35 shlokas
- 1
अथातो ऽवान्तरदीक्षां व्याख्यास्यामः
athāto 'vāntaradīkṣāṃ vyākhyāsyāmaḥ
- 2
उदगयन आपूर्यमाणपक्षे पुण्ये नक्षत्रे केशश्मश्रु वापयित्वा पूर्ववद् उपाकृत्य ग्रामात्प्राचीं वोदीचीं वा दिशाम् उपनिष्क्रम्याखले ऽछदिर्दर्शे ऽग्निम् उपसमाधाय संपरिस्तीर्य मदन्तीर् अधिश्रित्य प्रथमेनानुवाकेन शान्तिं कृत्वा दर्भैः प्रवर्ग्यदेवताभ्यः आसनानि कल्पयति
udagayana āpūryamāṇapakṣe puṇye nakṣatre keśaśmaśru vāpayitvā pūrvavad upākṛtya grāmātprācīṃ vodīcīṃ vā diśām upaniṣkramyākhale 'chadirdarśe 'gnim upasamādhāya saṃparistīrya madantīr adhiśritya prathamenānuvākena śāntiṃ kṛtvā darbhaiḥ pravargyadevatābhyaḥ āsanāni kalpayati
- 3
अग्रेणाग्निं प्रवर्ग्याय कल्पयामि
घर्माय कल्पयामि
महावीराय कल्पयामि
संराज्ञे कल्पयामीति
agreṇāgniṃ pravargyāya kalpayāmi
gharmāya kalpayāmi
mahāvīrāya kalpayāmi
saṃrājñe kalpayāmīti
- 4
दक्षिणेनाग्निं ब्रह्मणे कल्पयामि प्रजापतये कल्पयामीति
dakṣiṇenāgniṃ brahmaṇe kalpayāmi prajāpataye kalpayāmīti
- 5
उत्तरेणाग्निं ऋषिभ्यो मन्त्रकृद्भ्यो मन्त्रपतिभ्यः कल्पयामि
देवेभ्यो घर्मपेभ्यः कल्पयामीति
uttareṇāgniṃ ṛṣibhyo mantrakṛdbhyo mantrapatibhyaḥ kalpayāmi
devebhyo gharmapebhyaḥ kalpayāmīti
- 6
अथ दक्षिणतः प्राचीनावीती पितृभ्यो ऽघर्मपेभ्यः कल्पयामि
यमायाङ्गिरस्वते पितृमते कल्पयामीति
atha dakṣiṇataḥ prācīnāvītī pitṛbhyo 'gharmapebhyaḥ kalpayāmi
yamāyāṅgirasvate pitṛmate kalpayāmīti
- 7
अथाप उपस्पृश्योत्तरतो यज्ञोपवीती रुद्राय रुद्रहोत्रे कल्पयामीति
athāpa upaspṛśyottarato yajñopavītī rudrāya rudrahotre kalpayāmīti
- 8
प्रदक्षिणम् अग्निं परिषिच्य व्याहृतिभिर्वैकङ्कतीः समिधो ऽभ्याधाय मदन्तीभिः प्रवर्ग्यदेवताभ्यस्तर्पयति
pradakṣiṇam agniṃ pariṣicya vyāhṛtibhirvaikaṅkatīḥ samidho 'bhyādhāya madantībhiḥ pravargyadevatābhyastarpayati
- 9
अग्रेणाग्निं प्रवर्ग्यं तर्पयामि
महावीरं तर्पयामि
संराजं तर्पयामीति
agreṇāgniṃ pravargyaṃ tarpayāmi
mahāvīraṃ tarpayāmi
saṃrājaṃ tarpayāmīti
- 10
दक्षिणेनाग्निं ब्रह्माणं तर्पयामि
प्रजापतिं तर्पयामीति
dakṣiṇenāgniṃ brahmāṇaṃ tarpayāmi
prajāpatiṃ tarpayāmīti
- 11
उत्तरेणाग्निम् ऋषीन्मन्त्रकृतो मन्त्रपतीन्तर्पयामि
देवान्घर्मपांस्तर्पयामीति
uttareṇāgnim ṛṣīnmantrakṛto mantrapatīntarpayāmi
devāngharmapāṃstarpayāmīti
- 12
अथ दक्षिणतः प्राचीनावीती पितॄन्घर्मपान्तर्पयामि
यमम् अङ्गिरस्वन्तं पितृमन्तं तर्पयामीति
atha dakṣiṇataḥ prācīnāvītī pitṝngharmapāntarpayāmi
yamam aṅgirasvantaṃ pitṛmantaṃ tarpayāmīti
- 13
अथाप उपस्पृश्योत्तरतो यज्ञोपवीती रुद्रं रुद्रहोतारं तर्पयामीति
athāpa upaspṛśyottarato yajñopavītī rudraṃ rudrahotāraṃ tarpayāmīti
- 14
अथाप उपस्पृश्य सर्वाः प्रवर्ग्यदेवतास्तर्पयामीति
athāpa upaspṛśya sarvāḥ pravargyadevatāstarpayāmīti
