25 shlokas
- 1
अथ वैश्वदेवं हुत्वातिथिम् आकाङ्क्षेद् आ गोर्दोहकालम्
atha vaiśvadevaṃ hutvātithim ākāṅkṣed ā gordohakālam
- 2
अग्रं वोद्धृत्य दद्यात्
agraṃ voddhṛtya dadyāt
- 3
विज्ञायते यज्ञो वा एष पञ्चमो यद् अतिथिः
vijñāyate yajño vā eṣa pañcamo yad atithiḥ
- 4
जघनेन गार्हपत्यस्योपविश्यौपासनस्य वा अधीहि भो इति गार्हपत्यम् उक्त्वा प्राणायामैस्त्रिर् आयम्य सावित्रीं सहस्रकृत्व आवर्तयेच्छतकृत्वो ऽपरिमितकृत्वो वा दशावरम्
jaghanena gārhapatyasyopaviśyaupāsanasya vā adhīhi bho iti gārhapatyam uktvā prāṇāyāmaistrir āyamya sāvitrīṃ sahasrakṛtva āvartayecchatakṛtvo 'parimitakṛtvo vā daśāvaram
- 5
वेदादयश्छन्दांसि कूश्माण्डानि चाधीयीत अग्निम् ईडे पुरोहितम् इति ऋग्वेदस्य इषे त्वोर्जे त्वा इति यजुर्वेदस्य अग्न आयाहि वीतये इति सामवेदस्य शं नो देवीर् अभिष्टये इत्य् अथर्ववेदस्य अग्निर्मूर्धा भुवः इति छन्दांसि यद्देवा देवहेडनम् इति कूश्माण्ड्यः
vedādayaśchandāṃsi kūśmāṇḍāni cādhīyīta agnim īḍe purohitam iti ṛgvedasya iṣe tvorje tvā iti yajurvedasya agna āyāhi vītaye iti sāmavedasya śaṃ no devīr abhiṣṭaye ity atharvavedasya agnirmūrdhā bhuvaḥ iti chandāṃsi yaddevā devaheḍanam iti kūśmāṇḍyaḥ
- 6
यद् अधीते स ब्रह्मयज्ञो यज्जुहोति स देवयज्ञो यत्पितृभ्यः स्वधाकरोति स पितृयज्ञो यद्भूतेभ्यो बलिं हरति स भूतयज्ञो यद्ब्राह्मणेभ्यो ऽन्नं ददाति स मनुष्ययज्ञ इति
yad adhīte sa brahmayajño yajjuhoti sa devayajño yatpitṛbhyaḥ svadhākaroti sa pitṛyajño yadbhūtebhyo baliṃ harati sa bhūtayajño yadbrāhmaṇebhyo 'nnaṃ dadāti sa manuṣyayajña iti
- 7
एते पञ्च महायज्ञाः
सततं सुप्रयुक्ता नयन्ति परमां गतिम्
ete pañca mahāyajñāḥ
satataṃ suprayuktā nayanti paramāṃ gatim
- 8
एतेभ्यो यस्य पञ्चभ्यो यज्ञ एको ऽपि हीयते
मनस्वत्य् आहुतिस्तत्र प्रायश्चित्तं विधीयते
etebhyo yasya pañcabhyo yajña eko 'pi hīyate
manasvaty āhutistatra prāyaścittaṃ vidhīyate
- 9
द्व्यहं त्र्यहं वापि प्रमादाद् अकृतेषु तु
तिस्रस्तन्तुमतीर्हुत्वा चतस्रो वारुणीर्जपेत्
dvyahaṃ tryahaṃ vāpi pramādād akṛteṣu tu
tisrastantumatīrhutvā catasro vāruṇīrjapet
- 10
दशाहं द्वादशाहं वा विच्छिन्नेषु तु सर्वशः
चतस्रो ऽभ्यावर्तिनीर्हुत्वा कार्यस्तान्तुमतश्चरुः
daśāhaṃ dvādaśāhaṃ vā vicchinneṣu tu sarvaśaḥ
catasro 'bhyāvartinīrhutvā kāryastāntumataścaruḥ
- 11
यस्य स्त्री वानुपेतो वा गृहेष्व् एतान्बलीन्हरेत्
कूश्माण्ड्यस्तत्र होतव्यो हुत्वा यज्ञसमृद्धये
