251 shlokas
- 1
ततः स रात्राव् अस्त्रीकः शयनस्थो रणोन्मुखः
सूर्यप्रभः स्वसचिवं वीतभीतिम् अभाषत
tataḥ sa rātrāv astrīkaḥ śayanastho raṇonmukhaḥ
sūryaprabhaḥ svasacivaṃ vītabhītim abhāṣata
- 2
निद्रा मे नास्ति तत्कांचित्सत्त्ववीराश्रितां सखे
कथाम् अपूर्वाम् आख्याहि रात्राव् अस्यां विनोदिनीम्
nidrā me nāsti tatkāṃcitsattvavīrāśritāṃ sakhe
kathām apūrvām ākhyāhi rātrāv asyāṃ vinodinīm
- 3
एतत्सूर्यप्रभवचो वीतभीतिर्निशम्य सः
यथाज्ञापयसीत्य् उक्त्वा कथां कथितवान् इमाम्
etatsūryaprabhavaco vītabhītirniśamya saḥ
yathājñāpayasīty uktvā kathāṃ kathitavān imām
- 4
अस्त्य् अलंकृतिर् एतस्यां पृथ्व्याम् उज्जयिनी पुरी
रत्नैर् अशेषैर्निचिता सुनिर्मलगुणोम्भितैः
asty alaṃkṛtir etasyāṃ pṛthvyām ujjayinī purī
ratnair aśeṣairnicitā sunirmalaguṇombhitaiḥ
- 5
तस्याम् अभून्महासेनो नाम राजा गुणिप्रियः
कलानां चैकनिलयः सूर्येन्दूभयरूपधृक्
tasyām abhūnmahāseno nāma rājā guṇipriyaḥ
kalānāṃ caikanilayaḥ sūryendūbhayarūpadhṛk
- 6
तस्याशोकवती नाम राज्ञी प्राणसमाभवत्
यस्या रूपेण सदृशी नासीद् अन्या जगत्त्रये
tasyāśokavatī nāma rājñī prāṇasamābhavat
yasyā rūpeṇa sadṛśī nāsīd anyā jagattraye
- 7
तया देव्या समं तस्य राज्यं राज्ञो ऽनुशासतः
गुणशर्माभिधानो ऽभूद्विप्रो मान्यस्तथा प्रियः
tayā devyā samaṃ tasya rājyaṃ rājño 'nuśāsataḥ
guṇaśarmābhidhāno 'bhūdvipro mānyastathā priyaḥ
- 8
स च शूरो ऽतिरूपश्च वेदविद्यान्तगो युवा
कलाशस्त्रास्त्रविद्विप्रः सिषेवे तं नृपं सदा
sa ca śūro 'tirūpaśca vedavidyāntago yuvā
kalāśastrāstravidvipraḥ siṣeve taṃ nṛpaṃ sadā
- 9
एकदान्तःपुरे नृत्तकथाप्रस्तावतः स तम्
राजा राज्ञी च पार्श्वस्थं गुणशर्माणम् ऊचतुः
ekadāntaḥpure nṛttakathāprastāvataḥ sa tam
rājā rājñī ca pārśvasthaṃ guṇaśarmāṇam ūcatuḥ
- 10
सर्वज्ञस्त्वं न दोलात्र तद् अस्माकं कुतूहलम्
नर्तितुं चेद्विजानासि तत्प्रसीदाद्य दर्शय
sarvajñastvaṃ na dolātra tad asmākaṃ kutūhalam
nartituṃ cedvijānāsi tatprasīdādya darśaya
- 11
एतच्छ्रुत्वा स्मितमुखो गुणशर्मा जगाद तौ
जानामि किंतु तद्युक्तम् अस्ति नृत्तं न संसदि
etacchrutvā smitamukho guṇaśarmā jagāda tau
jānāmi kiṃtu tadyuktam asti nṛttaṃ na saṃsadi
- 12
हासनं मूढनृत्तं तत्प्रायशः शास्त्रगर्हितम्
तत्रापि राज्ञः पुरतो राज्ञ्याश्च धिग् अहो त्रपा
hāsanaṃ mūḍhanṛttaṃ tatprāyaśaḥ śāstragarhitam
tatrāpi rājñaḥ purato rājñyāśca dhig aho trapā
- 13
इत्य् उक्तवन्तं तं राजा गुणशर्माणम् अत्र सः
प्रत्युवाच तया राज्ञ्या प्रेर्यमाणः कुतूहलात्
ity uktavantaṃ taṃ rājā guṇaśarmāṇam atra saḥ
pratyuvāca tayā rājñyā preryamāṇaḥ kutūhalāt
- 14
नेदं रङ्गादिनृत्तं तद्यत्स्यात्पुंसस्त्रपावहम्
मित्त्रगोष्ठी रहस्य् एषा स्ववैदग्ध्यप्रदर्शिनी
nedaṃ raṅgādinṛttaṃ tadyatsyātpuṃsastrapāvaham
mittragoṣṭhī rahasy eṣā svavaidagdhyapradarśinī
- 15
न चाहं भवतो राजा त्वं मे मित्त्रं ह्य् अयन्त्रणम्
तन्नाद्य भोक्ष्ये भावत्कम् अदृष्ट्वा नृत्तकौतुकम्
na cāhaṃ bhavato rājā tvaṃ me mittraṃ hy ayantraṇam
