Sanskrit

19 shlokas

  1. 1
  2. 2
  3. 3

    द्यौर्ह त्व् एवैषो ऽग्निश्चितः

    तस्याप एव परिश्रितः

    यथा ह वा इदं कोशः समुब्जित एवम् इमे लोका अप्स्व् अन्तः

    तद्या इमांल्लोकान्परेणापस्ताः परिश्रितः

    देवा यजुष्मत्य इष्टकाः

    यद् एवैतस्मिंल्लोके ऽन्नं तत्सूददोहाः

    नक्षत्राणि पुरीषम्

    आहुतयः समिधः

    आदित्यो लोकम्पृणा

    तद्वा एतत्सर्वम् आदित्यम् एवाभिसंपद्यते

    तत्सर्वो ऽग्निर्लोकम्पृणाम् अभिसंपद्यते

    स यो हैतद् एवं वेद लोकम्पृणाम् एनम्भूतम् एतत्सर्वम् अभिसंपद्यते

    dyaurha tv evaiṣo 'gniścitaḥ

    tasyāpa eva pariśritaḥ

    yathā ha vā idaṃ kośaḥ samubjita evam ime lokā apsv antaḥ

    tadyā imāṃllokānpareṇāpastāḥ pariśritaḥ

    devā yajuṣmatya iṣṭakāḥ

    yad evaitasmiṃlloke 'nnaṃ tatsūdadohāḥ

    nakṣatrāṇi purīṣam

    āhutayaḥ samidhaḥ

    ādityo lokampṛṇā

    tadvā etatsarvam ādityam evābhisaṃpadyate

    tatsarvo 'gnirlokampṛṇām abhisaṃpadyate

    sa yo haitad evaṃ veda lokampṛṇām enambhūtam etatsarvam abhisaṃpadyate

  4. 4

    आदित्यो ह त्व् एवैषो ऽग्निश्चितः

    तस्य दिश एव परिश्रितः

    ताः षष्टिश्च त्रीणि च शतानि भवन्ति

    षष्टिश्च ह वै त्रीणि च शतान्य् आदित्यं दिशः समन्तम्परियन्ति

    रश्मयो यजुष्मत्य इष्टकाः

    ताः षष्टिश्चैव त्रीणि च शतानि भवन्ति

    षष्टिश्च ह वै त्रीणि च शतान्य् आदित्यस्य रश्मयः

    तद्यत्परिश्रित्सु यजुष्मतीः प्रत्यर्पयति रश्मींस्तद्दिक्षु प्रत्यर्पयति

    अथ यद् अन्तरा दिशश्च रश्मींश्च तत्सूददोहाः

    अथ यद्दिक्षु च रश्मिषु चान्नं तत्पुरीषम्

    ता आहुतयः

    ताः समिधः

    अथ यद्दिश इति च रश्मय इति चाख्यायते तल्लोकम्पृणा

    तद्वा एतत्सर्वं दिश इति चैव रश्मय इति चाख्यायते

    तत्सर्वो ऽग्निर्लोकम्पृणाम् अभिसंपद्यते

    स यो हैतद् एवं वेद लोकम्पृणाम् एनम्भूतम् एतत्सर्वम् अभिसंपद्यते

    ādityo ha tv evaiṣo 'gniścitaḥ

    tasya diśa eva pariśritaḥ

    tāḥ ṣaṣṭiśca trīṇi ca śatāni bhavanti

    ṣaṣṭiśca ha vai trīṇi ca śatāny ādityaṃ diśaḥ samantampariyanti

    raśmayo yajuṣmatya iṣṭakāḥ

    tāḥ ṣaṣṭiścaiva trīṇi ca śatāni bhavanti

    ṣaṣṭiśca ha vai trīṇi ca śatāny ādityasya raśmayaḥ

    tadyatpariśritsu yajuṣmatīḥ pratyarpayati raśmīṃstaddikṣu pratyarpayati

    atha yad antarā diśaśca raśmīṃśca tatsūdadohāḥ

    atha yaddikṣu ca raśmiṣu cānnaṃ tatpurīṣam

    tā āhutayaḥ

    tāḥ samidhaḥ

    atha yaddiśa iti ca raśmaya iti cākhyāyate tallokampṛṇā

    tadvā etatsarvaṃ diśa iti caiva raśmaya iti cākhyāyate

    tatsarvo 'gnirlokampṛṇām abhisaṃpadyate

    sa yo haitad evaṃ veda lokampṛṇām enambhūtam etatsarvam abhisaṃpadyate

  5. 5

    नक्षत्राणि ह त्व् एवैषो ऽग्निश्चितः

    तानि वा एतानि सप्तविंशतिर्नक्षत्राणि

    सप्तविंशतिः सप्तविंशतिर्होपनक्षत्राण्य् एकैकं नक्षत्रम् अनूपतिष्ठन्ते

    तानि सप्त च शतानि विंशतिश्चाधि षट्त्रिंशत्

    ततो यानि सप्त च शतानि विंशतिश्चेष्टका एव ताः षष्टिश्च त्रीणि च शतानि परिश्रितः षष्टिश्च त्रीणि च शतानि यजुष्मत्यः

