113 shlokas
- 1
ततो गृहीतमौनो ऽहं राजान्तिकमुपागमम्
तत्र च श्लोकमपठद्द्विजः कश्चित्स्वयं कृतम्
tato gṛhītamauno 'haṃ rājāntikamupāgamam
tatra ca ślokamapaṭhaddvijaḥ kaścitsvayaṃ kṛtam
- 2
तं चाचष्ट स्वयं राजा सम्यक्संस्कृतया गिरा
तत्रालोक्य च तत्रस्थो जनः प्रमुदितो ऽभवत्
taṃ cācaṣṭa svayaṃ rājā samyaksaṃskṛtayā girā
tatrālokya ca tatrastho janaḥ pramudito 'bhavat
- 3
ततः स शर्ववर्माणं राजा सविनयो ऽब्रवीत्
स्वयं कथय देवेन कथं ते ऽनुग्रहः कृतः
tataḥ sa śarvavarmāṇaṃ rājā savinayo 'bravīt
svayaṃ kathaya devena kathaṃ te 'nugrahaḥ kṛtaḥ
- 4
तच्छ्रुत्वानुग्रहं राज्ञः शर्ववर्माभ्यभाषत
इतो राजन्निराहारो मौनस्थो ऽहं तदा गतः
tacchrutvānugrahaṃ rājñaḥ śarvavarmābhyabhāṣata
ito rājannirāhāro maunastho 'haṃ tadā gataḥ
- 5
ततो ऽध्वनि मनाक्छेषे जाते तीव्रतपःकृशः
क्लान्तः पतितवान् अस्मि निःसंज्ञो धरणीतले
tato 'dhvani manākcheṣe jāte tīvratapaḥkṛśaḥ
klāntaḥ patitavān asmi niḥsaṃjño dharaṇītale
- 6
उत्तिष्ठ पुत्र सर्वं ते सम्पत्स्यत इति स्फुटम्
शक्तिहस्तः पुमानेत्य जाने मामब्रवीत्तदा
uttiṣṭha putra sarvaṃ te sampatsyata iti sphuṭam
śaktihastaḥ pumānetya jāne māmabravīttadā
- 7
तेनाहममृतासारसंसिक्त इव तत्क्षणम्
प्रबुद्धः क्षुत्पिपासादिहीनः स्वस्थ इवाभवम्
tenāhamamṛtāsārasaṃsikta iva tatkṣaṇam
prabuddhaḥ kṣutpipāsādihīnaḥ svastha ivābhavam
- 8
अथ देवस्य निकटं प्राप्य भक्तिभराकुलः
स्नात्वा गर्भगृहं तस्य प्रविष्टो ऽभूवमुन्मनाः
atha devasya nikaṭaṃ prāpya bhaktibharākulaḥ
snātvā garbhagṛhaṃ tasya praviṣṭo 'bhūvamunmanāḥ
- 9
ततो ऽन्तः प्रभुणा तेन स्कन्देन मम दर्शनम्
दत्तं ततः प्रविष्टा मे मुखे मूर्ता सरस्वती
tato 'ntaḥ prabhuṇā tena skandena mama darśanam
dattaṃ tataḥ praviṣṭā me mukhe mūrtā sarasvatī
- 10
अथासौ भगवान्साक्षात्षड्भिर् आननपङ्कजैः
सिद्धो वर्णसमाम्नाय इति सूत्रमुदैरयत्
athāsau bhagavānsākṣātṣaḍbhir ānanapaṅkajaiḥ
siddho varṇasamāmnāya iti sūtramudairayat
- 11
तच्छ्रुत्वैव मनुष्यत्वसुलभाचापलाद्बत
उत्तरं सूत्रम् अभ्यूह्य स्वयमेव मयोदितम्
tacchrutvaiva manuṣyatvasulabhācāpalādbata
uttaraṃ sūtram abhyūhya svayameva mayoditam
- 12
अथाब्रवीत्स देवो मां नावदिष्यः स्वयं यदि
अभविष्यदिदं शास्त्रं पाणिनीयोपमर्दकम्
athābravītsa devo māṃ nāvadiṣyaḥ svayaṃ yadi
abhaviṣyadidaṃ śāstraṃ pāṇinīyopamardakam
- 13
अधुना स्वल्पतन्त्रत्वात्कातन्त्राख्यं भविष्यति
मद्वाहनकलापस्य नाम्ना कालापकं तथा
adhunā svalpatantratvātkātantrākhyaṃ bhaviṣyati
madvāhanakalāpasya nāmnā kālāpakaṃ tathā
- 14
इत्युक्त्वा शब्दशास्त्रं तत्प्रकाश्याभिनवं लघु
साक्षादेव स मां देवः पुनरेवमभाषत
ityuktvā śabdaśāstraṃ tatprakāśyābhinavaṃ laghu
sākṣādeva sa māṃ devaḥ punarevamabhāṣata
- 15
युष्मदीयः स राजापि पूर्वजन्मन्यभूदृषिः
भरद्वाजमुनेः शिष्यः कृष्णसंज्ञो महातपाः
yuṣmadīyaḥ sa rājāpi pūrvajanmanyabhūdṛṣiḥ
bharadvājamuneḥ śiṣyaḥ kṛṣṇasaṃjño mahātapāḥ
- 16