- 15
अथ चतस्र औदुम्बरीः समिधो ऽपरिशुष्काग्रा घृताभ्यक्ता अभ्याधापयन्वाचयति पृथिवी समिद् इत्य् एतैः प्रतिमन्त्रम्
atha catasra audumbarīḥ samidho 'pariśuṣkāgrā ghṛtābhyaktā abhyādhāpayanvācayati pṛthivī samid ity etaiḥ pratimantram
- 16
अथ देवता उपतिष्ठते अग्ने व्रतपते शुक्रियं व्रतं चरिष्यामि तच्छकेयं तन्मे राध्यताम्
वायो व्रतपते शुक्रियं व्रतं चरिष्यामि तच्छकेयं तन्मे राध्यताम्
आदित्य व्रतपते शुक्रियं व्रतं चरिष्यामि तच्छकेयं तन्मे राध्यताम्
व्रतानां व्रतपते शुक्रियं व्रतं चरिष्यामि तच्छकेयं तन्मे राध्यतामिति
atha devatā upatiṣṭhate agne vratapate śukriyaṃ vrataṃ cariṣyāmi tacchakeyaṃ tanme rādhyatām
vāyo vratapate śukriyaṃ vrataṃ cariṣyāmi tacchakeyaṃ tanme rādhyatām
āditya vratapate śukriyaṃ vrataṃ cariṣyāmi tacchakeyaṃ tanme rādhyatām
vratānāṃ vratapate śukriyaṃ vrataṃ cariṣyāmi tacchakeyaṃ tanme rādhyatāmiti
- 17
अथैतेषाम् अनुवाकानां प्रभृति वाचयति प्रथमोत्तमयोर्वा
athaiteṣām anuvākānāṃ prabhṛti vācayati prathamottamayorvā
- 18
अथैनं संशास्ति संमील्य वाचं यच्छेति
athainaṃ saṃśāsti saṃmīlya vācaṃ yaccheti
- 19
अथास्याहतेन वाससा त्रिः प्रदक्षिणं समुखं शिरो वेष्टयति चितः स्थ परिचितः
स्वाहा मरुद्भिः परिश्रयस्व इति
athāsyāhatena vāsasā triḥ pradakṣiṇaṃ samukhaṃ śiro veṣṭayati citaḥ stha paricitaḥ
svāhā marudbhiḥ pariśrayasva iti
- 20
प्रदक्षिणम् अग्निं परिषिच्य व्याहृतिभिर्वैकङ्कतीः समिधो ऽभ्याधाय मदन्तीभिः प्रवर्ग्यदेवताभ्यस्तर्पयित्वोत्तमेनानुवाकेन शान्तिं कृत्वाथास्तमित आदित्ये ग्रामम् आयान्ति
pradakṣiṇam agniṃ pariṣicya vyāhṛtibhirvaikaṅkatīḥ samidho 'bhyādhāya madantībhiḥ pravargyadevatābhyastarpayitvottamenānuvākena śāntiṃ kṛtvāthāstamita āditye grāmam āyānti
- 21
वाग्यतस्तिष्ठेद् एतां रात्रिम् उपविशेत्संवेशयेद्वा
vāgyatastiṣṭhed etāṃ rātrim upaviśetsaṃveśayedvā
- 22
अथ प्रातर् उदित आदित्ये ग्रामात्प्राचीं वोदीचीं वा दिशम् उपनिष्क्रम्याखले ऽछदिर्दर्शे ऽग्निम् उपसमाधाय संपरिस्तीर्य मदन्तीर् अधिश्रित्य प्रथमेनानुवाकेन शान्तिं कृत्वा दर्भैः प्रवर्ग्यदेवताभ्य आसनानि कल्पयित्वा वयः सुपर्णाः इति वासो विमुच्याथास्य षट्तयम् अभिनिदर्शयति अग्निम् अप आदित्यं गां ब्राह्मणं हिरण्यमिति
atha prātar udita āditye grāmātprācīṃ vodīcīṃ vā diśam upaniṣkramyākhale 'chadirdarśe 'gnim upasamādhāya saṃparistīrya madantīr adhiśritya prathamenānuvākena śāntiṃ kṛtvā darbhaiḥ pravargyadevatābhya āsanāni kalpayitvā vayaḥ suparṇāḥ iti vāso vimucyāthāsya ṣaṭtayam abhinidarśayati agnim apa ādityaṃ gāṃ brāhmaṇaṃ hiraṇyamiti
- 23
त्रीन् आदितो दर्शयित्वा यथोपपादम् इतराणि दर्शयित्वा प्रदक्षिणम् अग्निं परिषिच्य व्याहृतिभिर्वैकङ्कतीः समिधो ऽभ्याधाय मदन्तीभिः प्रवर्ग्यदेवताभ्यस्तर्पयित्वोत्तमेनानुवाकेन शान्तिं कृत्वाथास्य व्रतचर्याम् उपदिशेत्
