224 shlokas
- 1
अथातो बन्धनाध्यायं व्याचक्ष्महे
स्वाभाविकद्रवत्वे सति वह्निनानुच्छिद्यमानत्वं मूर्तिबद्धत्वम्
athāto bandhanādhyāyaṃ vyācakṣmahe
svābhāvikadravatve sati vahninānucchidyamānatvaṃ mūrtibaddhatvam
- 2
विपिनौषधिपाकसिद्धम् एतद्घृततैलाद्यपि दुर्निवारवीर्यम्
किमयं पुनर् ईश्वराङ्गजन्मा घनजाम्बूनदचन्द्रभानुजीर्णः
vipinauṣadhipākasiddham etadghṛtatailādyapi durnivāravīryam
kimayaṃ punar īśvarāṅgajanmā ghanajāmbūnadacandrabhānujīrṇaḥ
- 3
एतत्साधकान्यूनविंशतिकर्माणि भवन्ति
मर्दनमूर्छनोत्थापनस्वेदनपातनबोधननियमनसंदीपनानुवासनगगनादिग्रासप्रमाणचारणगर्भद्रुतिबाह्यद्रुतियोगजारणरञ्जनसारणक्रामणवेधनभक्षणानि
etatsādhakānyūnaviṃśatikarmāṇi bhavanti
mardanamūrchanotthāpanasvedanapātanabodhananiyamanasaṃdīpanānuvāsanagaganādigrāsapramāṇacāraṇagarbhadrutibāhyadrutiyogajāraṇarañjanasāraṇakrāmaṇavedhanabhakṣaṇāni
- 4
सम्पूज्य श्रीगुरुं कन्यां बटुकं च गणाधिपम्
योगिनीं क्षेत्रपालांश्च चतुर्धाबलिपूर्वकम्
sampūjya śrīguruṃ kanyāṃ baṭukaṃ ca gaṇādhipam
yoginīṃ kṣetrapālāṃśca caturdhābalipūrvakam
- 5
सूतं रहस्यनिलये सुमुहूर्ते विधोर्बले
खल्वे पाषाणजे लोहे सुदृढे सारसम्भवे
sūtaṃ rahasyanilaye sumuhūrte vidhorbale
khalve pāṣāṇaje lohe sudṛḍhe sārasambhave
- 6
तादृशस्वच्छमसृणचतुरङ्गुलमर्दके
निक्षिप्य सिद्धमन्त्रेण रक्षितं द्वित्रिसेवकैः
tādṛśasvacchamasṛṇacaturaṅgulamardake
nikṣipya siddhamantreṇa rakṣitaṃ dvitrisevakaiḥ
- 7
भिषग्विमर्दयेच्चूर्णैर्मिलितैः षोडशांशतः
सूतस्य गालितैर्वस्त्रैर्वक्ष्यमाणद्रवादिभिः
bhiṣagvimardayeccūrṇairmilitaiḥ ṣoḍaśāṃśataḥ
sūtasya gālitairvastrairvakṣyamāṇadravādibhiḥ
- 8
मर्दयेन्मूर्छयेत्सूतं पुनरुत्थाप्य सप्तशः
रक्तेष्टकानिशाधूमसारोर्णाभस्मतुम्बिकैः
जम्बीरद्रवसंयुक्तैर्नागदोषापनुत्तये
mardayenmūrchayetsūtaṃ punarutthāpya saptaśaḥ
rakteṣṭakāniśādhūmasārorṇābhasmatumbikaiḥ
jambīradravasaṃyuktairnāgadoṣāpanuttaye
- 9
विशालाङ्कोलचूर्णेन वङ्गदोषं विमुञ्चति
राजवृक्षस्य मूलस्य चूर्णेन सह कन्यया
viśālāṅkolacūrṇena vaṅgadoṣaṃ vimuñcati
rājavṛkṣasya mūlasya cūrṇena saha kanyayā
- 10
मलदोषापनुत्त्यर्थं मर्दनोत्थापने शुभे
कृष्णधत्तूरकद्रावैश्चाञ्चल्यविनिवृत्तये
maladoṣāpanuttyarthaṃ mardanotthāpane śubhe
