193 shlokas
- 1
ततः कलिङ्गदत्तस्य राज्ञो गर्भभरालसा
राज्ञी तक्षशिलायां सा तारादत्ता शनैरभूत्
tataḥ kaliṅgadattasya rājño garbhabharālasā
rājñī takṣaśilāyāṃ sā tārādattā śanairabhūt
- 2
उदेष्यच्चन्द्रलेखां च प्राचीम् अनुचकार सा
आसन्नप्रसवा पाण्डुमुखी तरलतारका
udeṣyaccandralekhāṃ ca prācīm anucakāra sā
āsannaprasavā pāṇḍumukhī taralatārakā
- 3
जज्ञे च तस्या नचिराद् अनन्यसदृशी सुता
वेधसः सर्वसौन्दर्यसर्गवर्णकसंनिभा
jajñe ca tasyā nacirād ananyasadṛśī sutā
vedhasaḥ sarvasaundaryasargavarṇakasaṃnibhā
- 4
ईदृक्पुत्रो न किं जात इतीव स्नेहशालिनः
रक्षाप्रदीपास्तत्क्रान्तिजिता विच्छायतां ययुः
īdṛkputro na kiṃ jāta itīva snehaśālinaḥ
rakṣāpradīpāstatkrāntijitā vicchāyatāṃ yayuḥ
- 5
पिता कलिङ्गदत्तश्च जातां तां तादृशीम् अपि
दृष्ट्वा तद्रूपपुत्राशावैफल्यविमना अभूत्
pitā kaliṅgadattaśca jātāṃ tāṃ tādṛśīm api
dṛṣṭvā tadrūpaputrāśāvaiphalyavimanā abhūt
- 6
दिव्यां ताम् अपि संभाव्य स पुत्रेच्छुरदूयत
शोककन्दः क्व कन्या हि क्वानन्दः कायवान्सुतः
divyāṃ tām api saṃbhāvya sa putrecchuradūyata
śokakandaḥ kva kanyā hi kvānandaḥ kāyavānsutaḥ
- 7
ततश्चेतोविनोदाय खिन्नो निर्गत्य मन्दिरात्
ययौ नानाजिनाकारं विहारं स महीपतिः
tataścetovinodāya khinno nirgatya mandirāt
yayau nānājinākāraṃ vihāraṃ sa mahīpatiḥ
- 8
तत्रैकदेशे शुश्राव धर्मपाठकभिक्षुणा
जनमध्योपविष्टेन कथ्यमानम् इदं वचः
tatraikadeśe śuśrāva dharmapāṭhakabhikṣuṇā
janamadhyopaviṣṭena kathyamānam idaṃ vacaḥ
- 9
अर्थप्रदानम् एवाहुः संसारे सुमहत्तपः
अर्थदः प्राणदः प्रोक्तः प्राणा ह्यर्थेषु कीलिताः
arthapradānam evāhuḥ saṃsāre sumahattapaḥ
arthadaḥ prāṇadaḥ proktaḥ prāṇā hyartheṣu kīlitāḥ
- 10
बुद्धेन च परस्यार्थे करुणाकुलचेतसा
आत्मापि तृणवद्दत्तः का वराके धने कथा
buddhena ca parasyārthe karuṇākulacetasā
ātmāpi tṛṇavaddattaḥ kā varāke dhane kathā
- 11
तादृशेन च धीरेण तपसा स गतस्पृहः
सम्प्राप्तदिव्यविज्ञानो बुद्धो बुद्धत्वम् आगतः
tādṛśena ca dhīreṇa tapasā sa gataspṛhaḥ
samprāptadivyavijñāno buddho buddhatvam āgataḥ
- 12
आ शरीरम् अतः सर्वेष्विष्टेष्वाशानिवर्तनात्
प्राज्ञः सत्त्वहितं कुर्यात्सम्यक्संबोधलब्धये
ā śarīram ataḥ sarveṣviṣṭeṣvāśānivartanāt
prājñaḥ sattvahitaṃ kuryātsamyaksaṃbodhalabdhaye
- 13
तथा च पूर्वं कस्यापि कृतनाम्नो महीपतेः
अजायन्तातिसुभगाः क्रमात्सप्त कुमारिकाः
tathā ca pūrvaṃ kasyāpi kṛtanāmno mahīpateḥ
ajāyantātisubhagāḥ kramātsapta kumārikāḥ
- 14
बाला एव च तास्त्यक्त्वा वैराग्येण पितुर्गृहम्
श्मशानं शिश्रियुः पृष्टा जगदुश्च परिच्छदम्
bālā eva ca tāstyaktvā vairāgyeṇa piturgṛham
śmaśānaṃ śiśriyuḥ pṛṣṭā jagaduśca paricchadam
- 15
असारं विश्वम् एवैतत्तत्रापीदं शरीरकम्
तत्राप्यभीष्टसंयोगसुखादि स्वप्नविभ्रमः
asāraṃ viśvam evaitattatrāpīdaṃ śarīrakam
tatrāpyabhīṣṭasaṃyogasukhādi svapnavibhramaḥ
- 16
एकं परिहितं त्वत्र संसारे सारम् उच्यते