trīn ādito darśayitvā yathopapādam itarāṇi darśayitvā pradakṣiṇam agniṃ pariṣicya vyāhṛtibhirvaikaṅkatīḥ samidho 'bhyādhāya madantībhiḥ pravargyadevatābhyastarpayitvottamenānuvākena śāntiṃ kṛtvāthāsya vratacaryām upadiśet
- 24
न यानम् आरोहेन्न वृक्षम् अधिरोहेन्न कूपम् अवरोहेन्न छत्रं धारयीत नोपानहौ धारयीत नासन्द्यां शयीत न स्त्रिया न शूद्रेण सह सम्भाषेत यदि सम्भाषेत ब्राह्मणेन सह सम्भाषेत न सायं भुञ्जीत यदि सायं भुञ्जीतापज्वलितं भुञ्जीत न स्नायाद् अष्टम्यां पर्वणि चोपवसेत्तद् अहश्च स्नायाद्वाग्यतस्तिष्ठेद् एतां रात्रिम् उपविशेत्संवेशयेद्वा
na yānam ārohenna vṛkṣam adhirohenna kūpam avarohenna chatraṃ dhārayīta nopānahau dhārayīta nāsandyāṃ śayīta na striyā na śūdreṇa saha sambhāṣeta yadi sambhāṣeta brāhmaṇena saha sambhāṣeta na sāyaṃ bhuñjīta yadi sāyaṃ bhuñjītāpajvalitaṃ bhuñjīta na snāyād aṣṭamyāṃ parvaṇi copavasettad ahaśca snāyādvāgyatastiṣṭhed etāṃ rātrim upaviśetsaṃveśayedvā
- 25
अमेध्यलोहितशवपात्रदर्शने ज्योतिषां संदर्शनम्
amedhyalohitaśavapātradarśane jyotiṣāṃ saṃdarśanam
- 26
अमेध्यं दृष्ट्वा जपति अबद्धं मनो दरिद्रं चक्षुः सूर्यो ज्योतिषां श्रेष्ठो दीक्षे मा मा हासीः इति
amedhyaṃ dṛṣṭvā japati abaddhaṃ mano daridraṃ cakṣuḥ sūryo jyotiṣāṃ śreṣṭho dīkṣe mā mā hāsīḥ iti
- 27
अथ यद्य् एनम् अभिवर्षति उन्दतीर्बलं धत्त मा मे दीक्षां मा तपो निर्वधिष्ट इत्य् एव तत्र जपति
atha yady enam abhivarṣati undatīrbalaṃ dhatta mā me dīkṣāṃ mā tapo nirvadhiṣṭa ity eva tatra japati
- 28
संवत्सरम् एतद्व्रतं चरेत्संवत्सरं हि व्रतं नातीत्यैतस्मिंस्त्व् एवैतत्संवत्सरे ऽधीयीत
saṃvatsaram etadvrataṃ caretsaṃvatsaraṃ hi vrataṃ nātītyaitasmiṃstv evaitatsaṃvatsare 'dhīyīta
- 29
यद्य् उ वैतस्मिन्संवत्सरे नाधीयीत यावदध्ययनम् एतद्व्रतं चरेत्संवत्सरे पर्यवेते ऽध्यापयते श्रावयते वा
yady u vaitasminsaṃvatsare nādhīyīta yāvadadhyayanam etadvrataṃ caretsaṃvatsare paryavete 'dhyāpayate śrāvayate vā
- 30
पूर्ववद् उपाकृत्य ग्रामात्प्राचीं वोदीचीं वा दिशम् उपनिष्क्रम्याखले ऽछदिर्दर्शे ऽग्निम् उपसमाधाय संपरिस्तीर्य मदन्तीर् अधिश्रित्य प्रथमेनानुवाकेन शान्तिं कृत्वा दर्भैः प्रवर्ग्यदेवताभ्य आसनानि कल्पयित्वाथाव्रत्यप्रायश्चित्ते जुहोति यन्म आत्मनो मिन्दाभूत्पुनर् अग्निश्चक्षुर् अदात् इति द्वाभ्याम्
pūrvavad upākṛtya grāmātprācīṃ vodīcīṃ vā diśam upaniṣkramyākhale 'chadirdarśe 'gnim upasamādhāya saṃparistīrya madantīr adhiśritya prathamenānuvākena śāntiṃ kṛtvā darbhaiḥ pravargyadevatābhya āsanāni kalpayitvāthāvratyaprāyaścitte juhoti yanma ātmano mindābhūtpunar agniścakṣur adāt iti dvābhyām