    अथ यान्य् अधि षट्त्रिंशत्स त्रयोदशो मासः स आत्मा

    त्रिंशद् आत्मा

    प्रतिष्ठा द्वे

    शिर एव षट्त्रिंश्यौ

    तद्यत्ते द्वे भवतो द्व्यक्षरं हि शिरः

    अथ यद् अन्तरा नक्षत्रे तत्सूददोहाः

    अथ यन्नक्षत्रेष्व् अन्नं तत्पुरीषम्

    ता आहुतयः

    ताः समिधः

    अथ यन्नक्षत्राणीत्य् आख्यायते तल्लोकम्पृणा

    तद्वा एतत्सर्वं नक्षत्राणीत्य् एवाख्यायते

    तत्सर्वो ऽग्निर्लोकम्पृणाम् अभिसंपद्यते

    स यो हैतद् एवं वेद लोकम्पृणाम् एनम्भूतम् एतत्सर्वम् अभिसंपद्यते

    nakṣatrāṇi ha tv evaiṣo 'gniścitaḥ

    tāni vā etāni saptaviṃśatirnakṣatrāṇi

    saptaviṃśatiḥ saptaviṃśatirhopanakṣatrāṇy ekaikaṃ nakṣatram anūpatiṣṭhante

    tāni sapta ca śatāni viṃśatiścādhi ṣaṭtriṃśat

    tato yāni sapta ca śatāni viṃśatiśceṣṭakā eva tāḥ ṣaṣṭiśca trīṇi ca śatāni pariśritaḥ ṣaṣṭiśca trīṇi ca śatāni yajuṣmatyaḥ

    atha yāny adhi ṣaṭtriṃśatsa trayodaśo māsaḥ sa ātmā

    triṃśad ātmā

    pratiṣṭhā dve

    śira eva ṣaṭtriṃśyau

    tadyatte dve bhavato dvyakṣaraṃ hi śiraḥ

    atha yad antarā nakṣatre tatsūdadohāḥ

    atha yannakṣatreṣv annaṃ tatpurīṣam

    tā āhutayaḥ

    tāḥ samidhaḥ

    atha yannakṣatrāṇīty ākhyāyate tallokampṛṇā

    tadvā etatsarvaṃ nakṣatrāṇīty evākhyāyate

    tatsarvo 'gnirlokampṛṇām abhisaṃpadyate

    sa yo haitad evaṃ veda lokampṛṇām enambhūtam etatsarvam abhisaṃpadyate

  6. 6
  7. 7

    छन्दांसि ह त्व् एवैषो ऽग्निश्चितः

    तानि वा एतानि सप्त छन्दांसि चतुरुत्तराणि

    त्रिचानि तेषां सप्त च शतानि विंशतिश्चाक्षराण्य् अधि षट्त्रिंशत्

    ततो यानि सप्त च शतानि विंशतिश्चेष्टका एव ताः षष्टिश्च त्रीणि च शतानि परिश्रितः षष्टिश्च त्रीणि च शतानि यजुष्मत्यः

    अथ यान्य् अधि षट्त्रिंशत्स त्रयोदशो मासः स आत्मा

    त्रिंशद् आत्मा

    प्रतिष्ठा द्वे

    प्राणा द्वे

    शिर एव षट्त्रिंश्यौ

    तद्यत्ते द्वे भवतो द्व्यक्षरं हि शिरः

    chandāṃsi ha tv evaiṣo 'gniścitaḥ

    tāni vā etāni sapta chandāṃsi caturuttarāṇi

    tricāni teṣāṃ sapta ca śatāni viṃśatiścākṣarāṇy adhi ṣaṭtriṃśat

    tato yāni sapta ca śatāni viṃśatiśceṣṭakā eva tāḥ ṣaṣṭiśca trīṇi ca śatāni pariśritaḥ ṣaṣṭiśca trīṇi ca śatāni yajuṣmatyaḥ

    atha yāny adhi ṣaṭtriṃśatsa trayodaśo māsaḥ sa ātmā

    triṃśad ātmā

    pratiṣṭhā dve

    prāṇā dve

    śira eva ṣaṭtriṃśyau

    tadyatte dve bhavato dvyakṣaraṃ hi śiraḥ

  8. 8

    तस्यै वा एतस्यै षट्त्रिंशदक्षरायै बृहत्यै यानि दश प्रथमान्य् अक्षराणि सा दशाक्षरैकपदा