तदेनेनापि देहेन कुर्मः सत्त्वहितं वयम्
ekaṃ parihitaṃ tvatra saṃsāre sāram ucyate
tadenenāpi dehena kurmaḥ sattvahitaṃ vayam
- 17
क्षिपामो जीवदेवैतच्छरीरं पितृकानने
क्रव्याद्गणोपयोगाय कान्तेनापि ह्यनेन किम्
kṣipāmo jīvadevaitaccharīraṃ pitṛkānane
kravyādgaṇopayogāya kāntenāpi hyanena kim
- 18
तथा च राजपुत्रो ऽत्र विरक्तः को ऽप्यभूत्पुरा
स युवापि सुकान्तो ऽपि परिव्रज्याम् अशिश्रियत्
tathā ca rājaputro 'tra viraktaḥ ko 'pyabhūtpurā
sa yuvāpi sukānto 'pi parivrajyām aśiśriyat
- 19
स जातु भिक्षुः कस्यापि प्रविष्टो वणिजो गृहम्
दृष्टस्तरुण्या तत्पत्न्या पद्मपत्रायतेक्षणः
sa jātu bhikṣuḥ kasyāpi praviṣṭo vaṇijo gṛham
dṛṣṭastaruṇyā tatpatnyā padmapatrāyatekṣaṇaḥ
- 20
सा तल्लोचनलावण्यहृतचित्ता तम् अब्रवीत्
कथम् आत्तम् इदं कष्टम् ईदृशेन त्वया व्रतम्
sā tallocanalāvaṇyahṛtacittā tam abravīt
katham āttam idaṃ kaṣṭam īdṛśena tvayā vratam
- 21
सा धन्या स्त्री तवानेन चक्षुषा या निरीक्ष्यते
प्रत्युक्तः स तया भिक्षुश्चक्षुरेकम् अपाटयत्
sā dhanyā strī tavānena cakṣuṣā yā nirīkṣyate
pratyuktaḥ sa tayā bhikṣuścakṣurekam apāṭayat
- 22
ऊचे च हस्ते कृत्वा तन्मातः पश्येदमीदृशम्
जुगुप्सितम् असृङ्मांसं गृह्यतां यदि रोचते
ūce ca haste kṛtvā tanmātaḥ paśyedamīdṛśam
jugupsitam asṛṅmāṃsaṃ gṛhyatāṃ yadi rocate
- 23
ईदृग् एव द्वितीयं च वद रम्यं किम् एतयोः
इत्युक्ता तेन तद्दृष्ट्वा व्यषीदत्सा वणिग्वधूः
īdṛg eva dvitīyaṃ ca vada ramyaṃ kim etayoḥ
ityuktā tena taddṛṣṭvā vyaṣīdatsā vaṇigvadhūḥ
- 24
उवाच च हहा पापं मया कृतम् अभव्यया
यद् अहं हेतुतां प्राप्ता लोचनोत्पाटने तव
uvāca ca hahā pāpaṃ mayā kṛtam abhavyayā
yad ahaṃ hetutāṃ prāptā locanotpāṭane tava
- 25
तच्छ्रुत्वा भिक्षुरवदन्मा भूद् अम्ब तव व्यथा
मम त्वया ह्युपकृतं यतः शृणु निदर्शनम्
tacchrutvā bhikṣuravadanmā bhūd amba tava vyathā
mama tvayā hyupakṛtaṃ yataḥ śṛṇu nidarśanam
- 26
आसीत्कोऽपि पुरा कान्ते कुत्राप्युपवने यतिः
अनुजाह्नवि वैराग्यनिःशेषनिकषेच्छया
āsītko'pi purā kānte kutrāpyupavane yatiḥ
anujāhnavi vairāgyaniḥśeṣanikaṣecchayā
- 27
तपस्यतश्च को ऽप्यस्य राजा तत्रैव दैवतः
विहर्तुम् आगतः साकम् अवरोधवधूजनैः
tapasyataśca ko 'pyasya rājā tatraiva daivataḥ
vihartum āgataḥ sākam avarodhavadhūjanaiḥ
- 28
विहृत्य पानसुप्तस्य पार्श्वाद् उत्थाय तस्य च
नृपस्य चापलाद्राज्ञ्यस्तदुद्याने किलाभ्रमन्
vihṛtya pānasuptasya pārśvād utthāya tasya ca
nṛpasya cāpalādrājñyastadudyāne kilābhraman
- 29
दृष्ट्वा तत्रैकदेशे च तं समाधिस्थितं मुनिम्
अतिष्ठन्परिवार्यैनं किम् एतद् इति कौतुकात्
dṛṣṭvā tatraikadeśe ca taṃ samādhisthitaṃ munim
atiṣṭhanparivāryainaṃ kim etad iti kautukāt
- 30
चिरस्थितासु तास्वत्र प्रबुद्धः सो ऽथ भूपतिः
अपश्यन्दयिताः पार्श्वे तत्र बभ्राम सर्वतः
cirasthitāsu tāsvatra prabuddhaḥ so 'tha bhūpatiḥ
apaśyandayitāḥ pārśve tatra babhrāma sarvataḥ