kṛṣṇadhattūrakadrāvaiścāñcalyavinivṛttaye
- 11
त्रिफलाकन्यकातोयैर्विषदोषोपशान्तये
गिरिदोषं त्रिकटुना कन्यातोयेन यत्नतः
triphalākanyakātoyairviṣadoṣopaśāntaye
giridoṣaṃ trikaṭunā kanyātoyena yatnataḥ
- 12
चित्रकस्य च चूर्णेन सकन्येनाग्निनाशनम्
आरनालेन चोष्णेन प्रतिदोषं विशोधयेत्
एवं संशोधितः सूतः सप्तदोषविवर्जितः
जायते कार्यकर्ता च ह्य् अन्यथा कार्यनाशनः
citrakasya ca cūrṇena sakanyenāgnināśanam
āranālena coṣṇena pratidoṣaṃ viśodhayet
evaṃ saṃśodhitaḥ sūtaḥ saptadoṣavivarjitaḥ
jāyate kāryakartā ca hy anyathā kāryanāśanaḥ
- 13
उत्थापनावशिष्टं तु चूर्णं पातनयन्त्रके
धृत्वोर्ध्वभाण्डे संलग्नं संहरेत्पारदं भिषक्
utthāpanāvaśiṣṭaṃ tu cūrṇaṃ pātanayantrake
dhṛtvordhvabhāṇḍe saṃlagnaṃ saṃharetpāradaṃ bhiṣak
- 14
रसं चतुर्गुणे वस्त्रे बद्ध्वा दोलाकृतं पचेत्
दिनं व्योषवरावह्निकन्याकल्केषु काञ्जिके
दोषशेषापनुत्त्यर्थमिदं स्वेदनमुच्यते
rasaṃ caturguṇe vastre baddhvā dolākṛtaṃ pacet
dinaṃ vyoṣavarāvahnikanyākalkeṣu kāñjike
doṣaśeṣāpanuttyarthamidaṃ svedanamucyate
- 15
नानाधान्यैर्यथाप्राप्तैस्तुषवर्जैर्जलान्वितैः
मृद्भाण्डं पूरितं रक्षेद्यावदम्लत्वमाप्नुयात्
nānādhānyairyathāprāptaistuṣavarjairjalānvitaiḥ
mṛdbhāṇḍaṃ pūritaṃ rakṣedyāvadamlatvamāpnuyāt
- 16
तन्मध्ये घनवाङ्मुण्डी विष्णुक्रान्तापुनर्नवा
मीनाक्षी चैव सर्पाक्षी सहदेवी शतावरी
tanmadhye ghanavāṅmuṇḍī viṣṇukrāntāpunarnavā
mīnākṣī caiva sarpākṣī sahadevī śatāvarī
- 17
त्रिफला गिरिकर्णी च हंसपादी च चित्रकः
समूलकाण्डं पिष्ट्वा तु यथालाभं विनिक्षिपेत्
triphalā girikarṇī ca haṃsapādī ca citrakaḥ
samūlakāṇḍaṃ piṣṭvā tu yathālābhaṃ vinikṣipet
- 18
पूर्वाम्लभाण्डमध्ये तु धान्याम्लकमिदं भवेत्
स्वेदनादिषु सर्वत्र रसराजस्य योजयेत्
pūrvāmlabhāṇḍamadhye tu dhānyāmlakamidaṃ bhavet
svedanādiṣu sarvatra rasarājasya yojayet
- 19
अत्यम्लमारनालं वा तदभावे प्रयोजयेत्
भागास्त्रयो रसस्यार्कचूर्णस्यैकोऽथ निम्बुकैः
एतत्संमर्दयेत्तावद्यावदायाति पिण्डताम्
atyamlamāranālaṃ vā tadabhāve prayojayet
bhāgāstrayo rasasyārkacūrṇasyaiko'tha nimbukaiḥ
etatsaṃmardayettāvadyāvadāyāti piṇḍatām
- 20
तत्पिण्डं तलभाण्डस्थमूर्ध्वभाण्डे जलं क्षिपेत्
कृत्वालवालं केनापि दत्त्वा वार्द्रं हि प्लोतकम्
tatpiṇḍaṃ talabhāṇḍasthamūrdhvabhāṇḍe jalaṃ kṣipet
