278 shlokas
- 1
अथातः प्रयोगीयम् अध्यायं व्याचक्ष्महे
athātaḥ prayogīyam adhyāyaṃ vyācakṣmahe
- 2
तत्रश्लोकचतुष्टयं प्रागधिगन्तव्यम्
tatraślokacatuṣṭayaṃ prāgadhigantavyam
- 3
साग्नीनां चरकमतं फलमूलाद्यौषधं यदविरुद्धम्
तद्यदि रसानुपीतं भवेत्तदा त्वरितम् उल्लाघः
sāgnīnāṃ carakamataṃ phalamūlādyauṣadhaṃ yadaviruddham
tadyadi rasānupītaṃ bhavettadā tvaritam ullāghaḥ
- 4
मात्रावृद्धिः कार्या तुल्यायामुपकृतौ क्रमाद्विदुषा
मात्राह्रासः कार्यो वैगुण्ये त्यागसमये च
mātrāvṛddhiḥ kāryā tulyāyāmupakṛtau kramādviduṣā
mātrāhrāsaḥ kāryo vaiguṇye tyāgasamaye ca
- 5
वल्मीककूपतरुतलरथ्यादेवालयश्मशानेषु
जाता विधिनापि हृता ओषध्यः सिद्धिदा न स्युः
valmīkakūpatarutalarathyādevālayaśmaśāneṣu
jātā vidhināpi hṛtā oṣadhyaḥ siddhidā na syuḥ
- 6
कचकचिति न दन्ताग्रे कुर्वन्ति समानि केतकीरजसा
योज्यानि हि प्रयोगे रसोपरसलोहचूर्णानि
kacakaciti na dantāgre kurvanti samāni ketakīrajasā
yojyāni hi prayoge rasoparasalohacūrṇāni
- 7
सर्वप्रयोगयोग्यतया रसेन्द्रमारणाय शाम्भवीमुद्रामभिदध्मः
sarvaprayogayogyatayā rasendramāraṇāya śāmbhavīmudrāmabhidadhmaḥ
- 8
अधस्ताप उपर्यापो मध्ये पारदगन्धकौ
यदि स्यात्सुदृढा मुद्रा मन्दभाग्योऽपि सिध्यति
adhastāpa uparyāpo madhye pāradagandhakau
yadi syātsudṛḍhā mudrā mandabhāgyo'pi sidhyati
- 9
यदि कार्यम् अयोयन्त्रं तदा तत्सार इष्यते
yadi kāryam ayoyantraṃ tadā tatsāra iṣyate
- 10
समे गन्धे तु रोगघ्नो द्विगुणे राजयक्ष्मनुत्
जीर्णे गुणत्रये गन्धे कामिनीदर्पनाशनः
same gandhe tu rogaghno dviguṇe rājayakṣmanut
jīrṇe guṇatraye gandhe kāminīdarpanāśanaḥ
- 11
चतुर्गुणे तु तेजस्वी सर्वशास्त्रविशारदः
भवेत्पञ्चगुणे सिद्धः षड्गुणे मृत्युजिद्भवेत्
caturguṇe tu tejasvī sarvaśāstraviśāradaḥ
bhavetpañcaguṇe siddhaḥ ṣaḍguṇe mṛtyujidbhavet
- 12
षड्गुणे रोगघ्न इतियदुक्तं तत्तु बहिर्धूममूर्च्छायाम् एवाधिगन्तव्यम्तत्र गन्धस्य समग्रजारणाभावात्स्वर्णादिपिष्टिकायामपि रीतिरियम्
ṣaḍguṇe rogaghna itiyaduktaṃ tattu bahirdhūmamūrcchāyām evādhigantavyamtatra gandhasya samagrajāraṇābhāvātsvarṇādipiṣṭikāyāmapi rītiriyam
- 13
वंशे वा माहिषे शृङ्गे स्थापयेत्साधितं रसम्