तुल्याभिलाषाम् आलोक्य स चैकां मुनिकन्यकाम्
ययाव् अकस्मात्पुष्पेषुशरघातरसज्ञताम्
tulyābhilāṣām ālokya sa caikāṃ munikanyakām
yayāv akasmātpuṣpeṣuśaraghātarasajñatām
- 17
अतः स शप्तो मुनिभिरवतीर्ण इहाधुना
सा चावतीर्णा देवीत्वे तस्यैव मुनिकन्यका
ataḥ sa śapto munibhiravatīrṇa ihādhunā
sā cāvatīrṇā devītve tasyaiva munikanyakā
- 18
इत्थमृष्यवतारो ऽयं नृपतिः सातवाहनः
दृष्टे त्वय्यखिला विद्या प्राप्स्यत्येव त्वदिच्छया
itthamṛṣyavatāro 'yaṃ nṛpatiḥ sātavāhanaḥ
dṛṣṭe tvayyakhilā vidyā prāpsyatyeva tvadicchayā
- 19
अक्लेशलभ्या हि भवन्त्युत्तमार्था महात्मनाम्
जन्मान्तरार्जिताः स्फारसंस्काराक्षिप्तसिद्धयः
akleśalabhyā hi bhavantyuttamārthā mahātmanām
janmāntarārjitāḥ sphārasaṃskārākṣiptasiddhayaḥ
- 20
इत्युक्त्वान्तर्हिते देवे निरगच्छमहं बहिः
तण्डुला मे प्रदत्ताश्च तत्र देवोपजीविभिः
ityuktvāntarhite deve niragacchamahaṃ bahiḥ
taṇḍulā me pradattāśca tatra devopajīvibhiḥ
- 21
ततो ऽहम् आगतो राजंस्तण्डुलास्ते च मे पथि
चित्रं तावन्त एवासन्भुज्यमाना दिने दिने
tato 'ham āgato rājaṃstaṇḍulāste ca me pathi
citraṃ tāvanta evāsanbhujyamānā dine dine
- 22
एवमुक्त्वा स्ववृत्तान्तं विरते शर्ववर्मणि
उदतिष्ठन्नृपः स्नातुं प्रहृष्टः सातवाहनः
evamuktvā svavṛttāntaṃ virate śarvavarmaṇi
udatiṣṭhannṛpaḥ snātuṃ prahṛṣṭaḥ sātavāhanaḥ
- 23
ततो ऽहं कृतमौनत्वाद्व्यवहारबहिष्कृतः
अनिच्छन्तं तमामन्त्र्य प्रणामेनैव भूपतिम्
tato 'haṃ kṛtamaunatvādvyavahārabahiṣkṛtaḥ
anicchantaṃ tamāmantrya praṇāmenaiva bhūpatim
- 24
निर्गत्य नगरात्तस्माच्छिष्यद्वयसमन्वितः
तपसे निश्चितो द्रष्टुमागतो विन्ध्यवासिनीम्
nirgatya nagarāttasmācchiṣyadvayasamanvitaḥ
tapase niścito draṣṭumāgato vindhyavāsinīm
- 25
स्वप्नादेशेन देव्या च तयैव प्रेषितस्ततः
विन्ध्याटवीं प्रविष्टो ऽहं त्वां द्रष्टुं भीषणामिमाम्
svapnādeśena devyā ca tayaiva preṣitastataḥ
vindhyāṭavīṃ praviṣṭo 'haṃ tvāṃ draṣṭuṃ bhīṣaṇāmimām
- 26
पुलिन्दवाक्याद् आसाद्य सार्थं दैवात्कथंचन
इह प्राप्तो ऽहमद्राक्षं पिशाचान्सुबहूनमून्
pulindavākyād āsādya sārthaṃ daivātkathaṃcana
iha prāpto 'hamadrākṣaṃ piśācānsubahūnamūn
- 27
अन्योन्यालापमेतेषां दूरादाकर्ण्य शिक्षिता
मया पिशाचभाषेयं मौनमोक्षस्य कारणम्
anyonyālāpameteṣāṃ dūrādākarṇya śikṣitā
mayā piśācabhāṣeyaṃ maunamokṣasya kāraṇam
- 28
उपगम्य ततश्चैतां त्वां श्रुत्वोज्जयिनीगतम्
प्रतिपालितवान् अस्मि यावदभ्यागतो भवान्
upagamya tataścaitāṃ tvāṃ śrutvojjayinīgatam
pratipālitavān asmi yāvadabhyāgato bhavān
- 29
दृष्ट्वा त्वां स्वागतं कृत्वा चतुर्थ्या भूतभाषया
मया जातिः स्मृतेत्येष वृत्तान्तो मे ऽत्र जन्मनि
dṛṣṭvā tvāṃ svāgataṃ kṛtvā caturthyā bhūtabhāṣayā
mayā jātiḥ smṛtetyeṣa vṛttānto me 'tra janmani
- 30
एवमुक्ते गुणाढ्येन काणभूतिरुवाच तम्
त्वदागमो मया ज्ञातो यथाद्य निशि तच्छृणु
evamukte guṇāḍhyena kāṇabhūtiruvāca tam
tvadāgamo mayā jñāto yathādya niśi tacchṛṇu

