247 shlokas
- 1
एवं कथितवत्यत्र मरुभूतौ चमूपतिः
नरवाहनदत्तस्य पुरो हरिशिखो ऽब्रवीत्
evaṃ kathitavatyatra marubhūtau camūpatiḥ
naravāhanadattasya puro hariśikho 'bravīt
- 2
सत्यम् एव न सुस्त्रीणां भर्तुरन्यत्परायणम्
तथा च श्रूयतामेषाप्यत्र चित्रतरा कथा
satyam eva na sustrīṇāṃ bharturanyatparāyaṇam
tathā ca śrūyatāmeṣāpyatra citratarā kathā
- 3
वर्धमानपुरं नाम यदस्ति नगरं भुवि
तत्र वीरभुजाख्यो ऽभूद्राजा धर्मभृतां वरः
vardhamānapuraṃ nāma yadasti nagaraṃ bhuvi
tatra vīrabhujākhyo 'bhūdrājā dharmabhṛtāṃ varaḥ
- 4
अन्तःपुरशते तस्य विद्यमाने ऽप्य् अभूत्प्रभोः
एका गुणवरा नाम राज्ञी प्राणाधिकप्रिया
antaḥpuraśate tasya vidyamāne 'py abhūtprabhoḥ
ekā guṇavarā nāma rājñī prāṇādhikapriyā
- 5
पत्नीशतस्य मध्ये च न तावद्दैवयोगतः
एकस्याम् अपि कस्यांचित्पुत्रस्तस्योदपद्यत
patnīśatasya madhye ca na tāvaddaivayogataḥ
ekasyām api kasyāṃcitputrastasyodapadyata
- 6
तेन वैद्यं स पप्रच्छ श्रुतवर्धनसंज्ञकम्
कच्चिदस्त्यौषधं तादृग्येन स्यात्पुत्रसंभवः
tena vaidyaṃ sa papraccha śrutavardhanasaṃjñakam
kaccidastyauṣadhaṃ tādṛgyena syātputrasaṃbhavaḥ
- 7
तच्छ्रुत्वा सो ऽब्रवीद्वैद्यो देवैतत्साधयाम्य् अहम्
वन्यच्छगलकः किंतु देवेनानाय्यतां मम
tacchrutvā so 'bravīdvaidyo devaitatsādhayāmy aham
vanyacchagalakaḥ kiṃtu devenānāyyatāṃ mama
- 8
इत्य् आकर्ण्य भिषग्वाक्यं प्रतीहारं स भूपतिः
आदिश्यानाययामास तस्य छगलकं वनात्
ity ākarṇya bhiṣagvākyaṃ pratīhāraṃ sa bhūpatiḥ
ādiśyānāyayāmāsa tasya chagalakaṃ vanāt
- 9
तं छागं राजसूदेभ्यः समर्प्य स भिषक्ततः
तन्मांसैः साधयामास राज्ञ्यर्थं रसकोत्तमम्
taṃ chāgaṃ rājasūdebhyaḥ samarpya sa bhiṣaktataḥ
tanmāṃsaiḥ sādhayāmāsa rājñyarthaṃ rasakottamam
- 10
आदिश्यैकत्र राज्ञीनां मेलकं देवम् अर्चितुम्
गते राज्ञि मिलन्ति स्म देव्य एकत्र तत्र ताः
ādiśyaikatra rājñīnāṃ melakaṃ devam arcitum
gate rājñi milanti sma devya ekatra tatra tāḥ
- 11
एका तु मिलिता नासीद्राज्ञो गुणवरात्र सा
राज्ञो देवार्चनस्थस्य तत्कालं निकटे स्थिता
ekā tu militā nāsīdrājño guṇavarātra sā
rājño devārcanasthasya tatkālaṃ nikaṭe sthitā
- 12
मिलिताभ्यश्च ताभ्यस्तत्पानार्थं चूर्णमिश्रितम्
अविभाव्यैव रसकं निःशेषं स ददौ भिषक्
militābhyaśca tābhyastatpānārthaṃ cūrṇamiśritam
avibhāvyaiva rasakaṃ niḥśeṣaṃ sa dadau bhiṣak
- 13
क्षणात्कृतार्चनः सो ऽत्र राजागत्य प्रियायुतः
वीक्ष्याशेषोपयुक्तं तद्द्रव्यं वैद्यं तम् अभ्यधात्
kṣaṇātkṛtārcanaḥ so 'tra rājāgatya priyāyutaḥ
vīkṣyāśeṣopayuktaṃ taddravyaṃ vaidyaṃ tam abhyadhāt
- 14
अहो न स्थापितं किंचित्त्वया गुणवराकृते
यत्प्रधानो ऽयमारम्भस्तदेव तव विस्मृतम्
aho na sthāpitaṃ kiṃcittvayā guṇavarākṛte
yatpradhāno 'yamārambhastadeva tava vismṛtam
- 15
इत्य् उक्त्वा स विलक्षं तं वैद्यं सूदान्नृपो ऽब्रवीत्
किं तस्य छगलस्यास्ति मांसशेषो ऽत्र कश्चन
ity uktvā sa vilakṣaṃ taṃ vaidyaṃ sūdānnṛpo 'bravīt
kiṃ tasya chagalasyāsti māṃsaśeṣo 'tra kaścana
- 16
