānām
vidanti mārgaṃ nakharandhramuktairmuktāphalaiḥ kesariṇāṃ kirātāḥ
- 7
न्यस्ताक्षरा धातुरसेन यत्र भूर्जत्वचः कुञ्जरबिन्दुशोणाः
व्रजन्ति विद्याधरसुन्दरीणाम् अनङ्गलेखक्रिययोपयोगम्
nyastākṣarā dhāturasena yatra bhūrjatvacaḥ kuñjarabinduśoṇāḥ
vrajanti vidyādharasundarīṇām anaṅgalekhakriyayopayogam
- 8
यः पूरयन्कीचकरन्ध्रभागान्दरीमुखोत्थेन समीरणेन
उद्गास्यताम् इच्छति किंनराणां तानप्रदायित्वम् इवोपगन्तुम्
yaḥ pūrayankīcakarandhrabhāgāndarīmukhotthena samīraṇena
udgāsyatām icchati kiṃnarāṇāṃ tānapradāyitvam ivopagantum
- 9
कपोलकण्डूः करिभिर्विनेतुं विघट्टितानां सरलद्रुमाणाम्
यत्र स्रुतक्षीरतया प्रसूतः सानूनि गन्धः सुरभीकरोति
kapolakaṇḍūḥ karibhirvinetuṃ vighaṭṭitānāṃ saraladrumāṇām
yatra srutakṣīratayā prasūtaḥ sānūni gandhaḥ surabhīkaroti
- 10
वनेचराणां वनितासखानां दरीगृहोत्सङ्गनिषक्तभासः
भवन्ति यत्रौषधयो रजन्याम् अतैलपूराः सुरतप्रदीपाः
vanecarāṇāṃ vanitāsakhānāṃ darīgṛhotsaṅganiṣaktabhāsaḥ
bhavanti yatrauṣadhayo rajanyām atailapūrāḥ suratapradīpāḥ
- 11
उद्वेजयत्य् अङ्गुलिपार्ष्णिभागान्मार्गे शिलीभूतहिमे ऽपि यत्र
न दुर्वहश्रोणिपयोधरार्ता भिन्दन्ति मन्दां गतिम् अश्वमुख्यः
udvejayaty aṅgulipārṣṇibhāgānmārge śilībhūtahime 'pi yatra
na durvahaśroṇipayodharārtā bhindanti mandāṃ gatim aśvamukhyaḥ
- 12
दिवाकराद्रक्षति यो गुहासु लीनं दिवा भीतम् इवान्धकारम्
क्षुद्रे ऽपि नूनं शरणं प्रपन्ने ममत्वम् उच्चैःशिरसां सतीव
divākarādrakṣati yo guhāsu līnaṃ divā bhītam ivāndhakāram
kṣudre 'pi nūnaṃ śaraṇaṃ prapanne mamatvam uccaiḥśirasāṃ satīva
- 13
लाङ्गूलविक्षेपविसर्पिशोभैर् इतस्ततश्चन्द्रमरीचिगौरैः
यस्यार्थयुक्तं गिरिराजशब्दं कुर्वन्ति वालव्यजनैश्चमर्यः
lāṅgūlavikṣepavisarpiśobhair itastataścandramarīcigauraiḥ
yasyārthayuktaṃ girirājaśabdaṃ kurvanti vālavyajanaiścamaryaḥ
- 14
यत्रांशुकाक्षेपविलज्जितानां यदृच्छया किंपुरुषाङ्गनानाम्
दरीगृहद्वारविलम्बिबिम्बास्तिरस्करिण्यो जलदा भवन्ति
yatrāṃśukākṣepavilajjitānāṃ yadṛcchayā kiṃpuruṣāṅganānām
darīgṛhadvāravilambibimbāstiraskariṇyo jaladā bhavanti
- 15
भागीरथीनिर्झरसीकराणां वोढा मुहुः कम्पितदेवदारुः
यद्वायुर् अन्विष्टमृगैः किरातैर् आसेव्यते भिन्नशिखण्डिबर्हः
bhāgīrathīnirjharasīkarāṇāṃ voḍhā muhuḥ kampitadevadāruḥ
yadvāyur anviṣṭamṛgaiḥ kirātair āsevyate bhinnaśikhaṇḍibarhaḥ
- 16
सप्तर्षिहस्तावचितावशेषाण्य् अधो विवस्वान्परिवर्तमानः
पद्मानि यस्याग्रसरोरुहाणि प्रबोधयत्य् ऊर्ध्वमुखैर्मयूखैः
saptarṣihastāvacitāvaśeṣāṇy adho vivasvānparivartamānaḥ
padmāni yasyāgrasaroruhāṇi prabodhayaty ūrdhvamukhairmayūkhaiḥ
- 17
यज्ञाङ्गयोनित्वम् अवेक्ष्य यस्य सारं धरित्रीधरणक्षमं च
प्रजापतिः कल्पितयज्ञभागं शैलाधिपत्यं स्वयम् अन्वतिष्ठत्
yajñāṅgayonitvam avekṣya yasya sāraṃ dharitrīdharaṇakṣamaṃ ca
prajāpatiḥ kalpitayajñabhāgaṃ śailādhipatyaṃ svayam anvatiṣṭhat
- 18
स मानसीं मेरुसखः पितॄणां कन्यां कुलस्य स्थितये स्थितिज्ञः
मेनां मुनीनाम् अपि माननीयाम् आत्मानुरूपां विधिनोपयेमे
sa mānasīṃ merusakhaḥ pitṝṇāṃ kanyāṃ kulasya sthitaye sthitijñaḥ