yasya strī vānupeto vā gṛheṣv etānbalīnharet
kūśmāṇḍyastatra hotavyo hutvā yajñasamṛddhaye
- 12
प्रवासं गच्छतो यस्य गृहे कर्ता न विद्यते
पञ्चानां महताम् एषां स यज्ञैः सह गच्छति
pravāsaṃ gacchato yasya gṛhe kartā na vidyate
pañcānāṃ mahatām eṣāṃ sa yajñaiḥ saha gacchati
- 13
प्रवासे कुरुते चैनान्यद् अन्नम् उपपद्यते
न चेद् उत्पद्यते चान्नम् अद्भिर् एनान्समापयेत्
pravāse kurute cainānyad annam upapadyate
na ced utpadyate cānnam adbhir enānsamāpayet
- 14
अद्भिर् एव व्रतं कुर्याद्यथालाभम् अनुव्रतम्
देवानां देवयज्ञेन द्विजा गच्छन्ति साम्यताम्
adbhir eva vrataṃ kuryādyathālābham anuvratam
devānāṃ devayajñena dvijā gacchanti sāmyatām
- 15
पितॄणां पितृयज्ञेन भूतयज्ञेन भूतिनः
मनोर्मनुष्ययज्ञेन ब्रह्मयज्ञेन ब्रह्मणः
pitṝṇāṃ pitṛyajñena bhūtayajñena bhūtinaḥ
manormanuṣyayajñena brahmayajñena brahmaṇaḥ
- 16
एतासां साम्यतां गत्वा देवतानां शतं समाः
आनन्दं ब्रह्म गच्छन्ति ध्रुवं शाश्वतम् अव्ययम् इति
etāsāṃ sāmyatāṃ gatvā devatānāṃ śataṃ samāḥ
ānandaṃ brahma gacchanti dhruvaṃ śāśvatam avyayam iti
- 17
अथास्मा अतिथिर्भवति गुरोः समानवृत्तिर्वैखानसो वा गृहस्थो वानप्रस्थः
परिव्राजको गतश्रीः स्नातको राजा वा धर्मयुक्तः
athāsmā atithirbhavati guroḥ samānavṛttirvaikhānaso vā gṛhastho vānaprasthaḥ
parivrājako gataśrīḥ snātako rājā vā dharmayuktaḥ
- 18
तेषाम् अभ्युत्थायासनं पाद्यम् अर्हणम् अर्घ्यं वा प्रयुञ्जीत
teṣām abhyutthāyāsanaṃ pādyam arhaṇam arghyaṃ vā prayuñjīta
- 19
यास्तत्रौषधयः सन्ति ता देयाः
yāstatrauṣadhayaḥ santi tā deyāḥ
- 20
अन्यां वा प्रक्रियां प्रकुर्वीत
anyāṃ vā prakriyāṃ prakurvīta
- 21
सर्वेभ्यो ऽभ्यागतेभ्य आ श्वचाण्डालेभ्यः स्वागतं कार्यम्
sarvebhyo 'bhyāgatebhya ā śvacāṇḍālebhyaḥ svāgataṃ kāryam
- 22
ओषधिविभागस्तु विभववता कार्यो ऽभावे भूमिर् उदकं तृणानि कल्याणी वाग् इति
oṣadhivibhāgastu vibhavavatā kāryo 'bhāve bhūmir udakaṃ tṛṇāni kalyāṇī vāg iti
- 23
एतानि वै सतो ऽगारे न क्षीयन्ते कदाचन इति तान् एतान्परं ब्रह्मेत्य् आचक्षते
etāni vai sato 'gāre na kṣīyante kadācana iti tān etānparaṃ brahmety ācakṣate
- 24
तेषां ग्रहणे तु द्वादशरात्रम् अक्षारलवणभोजनम् अधःशयनं ब्रह्मचर्यम्
त्रिरात्रोपोषित उत्क्षेपणौ परौ गृह्णीयात्
teṣāṃ grahaṇe tu dvādaśarātram akṣāralavaṇabhojanam adhaḥśayanaṃ brahmacaryam
trirātropoṣita utkṣepaṇau parau gṛhṇīyāt
- 25
बलिहरणं व्याख्यातम्
baliharaṇaṃ vyākhyātam