    अथ यानि विंशतिः सा विंशत्यक्षरा द्विपदा

    अथ यानि त्रिंशत्सा त्रिंशदक्षरा विराट्

    अथ यानि त्रयस्त्रिंशत्सा त्रयस्त्रिंशदक्षरा

    अथ यानि चतुस्त्रिंशत्सा चतुस्त्रिंशदक्षरा स्वराट्

    अथ यत्सर्वैश्छन्दोभिर् अयम् अग्निश्चितस्तद् अतिछन्दाः

    ता उ सर्वा इष्टका एव

    इष्टकेति त्रीण्य् अक्षराणि त्रिपदा गायत्री

    तेनैष गायत्रो ऽग्निः

    मृद् आप इति त्रीण्य् अक्षराणि त्रिपदा गायत्री

    तेनो एवैष गायत्रः

    अथ यद् अन्तरा छन्दसी तत्सूददोहाः

    अथ यच्छन्दःस्व् अन्नं तत्पुरीषम्

    ता आहुतयः

    ताः समिधः

    अथ यच्छन्दांसीत्य् आख्यायते तल्लोकम्पृणा

    तद्वा एतत्सर्वं छन्दांसीत्य् एवाख्यायते

    तत्सर्वो ऽग्निर्लोकम्पृणाम् अभिसंपद्यते

    स यो हैतद् एवं वेद लोकम्पृणाम् एनम्भूतम् एतत्सर्वम् अभिसंपद्यते

    tasyai vā etasyai ṣaṭtriṃśadakṣarāyai bṛhatyai yāni daśa prathamāny akṣarāṇi sā daśākṣaraikapadā

    atha yāni viṃśatiḥ sā viṃśatyakṣarā dvipadā

    atha yāni triṃśatsā triṃśadakṣarā virāṭ

    atha yāni trayastriṃśatsā trayastriṃśadakṣarā

    atha yāni catustriṃśatsā catustriṃśadakṣarā svarāṭ

    atha yatsarvaiśchandobhir ayam agniścitastad atichandāḥ

    tā u sarvā iṣṭakā eva

    iṣṭaketi trīṇy akṣarāṇi tripadā gāyatrī

    tenaiṣa gāyatro 'gniḥ

    mṛd āpa iti trīṇy akṣarāṇi tripadā gāyatrī

    teno evaiṣa gāyatraḥ

    atha yad antarā chandasī tatsūdadohāḥ

    atha yacchandaḥsv annaṃ tatpurīṣam

    tā āhutayaḥ

    tāḥ samidhaḥ

    atha yacchandāṃsīty ākhyāyate tallokampṛṇā

    tadvā etatsarvaṃ chandāṃsīty evākhyāyate

    tatsarvo 'gnirlokampṛṇām abhisaṃpadyate

    sa yo haitad evaṃ veda lokampṛṇām enambhūtam etatsarvam abhisaṃpadyate

  9. 9
  10. 10

    संवत्सरो ह त्व् एवैषो ऽग्निश्चितः

    तस्य रात्रय एव परिश्रितः

    ताः षष्टिश्च त्रीणि च शतानि भवन्ति

    षष्टिश्च ह वै त्रीणि च शतानि संवत्सरस्य रात्रयः

    अहानि यजुष्मत्य इष्टकाः

    ताः षष्टिश्चैव त्रीणि च शतानि भवन्ति

    षष्टिश्च ह वै त्रीणि च शतानि संवत्सरस्याहानि

    अथ या अमूः षट्त्रिंशद् इष्टका अतियन्ति यः स त्रयोदशो मास आत्मार्धमासाश्च ते मासाश्च चतुर्विंशतिर् अर्धमासा द्वादश मासाः