menāṃ munīnām api mānanīyām ātmānurūpāṃ vidhinopayeme
- 19
कालक्रमेणाथ तयोः प्रवृत्ते स्वरूपयोग्ये सुरतप्रसङ्गे
मनोरमं यौवनम् उद्वहन्त्या गर्भो ऽभवद्भूधरराजपत्न्याः
kālakrameṇātha tayoḥ pravṛtte svarūpayogye surataprasaṅge
manoramaṃ yauvanam udvahantyā garbho 'bhavadbhūdhararājapatnyāḥ
- 20
असूत सा नागवधूपभोग्यं मैनाकम् अम्भोनिधिबद्धसख्यम्
क्रुद्धे ऽपि पक्षच्छिदि वृत्रशत्राव् अवेदनाज्ञं कुलिशक्षतानाम्
asūta sā nāgavadhūpabhogyaṃ mainākam ambhonidhibaddhasakhyam
kruddhe 'pi pakṣacchidi vṛtraśatrāv avedanājñaṃ kuliśakṣatānām
- 21
अथावमानेन पितुः प्रयुक्ता दक्षस्य कन्या भवपूर्वपत्नी
सती सती योगविसृष्टदेहा तां जन्मने शैलवधूं प्रपेदे
athāvamānena pituḥ prayuktā dakṣasya kanyā bhavapūrvapatnī
satī satī yogavisṛṣṭadehā tāṃ janmane śailavadhūṃ prapede
- 22
सा भूधराणाम् अधिपेन तस्यां समाधिमत्याम् उदपादि भव्या
सम्यक्प्रयोगाद् अपरिक्षतायां नीताव् इवोत्साहगुणेन संपत्
sā bhūdharāṇām adhipena tasyāṃ samādhimatyām udapādi bhavyā
samyakprayogād aparikṣatāyāṃ nītāv ivotsāhaguṇena saṃpat
- 23
प्रसन्नदिक्पांसुविविक्तवातं शङ्खस्वनानन्तरपुष्पवृष्टि
शरीरिणां स्थावरजङ्गमानां सुखाय तज्जन्मदिनं बभूव
prasannadikpāṃsuviviktavātaṃ śaṅkhasvanānantarapuṣpavṛṣṭi
śarīriṇāṃ sthāvarajaṅgamānāṃ sukhāya tajjanmadinaṃ babhūva
- 24
तया दुहित्रा सुतरां सवित्री स्फुरत्प्रभामण्डलया चकासे
विदूरभूमिर्नवमेघशब्दाद् उद्भिन्नया रत्नशलाकयेव
tayā duhitrā sutarāṃ savitrī sphuratprabhāmaṇḍalayā cakāse
vidūrabhūmirnavameghaśabdād udbhinnayā ratnaśalākayeva
- 25
दिने दिने सा परिवर्धमाना लब्धोदया चान्द्रमसीव लेखा
पुपोष लावण्यमयान्विशेषाञ्ज्योत्स्नान्तराणीव कलान्तराणि
dine dine sā parivardhamānā labdhodayā cāndramasīva lekhā
pupoṣa lāvaṇyamayānviśeṣāñjyotsnāntarāṇīva kalāntarāṇi
- 26
तां पार्वतीत्य् आभिजनेन नाम्ना बन्धुप्रियां बन्धुजनो जुहाव
उ मेति मात्रा तपसो निषिद्धा पश्चाद् उमाख्यां सुमुखी जगाम
tāṃ pārvatīty ābhijanena nāmnā bandhupriyāṃ bandhujano juhāva
u meti mātrā tapaso niṣiddhā paścād umākhyāṃ sumukhī jagāma
- 27
महीभृतः पुत्रवतो ऽपि दृष्टिस्तस्मिन्न् अपत्ये न जगाम तृप्तिम्
अनन्तपुष्पस्य मधोर्हि चूते द्विरेफमाला सविशेषसङ्गा
mahībhṛtaḥ putravato 'pi dṛṣṭistasminn apatye na jagāma tṛptim
anantapuṣpasya madhorhi cūte dvirephamālā saviśeṣasaṅgā
- 28
प्रभामहत्या शिखयेव दीपस्त्रिमार्गयेव त्रिदिवस्य मार्गः
संस्कारवत्येव गिरा मनीषी तया स पूतश्च विभूषितश्च
prabhāmahatyā śikhayeva dīpastrimārgayeva tridivasya mārgaḥ
saṃskāravatyeva girā manīṣī tayā sa pūtaśca vibhūṣitaśca
- 29
मन्दाकिनीसैकतवेदिकाभिः सा कन्दुकैः कृत्रिमपुत्रकैश्च
रेमे मुहुर्मध्यगता सखीनां क्रीडारसं निर्विशतीव बाल्ये
mandākinīsaikatavedikābhiḥ sā kandukaiḥ kṛtrimaputrakaiśca
reme muhurmadhyagatā sakhīnāṃ krīḍārasaṃ nirviśatīva bālye
- 30
तां हंसमालाः शरदीव गङ्गां महौषधिं नक्तम् इवात्मभासः
स्थिरोपदेशाम् उपदेशकाले प्रपेदिरे प्राक्तनजन्मविद्याः
tāṃ haṃsamālāḥ śaradīva gaṅgāṃ mahauṣadhiṃ naktam ivātmabhāsaḥ
sthiropadeśām upadeśakāle prapedire prāktanajanmavidyāḥ