vaṃśe vā māhiṣe śṛṅge sthāpayetsādhitaṃ rasam
- 14
अमृतं च विषं प्रोक्तं शिवेन च रसायनम्
अमृतं विधिसंयुक्तं विधिहीनं तु तद्विषम्
amṛtaṃ ca viṣaṃ proktaṃ śivena ca rasāyanam
amṛtaṃ vidhisaṃyuktaṃ vidhihīnaṃ tu tadviṣam
- 15
भस्मसूतं द्विधा गन्धं शतं कन्याम्बुमर्दितम्
रुद्ध्वा लघुपुटे पच्यादुद्धृत्य मधुसर्पिषा
bhasmasūtaṃ dvidhā gandhaṃ śataṃ kanyāmbumarditam
ruddhvā laghupuṭe pacyāduddhṛtya madhusarpiṣā
- 16
निष्कमात्रं जरामृत्युं हन्ति गन्धामृतो रसः
समूलं भृङ्गराजं तु छायाशुष्कं विमर्दयेत्
niṣkamātraṃ jarāmṛtyuṃ hanti gandhāmṛto rasaḥ
samūlaṃ bhṛṅgarājaṃ tu chāyāśuṣkaṃ vimardayet
- 17
तत्समं त्रिफलाचूर्णं सर्वतुल्या सिता भवेत्
पलैकं भक्षयेच्चानु वर्षान्मृत्युजरापहम्
tatsamaṃ triphalācūrṇaṃ sarvatulyā sitā bhavet
palaikaṃ bhakṣayeccānu varṣānmṛtyujarāpaham
- 18
मृतसूतस्य पादांशं हेमभस्म प्रकल्पयेत्
क्षीराज्यमधुना मिश्रं माषैकं कान्तपात्रके
mṛtasūtasya pādāṃśaṃ hemabhasma prakalpayet
kṣīrājyamadhunā miśraṃ māṣaikaṃ kāntapātrake
- 19
लोहयेन्माषषट्कं तु जरामृत्युविनाशनम्
वाकुचीचूर्णकर्षैकं धात्रीफलरसप्लुतम्
अनुपानं लिहेन्नित्यं स्याद्रसो हेमसुन्दरः
lohayenmāṣaṣaṭkaṃ tu jarāmṛtyuvināśanam
vākucīcūrṇakarṣaikaṃ dhātrīphalarasaplutam
anupānaṃ lihennityaṃ syādraso hemasundaraḥ
- 20
पलं मृदु स्वर्णदलं रसेन्द्रात्पलाष्टकं षोडशगन्धकस्य
शोणैः सुकार्पासभवप्रसूनैः सर्वं विमर्द्याथ कुमारिकाद्भिः
palaṃ mṛdu svarṇadalaṃ rasendrātpalāṣṭakaṃ ṣoḍaśagandhakasya
śoṇaiḥ sukārpāsabhavaprasūnaiḥ sarvaṃ vimardyātha kumārikādbhiḥ
- 21
तत्काचकुम्भे निहितं सुगाढे मृत्कर्पटैस्तद्दिवसत्रयं च
पचेत्क्रमाग्नौ सिकताख्ययन्त्रे ततो रसः पल्लवरागरम्यः
tatkācakumbhe nihitaṃ sugāḍhe mṛtkarpaṭaistaddivasatrayaṃ ca
pacetkramāgnau sikatākhyayantre tato rasaḥ pallavarāgaramyaḥ
- 22
संगृह्य चैतस्य पलं पलं पलानि चत्वारि कर्पूररजस्तथैव
जातीफलं शोषणम् इन्द्रपुष्पं कस्तूरिकाया इह शाण एकः
saṃgṛhya caitasya palaṃ palaṃ palāni catvāri karpūrarajastathaiva
jātīphalaṃ śoṣaṇam indrapuṣpaṃ kastūrikāyā iha śāṇa ekaḥ
- 23
