13 shlokas
- 1
अथ याञ्छब्दान् आर्या न कस्मिंश्चिद् अर्थे आचरन्ति म्लेच्छास्तु कस्मिंश्चित्प्रयुञ्जते यथा पिकनेमसततामरसादिशब्दाः
atha yāñchabdān āryā na kasmiṃścid arthe ācaranti mlecchāstu kasmiṃścitprayuñjate yathā pikanemasatatāmarasādiśabdāḥ
- 2
तेषु संदेहः किं निगमनिरुक्तव्याकरणवशेन धातुतो ऽर्थः कल्पयितव्य उत यत्र म्लेच्छा आचरन्ति स शब्दार्थ इति
teṣu saṃdehaḥ kiṃ nigamaniruktavyākaraṇavaśena dhātuto 'rthaḥ kalpayitavya uta yatra mlecchā ācaranti sa śabdārtha iti
- 3
शिष्टाचारस्य प्रामाण्यम् उक्तं नाशिष्टस्मृतेः
śiṣṭācārasya prāmāṇyam uktaṃ nāśiṣṭasmṛteḥ
- 4
तस्मान्निगमादिवशेनार्थकल्पना
tasmānnigamādivaśenārthakalpanā
- 5
निगमादीनां चैवम् अर्थवत्ता भविष्यति
nigamādīnāṃ caivam arthavattā bhaviṣyati
- 6
अनभियोगश्च शब्दार्थेष्व् अशिष्टानाम् अभियोगश्चेतरेषाम्
anabhiyogaśca śabdārtheṣv aśiṣṭānām abhiyogaścetareṣām
- 7
तस्माद्धातुतो ऽर्थः कल्पयितव्य इत्येवं प्राप्ते ब्रूमश्चोदितम् अशिष्टैर् अपि शिष्टानवगतं प्रतीयेत यत्प्रमाणेनाविरुद्धं तद् अवगम्यमानं न न्याय्यं त्यक्तुम्
tasmāddhātuto 'rthaḥ kalpayitavya ityevaṃ prāpte brūmaścoditam aśiṣṭair api śiṣṭānavagataṃ pratīyeta yatpramāṇenāviruddhaṃ tad avagamyamānaṃ na nyāyyaṃ tyaktum
- 8
यत्तु शिष्टाचारः प्रमाणम् इति तत्प्रत्यक्षानवगते ऽर्थे
yattu śiṣṭācāraḥ pramāṇam iti tatpratyakṣānavagate 'rthe
- 9
यत्त्व् अभियुक्ताः शब्दार्थेषु शिष्टा इति
yattv abhiyuktāḥ śabdārtheṣu śiṣṭā iti
- 10
तत्रोच्यते ऽभियुक्ततराः पक्षिणां पोषणे बन्धने च म्लेच्छाः
tatrocyate 'bhiyuktatarāḥ pakṣiṇāṃ poṣaṇe bandhane ca mlecchāḥ
- 11
यत्तु निगमनिरुक्तव्याकरणानाम् अर्थवत्तेति तत्रैषाम् अर्थवत्ता भविष्यति न यत्र म्लेच्छैर् अप्य् अवगतः शब्दार्थः
yattu nigamaniruktavyākaraṇānām arthavatteti tatraiṣām arthavattā bhaviṣyati na yatra mlecchair apy avagataḥ śabdārthaḥ
- 12
अपि च निगमादिभिर् अर्थे कल्पयमाने ऽव्यवस्थितः शब्दार्थो भवेत्तत्रानिश्चयः स्यात्
api ca nigamādibhir arthe kalpayamāne 'vyavasthitaḥ śabdārtho bhavettatrāniścayaḥ syāt
- 13
तस्मात्पिक इति कोकिलो ग्राह्यो नेमो ऽर्धं तामरसं पद्मं सत इति दारुमयं पात्रम्परिमण्डलं शतछिद्रम्
tasmātpika iti kokilo grāhyo nemo 'rdhaṃ tāmarasaṃ padmaṃ sata iti dārumayaṃ pātramparimaṇḍalaṃ śatachidram