शृङ्गे परे स्त इत्य् उक्ते सूदैर्वैद्यो ऽथ सो ऽब्रवीत्
साधु तर्ह्युत्तमं हि स्याद्रसकं शृङ्गगर्भजम्
śṛṅge pare sta ity ukte sūdairvaidyo 'tha so 'bravīt
sādhu tarhyuttamaṃ hi syādrasakaṃ śṛṅgagarbhajam
- 17
इत्य् उक्त्वा कारयित्वैव तत्ततः शृङ्गमांसतः
तस्यै गुणवरायै स चूर्णमिश्रं भिषग्ददौ
ity uktvā kārayitvaiva tattataḥ śṛṅgamāṃsataḥ
tasyai guṇavarāyai sa cūrṇamiśraṃ bhiṣagdadau
- 18
ततस्तस्याथ नवतिर्देव्यो राज्ञो नवाधिकाः
आसन्सगर्भाः काले च सर्वाः सुषुविरे सुतान्
tatastasyātha navatirdevyo rājño navādhikāḥ
āsansagarbhāḥ kāle ca sarvāḥ suṣuvire sutān
- 19
अर्वागुपात्तगर्भा च सा सर्वोत्तमलक्षणम्
प्रासूत स्म महादेवी पश्चाद्गुणवरा सुतम्
arvāgupāttagarbhā ca sā sarvottamalakṣaṇam
prāsūta sma mahādevī paścādguṇavarā sutam
- 20
शृङ्गमांसरसोत्पन्नं नाम्ना शृङ्गभुजं च तम्
पिता वीरभुजश्चक्रे राजा कृतमहोत्सवः
śṛṅgamāṃsarasotpannaṃ nāmnā śṛṅgabhujaṃ ca tam
pitā vīrabhujaścakre rājā kṛtamahotsavaḥ
- 21
वर्धमानः सहान्यैस्तैर्भ्रातृभिर्वयसा परम्
कनिष्ठः सो ऽभवत्तेषां गुणैर्ज्येष्ठतमस्त्व् अभूत्
vardhamānaḥ sahānyaistairbhrātṛbhirvayasā param
kaniṣṭhaḥ so 'bhavatteṣāṃ guṇairjyeṣṭhatamastv abhūt
- 22
क्रमात्स राजपुत्रश्च रूपे कामसमो ऽभवत्
धनुर्वेदे ऽर्जुनसमो भीमसेनसमो बले
kramātsa rājaputraśca rūpe kāmasamo 'bhavat
dhanurvede 'rjunasamo bhīmasenasamo bale
- 23
ततः सपुत्रां सुतरां दृष्ट्वा वीरभुजस्य ताम्
प्रियां गुणवरां राज्ञो देव्यो ऽन्या मत्सरं ययुः
tataḥ saputrāṃ sutarāṃ dṛṣṭvā vīrabhujasya tām
priyāṃ guṇavarāṃ rājño devyo 'nyā matsaraṃ yayuḥ
- 24
अथ तास्व् अयशोलेखा नाम राज्ञी दुराशया
संमन्त्र्य ताभिरन्याभिः सह कृत्वा च संविदम्
atha tāsv ayaśolekhā nāma rājñī durāśayā
saṃmantrya tābhiranyābhiḥ saha kṛtvā ca saṃvidam
- 25
समस्ताभिः सपत्नीभिस्तं राजानं गृहागतम्
मृषाधृतमुखग्लानिः पृच्छन्तं कृच्छ्रतो ऽब्रवीत्
samastābhiḥ sapatnībhistaṃ rājānaṃ gṛhāgatam
mṛṣādhṛtamukhaglāniḥ pṛcchantaṃ kṛcchrato 'bravīt
- 26
आर्यपुत्र कथं नाम सहसे गृहदूषणम्
परस्य रक्षितावद्यं न रक्षस्यात्मनः कथम्
āryaputra kathaṃ nāma sahase gṛhadūṣaṇam
parasya rakṣitāvadyaṃ na rakṣasyātmanaḥ katham
- 27
यः सुरक्षितनामायम् अन्तःपुरपतिर्युवा
तत्सक्ता हि त्वदीयैषा राज्ञी गुणवरा किल
yaḥ surakṣitanāmāyam antaḥpurapatiryuvā
tatsaktā hi tvadīyaiṣā rājñī guṇavarā kila
- 28
तदन्यस्य न लाभो ऽस्ति सौविदल्लाभिरक्षिते
अन्तःपुरे ऽत्र पुंसो यद् अतो ऽसौ तेन संगता
tadanyasya na lābho 'sti sauvidallābhirakṣite
antaḥpure 'tra puṃso yad ato 'sau tena saṃgatā
- 29
सर्वत्रान्तःपुरे चैतत्प्रसिद्धम् इह गीयते
इत्य् उक्तः स तया राजा दध्यौ च विममर्श च
sarvatrāntaḥpure caitatprasiddham iha gīyate
ity uktaḥ sa tayā rājā dadhyau ca vimamarśa ca
- 30
गत्वा चैकैकशो राज्ञीरन्याः पप्रच्छ ताः क्रमात्
ताश्च तस्मै तथैवोचुः सर्वा रचितकैतवाः
gatvā caikaikaśo rājñīranyāḥ papraccha tāḥ kramāt
tāśca tasmai tathaivocuḥ sarvā racitakaitavāḥ

