137 shlokas
- 1
इत्याख्याय कथां मध्ये विन्ध्यान्तः काणभूतये
पुनर्वररुचिस्तस्मै प्रकृतार्थमवर्णयत्
ityākhyāya kathāṃ madhye vindhyāntaḥ kāṇabhūtaye
punarvararucistasmai prakṛtārthamavarṇayat
- 2
एवं व्याडीन्द्रदत्ताभ्यां सह तत्र वसन्क्रमात्
प्राप्तो ऽहं सर्वविद्यानां पारमुत्क्रान्तशैशवः
evaṃ vyāḍīndradattābhyāṃ saha tatra vasankramāt
prāpto 'haṃ sarvavidyānāṃ pāramutkrāntaśaiśavaḥ
- 3
इन्द्रोत्सवं कदाचिच्च प्रेक्षितुं निर्गता वयम्
कन्यामेकामपश्याम कामस्यास्त्रम् असायकम्
indrotsavaṃ kadācicca prekṣituṃ nirgatā vayam
kanyāmekāmapaśyāma kāmasyāstram asāyakam
- 4
इन्द्रदत्तो मया पृष्टस्ततः केयं भवेदिति
उपवर्षसुता सेयमुपकोशेति सो ऽब्रवीत्
indradatto mayā pṛṣṭastataḥ keyaṃ bhavediti
upavarṣasutā seyamupakośeti so 'bravīt
- 5
सा सखीभिश्च मां ज्ञात्वा प्रीतिपेशलया दृशा
कर्षन्ती मन्मनः कृच्छ्रादगच्छद्भवनं निजम्
sā sakhībhiśca māṃ jñātvā prītipeśalayā dṛśā
karṣantī manmanaḥ kṛcchrādagacchadbhavanaṃ nijam
- 6
पूर्णचन्द्रमुखी नीलनीरजोत्तमलोचना
मृणालनालललितभुजा पीनस्तनोज्ज्वला
pūrṇacandramukhī nīlanīrajottamalocanā
mṛṇālanālalalitabhujā pīnastanojjvalā
- 7
कम्बुकण्ठी प्रवालाभरदनच्छदशोभिनी
स्मरभूपतिसौन्दर्यमन्दिरेवेन्दिरापरा
kambukaṇṭhī pravālābharadanacchadaśobhinī
smarabhūpatisaundaryamandirevendirāparā
- 8
ततः कामशरापातनिर्भिन्ने हृदये न मे
निशि तस्यामभून्निद्रा तद्बिम्बोष्ठपिपासया
tataḥ kāmaśarāpātanirbhinne hṛdaye na me
niśi tasyāmabhūnnidrā tadbimboṣṭhapipāsayā
- 9
कथंचिल्लब्धनिद्रो ऽहमपश्यं रजनीक्षये
शुक्लाम्बरधरां दिव्यां स्त्रियं सा मामभाषत
kathaṃcillabdhanidro 'hamapaśyaṃ rajanīkṣaye
śuklāmbaradharāṃ divyāṃ striyaṃ sā māmabhāṣata
- 10
पूर्वभार्योपकोशा ते गुणज्ञा नापरं पतिम्
कंचिदिच्छत्यतश्चिन्ता पुत्र कार्यात्र न त्वया
pūrvabhāryopakośā te guṇajñā nāparaṃ patim
kaṃcidicchatyataścintā putra kāryātra na tvayā
- 11
अहं सदा शरीरान्तर्वासिनी ते सरस्वती
त्वद्दुःखं नोत्सहे द्रष्टुम् इत्य् उक्त्वान्तर्हिताभवत्
ahaṃ sadā śarīrāntarvāsinī te sarasvatī
tvadduḥkhaṃ notsahe draṣṭum ity uktvāntarhitābhavat
- 12
ततः प्रबुद्धो जातास्थो गत्वातिष्ठमहं शनैः
दयितामन्दिरासन्नबालचूततरोरधः
tataḥ prabuddho jātāstho gatvātiṣṭhamahaṃ śanaiḥ
dayitāmandirāsannabālacūtataroradhaḥ
- 13
अथागत्य समाख्यातं तत्सख्या मन्निबन्धनम्
उद्गाढमुपकोशाया नवानङ्गविजृम्भितम्
athāgatya samākhyātaṃ tatsakhyā mannibandhanam
udgāḍhamupakośāyā navānaṅgavijṛmbhitam
- 14
ततो ऽहं द्विगुणीभूततापस्तामेवमब्रवम्
अदत्तां गुरुभिः स्वेच्छमुपकोशां कथं भजे
tato 'haṃ dviguṇībhūtatāpastāmevamabravam
adattāṃ gurubhiḥ svecchamupakośāṃ kathaṃ bhaje
- 15
वरं हि मृत्युर्नाकीर्तिस्तत्सखीहृदयं तव
गुरुभिर्यदि बुध्येत तत्कदाचिच्छिवं भवेत्
varaṃ hi mṛtyurnākīrtistatsakhīhṛdayaṃ tava
gurubhiryadi budhyeta tatkadācicchivaṃ bhavet