चन्द्रोदयोऽयं कथितो ऽस्य वल्लो भुक्तोऽहिवल्लो दलमध्यवर्ती
मदोन्मदानां प्रमदाशतानां गर्वाधिकत्वं श्लथयत्यकाण्डे
candrodayo'yaṃ kathito 'sya vallo bhukto'hivallo dalamadhyavartī
madonmadānāṃ pramadāśatānāṃ garvādhikatvaṃ ślathayatyakāṇḍe
- 24
शृतं घनीभूतम् अतीवदुग्धं गुरूणि मांसानि समण्डकानि
माषान्नपिष्टानि भवन्ति पथ्यान्यानन्ददायीन्यपराणि चात्र
śṛtaṃ ghanībhūtam atīvadugdhaṃ gurūṇi māṃsāni samaṇḍakāni
māṣānnapiṣṭāni bhavanti pathyānyānandadāyīnyaparāṇi cātra
- 25
रतिकाले रतान्ते च सेवितोऽयं रसेश्वरः
मानहानिं करोत्येष प्रमदानां सुनिश्चितम्
ratikāle ratānte ca sevito'yaṃ raseśvaraḥ
mānahāniṃ karotyeṣa pramadānāṃ suniścitam
- 26
कृत्रिमं स्थावरं चैव जङ्गमं चैव यद्विषम्
न विकाराय भवति साधकेन्द्रस्य वत्सरात्
kṛtrimaṃ sthāvaraṃ caiva jaṅgamaṃ caiva yadviṣam
na vikārāya bhavati sādhakendrasya vatsarāt
- 27
यथामृत्युञ्जयो ऽभ्यासान्मृत्युं जयति देहिनाम्
तथायं साधकेन्द्रस्य जरामरणनाशनः
yathāmṛtyuñjayo 'bhyāsānmṛtyuṃ jayati dehinām
tathāyaṃ sādhakendrasya jarāmaraṇanāśanaḥ
- 28
वलीपलितनाशनस्तनुधृतां वयःस्तम्भनः
समस्तगदखण्डनः प्रचुररोगपञ्चाननः
गृहे च रसराडयं भवति यस्य चन्द्रोदयः
स पञ्चशरदर्पितो मृगदृशां भवेद्वल्लभः
valīpalitanāśanastanudhṛtāṃ vayaḥstambhanaḥ
samastagadakhaṇḍanaḥ pracurarogapañcānanaḥ
gṛhe ca rasarāḍayaṃ bhavati yasya candrodayaḥ
sa pañcaśaradarpito mṛgadṛśāṃ bhavedvallabhaḥ
- 29
बलिः सूतो निम्बूरसविमृदितो भस्मसिकताह्वये यन्त्रे कृत्वा समरविकणाटङ्कणरजः
त्रिघस्रं लुङ्गाम्भोलवकदलितः क्षौद्रहविषा विलीढो माषैको दलयति समस्तं गदगणम्
baliḥ sūto nimbūrasavimṛdito bhasmasikatāhvaye yantre kṛtvā samaravikaṇāṭaṅkaṇarajaḥ
trighasraṃ luṅgāmbholavakadalitaḥ kṣaudrahaviṣā vilīḍho māṣaiko dalayati samastaṃ gadagaṇam
- 30
जरां वर्षैकेन क्षपयति च पुष्टिं वितनुते तनौ तेजस्कारं रमयति वधूनामपि शतम्
रसः श्रीमान्मृत्युञ्जय इति गिरीशेन गदितः प्रभावं को वान्यः कथयितुमपारं प्रभवति
jarāṃ varṣaikena kṣapayati ca puṣṭiṃ vitanute tanau tejaskāraṃ ramayati vadhūnāmapi śatam
rasaḥ śrīmānmṛtyuñjaya iti girīśena gaditaḥ prabhāvaṃ ko vānyaḥ kathayitumapāraṃ prabhavati