kṛtvālavālaṃ kenāpi dattvā vārdraṃ hi plotakam
- 21
संमुद्र्याग्निम् अधस्तस्य चतुर्यामं प्रबोधयेत्
युक्त्योर्ध्वभाण्डसंलग्नं गृह्णीयात्पारदं ततः
saṃmudryāgnim adhastasya caturyāmaṃ prabodhayet
yuktyordhvabhāṇḍasaṃlagnaṃ gṛhṇīyātpāradaṃ tataḥ
- 22
ऊर्ध्वपातनमित्युक्तं भिषग्भिः सूतशोधने
ससूतभाण्डवदनम् अन्यद्गिलति भाण्डकम्
तथा संधिर्द्वयोः कार्यः पातनात्रययन्त्रके
ūrdhvapātanamityuktaṃ bhiṣagbhiḥ sūtaśodhane
sasūtabhāṇḍavadanam anyadgilati bhāṇḍakam
tathā saṃdhirdvayoḥ kāryaḥ pātanātrayayantrake
- 23
यन्त्रप्रमाणं वदनाद्गुरोर्ज्ञेयं विचक्षणैः
रसस्य मानानियमात्कथितुं नैव शक्यते
yantrapramāṇaṃ vadanādgurorjñeyaṃ vicakṣaṇaiḥ
rasasya mānāniyamātkathituṃ naiva śakyate
- 24
नवनीताह्वयं सूतं घृष्ट्वा जम्भाम्भसा दिनम्
वानरीशिग्रुशिखिभिर्लवणासुरिसंयुतैः
navanītāhvayaṃ sūtaṃ ghṛṣṭvā jambhāmbhasā dinam
vānarīśigruśikhibhirlavaṇāsurisaṃyutaiḥ
- 25
नष्टपिष्टं रसं ज्ञात्वा लेपयेदूर्ध्वभाण्डके
ऊर्ध्वभाण्डोदरं लिप्त्वा त्व् अधोगं जलसंभृतम्
naṣṭapiṣṭaṃ rasaṃ jñātvā lepayedūrdhvabhāṇḍake
ūrdhvabhāṇḍodaraṃ liptvā tv adhogaṃ jalasaṃbhṛtam
- 26
संधिलेपं द्वयोः कृत्वा तद्यन्त्रं भुवि पूरयेत्
उपरिष्टात्पुटे दत्ते जले पतति पारदः
saṃdhilepaṃ dvayoḥ kṛtvā tadyantraṃ bhuvi pūrayet
upariṣṭātpuṭe datte jale patati pāradaḥ
- 27
अधःपातनम् इत्युक्तं सिद्धाद्यैः सूतकर्मणि
घटे रसं विनिक्षिप्य सजलं घटम् अन्यकम्
तिर्यङ्मुखं द्वयोः कृत्वा तन्मुखं रोधयेत्सुधीः
adhaḥpātanam ityuktaṃ siddhādyaiḥ sūtakarmaṇi
ghaṭe rasaṃ vinikṣipya sajalaṃ ghaṭam anyakam
tiryaṅmukhaṃ dvayoḥ kṛtvā tanmukhaṃ rodhayetsudhīḥ
- 28
रसाधो ज्वालयेदग्निं यावत्सूतो जलं विशेत्
तिर्यक्पातनमित्युक्तं सिद्धैर्नागार्जुनादिभिः
rasādho jvālayedagniṃ yāvatsūto jalaṃ viśet
tiryakpātanamityuktaṃ siddhairnāgārjunādibhiḥ
- 29
मिश्रितौ चेद्रसे नागवङ्गौ विक्रयहेतुना
ताभ्यां स्यात्कृत्रिमो दोषस्तन्मुक्तिः पातनत्रयात्
miśritau cedrase nāgavaṅgau vikrayahetunā
tābhyāṃ syātkṛtrimo doṣastanmuktiḥ pātanatrayāt
- 30
एवं कपर्दितः सूतः षण्ढत्वम् अधिगच्छति
तन्मुक्तयेऽस्य क्रियते बोधनं कथ्यते हि तत्
evaṃ kaparditaḥ sūtaḥ ṣaṇḍhatvam adhigacchati
tanmuktaye'sya kriyate bodhanaṃ kathyate hi tat