    अथ यद् अन्तराहोरात्रे तत्सूददोहाः

    अथ यद् अहोरात्रेष्व् अन्नं तत्पुरीषम्

    ता आहुतयः

    ताः समिधः

    अथ यद् अहोरात्राणीत्य् आख्यायते तल्लोकम्पृणा

    तद्वा एतत्सर्वम् अहोरात्राणीत्य् एवाख्यायते

    तत्सर्वो ऽग्निर्लोकम्पृणाम् अभिसंपद्यते

    स यो हैतद् एवं वेद लोकम्पृणाम् एनम्भूतम् एतत्सर्वम् अभिसंपद्यते

    saṃvatsaro ha tv evaiṣo 'gniścitaḥ

    tasya rātraya eva pariśritaḥ

    tāḥ ṣaṣṭiśca trīṇi ca śatāni bhavanti

    ṣaṣṭiśca ha vai trīṇi ca śatāni saṃvatsarasya rātrayaḥ

    ahāni yajuṣmatya iṣṭakāḥ

    tāḥ ṣaṣṭiścaiva trīṇi ca śatāni bhavanti

    ṣaṣṭiśca ha vai trīṇi ca śatāni saṃvatsarasyāhāni

    atha yā amūḥ ṣaṭtriṃśad iṣṭakā atiyanti yaḥ sa trayodaśo māsa ātmārdhamāsāśca te māsāśca caturviṃśatir ardhamāsā dvādaśa māsāḥ