- 16
तदेतत्कुरु भद्रे त्वं तां सखीं मां च जीवय
तच्छ्रुत्वा सा गता सख्या मातुः सर्वं न्यवेदयत्
tadetatkuru bhadre tvaṃ tāṃ sakhīṃ māṃ ca jīvaya
tacchrutvā sā gatā sakhyā mātuḥ sarvaṃ nyavedayat
- 17
तया तत्कथितं भर्तुर् उपवर्षस्य तत्क्षणम्
तेन भ्रातुश्च वर्षस्य तेन तच्चाभिनन्दितम्
tayā tatkathitaṃ bhartur upavarṣasya tatkṣaṇam
tena bhrātuśca varṣasya tena taccābhinanditam
- 18
विवाहे निश्चिते गत्वा व्याडिरानयति स्म ताम्
वर्षाचार्यनिदेशेन कौशाम्ब्या जननीं मम
vivāhe niścite gatvā vyāḍirānayati sma tām
varṣācāryanideśena kauśāmbyā jananīṃ mama
- 19
अथोपकोशा विधिवत्पित्रा मे प्रतिपादिता
ततो मात्रा गृहिण्या च समं तत्रावसं सुखम्
athopakośā vidhivatpitrā me pratipāditā
tato mātrā gṛhiṇyā ca samaṃ tatrāvasaṃ sukham
- 20
अथ कालेन वर्षस्य शिष्यवर्गो महानभूत्
तत्रैकः पाणिनिर्नाम जडबुद्धितरो ऽभवत्
atha kālena varṣasya śiṣyavargo mahānabhūt
tatraikaḥ pāṇinirnāma jaḍabuddhitaro 'bhavat
- 21
स शुश्रूषापरिक्लिष्टः प्रेषितो वर्षभार्यया
अगच्छत्तपसे खिन्नो विद्याकामो हिमालयम्
sa śuśrūṣāparikliṣṭaḥ preṣito varṣabhāryayā
agacchattapase khinno vidyākāmo himālayam
- 22
तत्र तीव्रेण तपसा तोषितादिन्दुशेखरात्
सर्वविद्यामुखं तेन प्राप्तं व्याकरणं नवम्
tatra tīvreṇa tapasā toṣitādinduśekharāt
sarvavidyāmukhaṃ tena prāptaṃ vyākaraṇaṃ navam
- 23
ततश्चागत्य मामेव वादायाह्वयते स्म सः
प्रवृत्ते चावयोर्वादे प्रयाताः सप्त वासराः
tataścāgatya māmeva vādāyāhvayate sma saḥ
pravṛtte cāvayorvāde prayātāḥ sapta vāsarāḥ
- 24
अष्टमे ऽह्नि मया तस्मिञ्जिते तत्समनन्तरम्
नभःस्थेन महाघोरो हुंकारः शंभुना कृतः
aṣṭame 'hni mayā tasmiñjite tatsamanantaram
nabhaḥsthena mahāghoro huṃkāraḥ śaṃbhunā kṛtaḥ
- 25
तेन प्रणष्टम् ऐन्द्रं तद् अस्मद्व्याकरणं भुवि
जिताः पाणिनिना सर्वे मूर्खीभूता वयं पुनः
tena praṇaṣṭam aindraṃ tad asmadvyākaraṇaṃ bhuvi
jitāḥ pāṇininā sarve mūrkhībhūtā vayaṃ punaḥ
- 26
अथ संजातनिर्वेदः स्वगृहस्थितये धनम्
हस्ते हिरण्यगुप्तस्य विधाय वणिजो निजम्
atha saṃjātanirvedaḥ svagṛhasthitaye dhanam
haste hiraṇyaguptasya vidhāya vaṇijo nijam
- 27
उक्त्वा तच्चोपकोशायै गतवानस्मि शंकरम्
तपोभिराराधयितुं निराहारो हिमालयम्
uktvā taccopakośāyai gatavānasmi śaṃkaram
tapobhirārādhayituṃ nirāhāro himālayam
- 28
उपकोशा हि मे श्रेयः काङ्क्षन्ती निजमन्दिरे
अतिष्ठत्प्रत्यहं स्नान्ती गङ्गायां नियतव्रता
upakośā hi me śreyaḥ kāṅkṣantī nijamandire
atiṣṭhatpratyahaṃ snāntī gaṅgāyāṃ niyatavratā
- 29
एकदा सा मधौ प्राप्ते क्षामा पाण्डुर्मनोरमा
प्रतिपच्चन्द्रलेखेव जनलोचनहारिणी
ekadā sā madhau prāpte kṣāmā pāṇḍurmanoramā
pratipaccandralekheva janalocanahāriṇī
- 30
स्नातुं त्रिपथगां यान्ती दृष्टा राजपुरोधसा
दण्डाधिपतिना चैव कुमारसचिवेन च
snātuṃ tripathagāṃ yāntī dṛṣṭā rājapurodhasā
daṇḍādhipatinā caiva kumārasacivena ca