tannādya bhokṣye bhāvatkam adṛṣṭvā nṛttakautukam
- 16
इति बद्धग्रहे राज्ञि स विप्रो ऽङ्गीचकार तत्
कथं हि लङ्घ्यते भृत्यैर्ग्रहिकस्य प्रभोर्वचः
iti baddhagrahe rājñi sa vipro 'ṅgīcakāra tat
kathaṃ hi laṅghyate bhṛtyairgrahikasya prabhorvacaḥ
- 17
ततः स गुणशर्मात्र ननर्ताङ्गैर्युवा तथा
राजा राज्ञी च चित्तेन तौ द्वौ ननृततुर्यथा
tataḥ sa guṇaśarmātra nanartāṅgairyuvā tathā
rājā rājñī ca cittena tau dvau nanṛtaturyathā
- 18
तदन्ते च ददौ राजा वादनायास्य वल्लकीम्
तस्यां च सारणाम् एष ददद् एवाब्रवीन्नृपम्
tadante ca dadau rājā vādanāyāsya vallakīm
tasyāṃ ca sāraṇām eṣa dadad evābravīnnṛpam
- 19
देवाप्रशस्ता वीणेयं तद् अन्या दीयतां मम
अस्यास्तन्त्र्यां यद् एतस्यां श्ववालो विद्यते ऽन्तरे
devāpraśastā vīṇeyaṃ tad anyā dīyatāṃ mama
asyāstantryāṃ yad etasyāṃ śvavālo vidyate 'ntare
- 20
अहं ह्य् एतद्विजानामि तन्त्रीझांकारलक्षणैः
इत्य् उक्त्वा गुणशर्माङ्कात्तां विपञ्चीं मुमोच सः
ahaṃ hy etadvijānāmi tantrījhāṃkāralakṣaṇaiḥ
ity uktvā guṇaśarmāṅkāttāṃ vipañcīṃ mumoca saḥ
- 21
ततः स सिक्त्वा तन्त्रीं तां यावद् उद्वेष्ट्य भूपतिः
वीक्षते निरगात्तावद्वालस्तद्गर्भतः शुनः
tataḥ sa siktvā tantrīṃ tāṃ yāvad udveṣṭya bhūpatiḥ
vīkṣate niragāttāvadvālastadgarbhataḥ śunaḥ
- 22
ततः सर्वज्ञतां तस्य प्रशंसन्सो ऽतिविस्मितः
वीणाम् आनाययामास महासेननृपो ऽपराम्
tataḥ sarvajñatāṃ tasya praśaṃsanso 'tivismitaḥ
vīṇām ānāyayāmāsa mahāsenanṛpo 'parām
- 23
तां स वादितवान्गायन्गुणशर्मा त्रिमार्गगाम्
गङ्गाम् इवौघसुभगां कर्णपावननिःस्वनाम्
tāṃ sa vāditavāngāyanguṇaśarmā trimārgagām
gaṅgām ivaughasubhagāṃ karṇapāvananiḥsvanām
- 24
ततश्चित्रीयमाणाय राज्ञे तस्मै सजानये
दर्शयामास शस्त्रास्त्रविद्या अपि स तत्क्रमात्
tataścitrīyamāṇāya rājñe tasmai sajānaye
darśayāmāsa śastrāstravidyā api sa tatkramāt
- 25
अथावोचत्स राजा तं नियुद्धं यदि वेत्सि तत्
एकं मे बन्धकरणं शून्यहस्तं प्रदर्शय
athāvocatsa rājā taṃ niyuddhaṃ yadi vetsi tat
ekaṃ me bandhakaraṇaṃ śūnyahastaṃ pradarśaya
- 26
गृहाण देव शस्त्राणि मयि प्रहर च क्रमात्
यावत्ते दर्शयामीति स विप्रः प्रत्युवाच तम्
gṛhāṇa deva śastrāṇi mayi prahara ca kramāt
yāvatte darśayāmīti sa vipraḥ pratyuvāca tam
- 27
ततः स राजा खड्गादि यद्यद् आयुधम् अग्रहीत्
तत्तत्प्रहरतस्तस्य गुणशर्मावहेलया
tataḥ sa rājā khaḍgādi yadyad āyudham agrahīt
tattatpraharatastasya guṇaśarmāvahelayā
- 28
तेनैव बन्धकरणेनापहृत्यापहृत्य सः
बबन्ध राज्ञो हस्तं च गात्रं चाप्य् अक्षतो मुहुः
tenaiva bandhakaraṇenāpahṛtyāpahṛtya saḥ
babandha rājño hastaṃ ca gātraṃ cāpy akṣato muhuḥ
- 29
ततस्तं राज्यसाहाय्यसहं मत्वा द्विजोत्तमम्
संस्तुवन्बहु मेने स राजा सर्वातिशायिनम्
tatastaṃ rājyasāhāyyasahaṃ matvā dvijottamam
saṃstuvanbahu mene sa rājā sarvātiśāyinam
- 30
सा त्व् अशोकवती राज्ञी तस्य रूपं गुणांश्च तान्
दृष्ट्वा दृष्ट्वा द्विजस्याभूत्सद्यस्तद्गतमानसा
sā tv aśokavatī rājñī tasya rūpaṃ guṇāṃśca tān
dṛṣṭvā dṛṣṭvā dvijasyābhūtsadyastadgatamānasā