    atha yad antarāhorātre tatsūdadohāḥ

    atha yad ahorātreṣv annaṃ tatpurīṣam

    tā āhutayaḥ

    tāḥ samidhaḥ

    atha yad ahorātrāṇīty ākhyāyate tallokampṛṇā

    tadvā etatsarvam ahorātrāṇīty evākhyāyate

    tatsarvo 'gnirlokampṛṇām abhisaṃpadyate

    sa yo haitad evaṃ veda lokampṛṇām enambhūtam etatsarvam abhisaṃpadyate

  11. 11
  12. 12

    आत्मा ह त्व् एवैषो ऽग्निश्चितः

    तस्यास्थीन्य् एव परिश्रितः

    ताः षष्टिश्च त्रीणि च शतानि भवन्ति

    षष्टिश्च ह वै त्रीणि च शतानि पुरुषस्यास्थीनि

    मज्जानो यजुष्मत्य इष्टकाः

    ताः षष्टिश्चैव त्रीणि च शतानि भवन्ति

    षष्टिश्च ह वै त्रीणि च शतानि पुरुषस्य मज्जानः

    अथ या अमूः षट्त्रिंशद् इष्टका अतियन्ति यः स त्रयोदशो मास आत्मा प्राणः

    स तस्य त्रिंशद् आत्मन्विधाः प्रतिष्ठायां द्वे शीर्षन्द्वे

    तद्यत्ते द्वे भवतो द्विकपालं हि शिरः

    अथ येनेमानि पर्वाणि संततानि तत्सूददोहाः

    अथैतत्त्रयं येनायम् आत्मा प्रच्छन्नो लोम त्वङ्मांसम् इति तत्पुरीषम्

    यत्पिबति ता आहुतयः

    यद् अश्नाति ताः समिधः

    अथ यद् आत्मेत्य् आख्यायते तल्लोकम्पृणा

    तद्वा एतत्सर्वम् आत्मेत्य् एवाख्यायते

    तत्सर्वो ऽग्निर्लोकम्पृणाम् अभिसंपद्यते

    स यो हैतद् एवं वेद लोकम्पृणाम् एनम्भूतम् एतत्सर्वम् अभिसंपद्यते

    ātmā ha tv evaiṣo 'gniścitaḥ

    tasyāsthīny eva pariśritaḥ

    tāḥ ṣaṣṭiśca trīṇi ca śatāni bhavanti

    ṣaṣṭiśca ha vai trīṇi ca śatāni puruṣasyāsthīni

    majjāno yajuṣmatya iṣṭakāḥ

    tāḥ ṣaṣṭiścaiva trīṇi ca śatāni bhavanti

    ṣaṣṭiśca ha vai trīṇi ca śatāni puruṣasya majjānaḥ

    atha yā amūḥ ṣaṭtriṃśad iṣṭakā atiyanti yaḥ sa trayodaśo māsa ātmā prāṇaḥ

    sa tasya triṃśad ātmanvidhāḥ pratiṣṭhāyāṃ dve śīrṣandve

    tadyatte dve bhavato dvikapālaṃ hi śiraḥ

    atha yenemāni parvāṇi saṃtatāni tatsūdadohāḥ

    athaitattrayaṃ yenāyam ātmā pracchanno loma tvaṅmāṃsam iti tatpurīṣam

    yatpibati tā āhutayaḥ

    yad aśnāti tāḥ samidhaḥ

    atha yad ātmety ākhyāyate tallokampṛṇā

    tadvā etatsarvam ātmety evākhyāyate

    tatsarvo 'gnirlokampṛṇām abhisaṃpadyate

    sa yo haitad evaṃ veda lokampṛṇām enambhūtam etatsarvam abhisaṃpadyate

  13. 13
  14. 14

    सर्वाणि ह त्व् एव भूतानि सर्वे देवा एषो ऽग्निश्चितः

    आपो वै सर्वे देवाः सर्वाणि भूतानि

    ता हैता आप एवैषो ऽग्निश्चितः

    तस्य नाव्या एव परिश्रितः

    ताः षष्टिश्च त्रीणि च शतानि भवन्ति

    षष्टिश्च ह वै त्रीणि च शतान्य् आदित्यं नाव्याः समन्तम्परियन्ति

    नाव्या उ एव यजुष्मत्य इष्टकाः

    ताः षष्टिश्चैव त्रीणि च शतानि भवन्ति

    षष्टिश्च ह वै त्रीणि च शतान्य् आदित्यं नाव्या अभिक्षरन्ति

    अथ यद् अन्तरा नाव्ये तत्सूददोहाः

    अथ या अमूः षट्त्रिंशद् इष्टका अतियन्ति यः स त्रयोदशो मास आत्मायम् एव स यो ऽयं हिरण्मयः पुरुषः

    sarvāṇi ha tv eva bhūtāni sarve devā eṣo 'gniścitaḥ

    āpo vai sarve devāḥ sarvāṇi bhūtāni

    tā haitā āpa evaiṣo 'gniścitaḥ

    tasya nāvyā eva pariśritaḥ

    tāḥ ṣaṣṭiśca trīṇi ca śatāni bhavanti

    ṣaṣṭiśca ha vai trīṇi ca śatāny ādityaṃ nāvyāḥ samantampariyanti

    nāvyā u eva yajuṣmatya iṣṭakāḥ

    tāḥ ṣaṣṭiścaiva trīṇi ca śatāni bhavanti

    ṣaṣṭiśca ha vai trīṇi ca śatāny ādityaṃ nāvyā abhikṣaranti

    atha yad antarā nāvye tatsūdadohāḥ

    atha yā amūḥ ṣaṭtriṃśad iṣṭakā atiyanti yaḥ sa trayodaśo māsa ātmāyam eva sa yo 'yaṃ hiraṇmayaḥ puruṣaḥ

  15. 15

    तस्यैते प्रतिष्ठे रुक्मश्च पुष्करपर्णं चापश्चादित्यमण्डलं च

    स्रुचौ बाहू

    ताविन्द्राग्नी

    द्वे स्वयमातृण्णे इयं चान्तरिक्षं च

    तिस्रो विश्वज्योतिष एता देवता अग्निर्वायुर् आदित्यः

    एता ह्य् एव देवता विश्वं ज्योतिः

    द्वादशर्तव्याः स संवत्सरः स आत्मा

    पञ्च पञ्चचूडाः स यज्ञस्ते देवाः

    अथ यद्विकर्णी च स्वयमातृण्णा चाश्मा पृश्निः

    यश्चिते ऽग्निर्निधीयते सा पञ्चत्रिंशी

    लोकम्पृणायै यजुः षट्त्रिंशी

    सो ऽस्यैष सर्वस्यान्तम् एवात्मा

    स एष सर्वासाम् अपाम्मध्ये

    स एष सर्वैः कामैः सम्पन्नः

    आपो वै सर्वे कामाः

    स एषो ऽकामः सर्वकामः

    न ह्य् एतं कस्यचन कामः

    tasyaite pratiṣṭhe rukmaśca puṣkaraparṇaṃ cāpaścādityamaṇḍalaṃ ca

    srucau bāhū

    tāvindrāgnī

    dve svayamātṛṇṇe iyaṃ cāntarikṣaṃ ca

    tisro viśvajyotiṣa etā devatā agnirvāyur ādityaḥ

    etā hy eva devatā viśvaṃ jyotiḥ

    dvādaśartavyāḥ sa saṃvatsaraḥ sa ātmā

    pañca pañcacūḍāḥ sa yajñaste devāḥ

    atha yadvikarṇī ca svayamātṛṇṇā cāśmā pṛśniḥ

    yaścite 'gnirnidhīyate sā pañcatriṃśī

    lokampṛṇāyai yajuḥ ṣaṭtriṃśī

    so 'syaiṣa sarvasyāntam evātmā

    sa eṣa sarvāsām apāmmadhye

    sa eṣa sarvaiḥ kāmaiḥ sampannaḥ

    āpo vai sarve kāmāḥ

    sa eṣo 'kāmaḥ sarvakāmaḥ

    na hy etaṃ kasyacana kāmaḥ

  16. 16
  17. 17
  18. 18
  19. 19