167 shlokas
- 1
ततः स मर्त्यवपुषा माल्यवान्विचरन्वने
नाम्ना गुणाढ्यः सेवित्वा सातवाहनभूपतिम्
tataḥ sa martyavapuṣā mālyavānvicaranvane
nāmnā guṇāḍhyaḥ sevitvā sātavāhanabhūpatim
- 2
संस्कृताद्यास्तदग्रे च भाषास्तिस्रः प्रतिज्ञया
त्यक्त्वा खिन्नमना द्रष्टुमाययौ विन्ध्यवासिनीम्
saṃskṛtādyāstadagre ca bhāṣāstisraḥ pratijñayā
tyaktvā khinnamanā draṣṭumāyayau vindhyavāsinīm
- 3
तदादेशेन गत्वा च काणभूतिं ददर्श सः
ततो जातिं निजां स्मृत्वा प्रबुद्धः सहसाभवत्
tadādeśena gatvā ca kāṇabhūtiṃ dadarśa saḥ
tato jātiṃ nijāṃ smṛtvā prabuddhaḥ sahasābhavat
- 4
आश्रित्य भाषां पैशाचीं भाषात्रयविलक्षणाम्
श्रावयित्वा निजं नाम काणभूतिं च सो ऽब्रवीत्
āśritya bhāṣāṃ paiśācīṃ bhāṣātrayavilakṣaṇām
śrāvayitvā nijaṃ nāma kāṇabhūtiṃ ca so 'bravīt
- 5
पुष्पदन्ताच्छ्रुतां दिव्यां शीघ्रं कथय मे कथाम्
येन शापं तरिष्यावस्त्वं चाहं च समं सखे
puṣpadantācchrutāṃ divyāṃ śīghraṃ kathaya me kathām
yena śāpaṃ tariṣyāvastvaṃ cāhaṃ ca samaṃ sakhe
- 6
तच्छ्रुत्वा प्रणतो हृष्टः काणभूतिरुवाच तम्
कथयामि कथां किंतु कौतुकं मे महत्प्रभो
tacchrutvā praṇato hṛṣṭaḥ kāṇabhūtiruvāca tam
kathayāmi kathāṃ kiṃtu kautukaṃ me mahatprabho
- 7
आजन्मचरितं तावच्छंस मे कुर्वनुग्रहम्
इति तेनार्थितो वक्तुं गुणाढ्यो ऽथ प्रचक्रमे
ājanmacaritaṃ tāvacchaṃsa me kurvanugraham
iti tenārthito vaktuṃ guṇāḍhyo 'tha pracakrame
- 8
प्रतिष्ठाने ऽस्ति नगरं सुप्रतिष्ठितसंज्ञकम्
तत्राभूत्सोमशर्माख्यः कोऽपि ब्राह्मणसत्तमः
pratiṣṭhāne 'sti nagaraṃ supratiṣṭhitasaṃjñakam
tatrābhūtsomaśarmākhyaḥ ko'pi brāhmaṇasattamaḥ
- 9
वत्सश्च गुल्मकश्चैव तस्य द्वौ तनयौ सखे
जायेते स्म तृतीया च श्रुतार्था नाम कन्यका
vatsaśca gulmakaścaiva tasya dvau tanayau sakhe
jāyete sma tṛtīyā ca śrutārthā nāma kanyakā
- 10
कालेन ब्राह्मणः सो ऽथ सभार्यः पञ्चतां गतः
तत्पुत्रौ तौ स्वसारं तां पालयन्तावतिष्ठताम्
kālena brāhmaṇaḥ so 'tha sabhāryaḥ pañcatāṃ gataḥ
tatputrau tau svasāraṃ tāṃ pālayantāvatiṣṭhatām
- 11
सा चाकस्मात्सगर्भाभूत्तद्दृष्ट्वा वत्सगुल्मयोः
तत्रान्यपुरुषाभावाच्छङ्कान्योन्यमजायत
sā cākasmātsagarbhābhūttaddṛṣṭvā vatsagulmayoḥ
tatrānyapuruṣābhāvācchaṅkānyonyamajāyata
- 12
ततः श्रुतार्था चित्तज्ञा भ्रातरौ तावभाषत
पापशङ्का न कर्तव्या शृणुतं कथयामि वाम्
tataḥ śrutārthā cittajñā bhrātarau tāvabhāṣata
pāpaśaṅkā na kartavyā śṛṇutaṃ kathayāmi vām
- 13
कुमारः कीर्तिसेनाख्यो नागराजस्य वासुकेः
भ्रातुः पुत्रो ऽस्ति तेनाहं दृष्टा स्नातुं गता सती
kumāraḥ kīrtisenākhyo nāgarājasya vāsukeḥ
bhrātuḥ putro 'sti tenāhaṃ dṛṣṭā snātuṃ gatā satī
- 14
ततः स मदनाक्रान्तो निवेद्यान्वयनामनी
गान्धर्वेण विवाहेन मां भार्यामकरोत्तदा
tataḥ sa madanākrānto nivedyānvayanāmanī
gāndharveṇa vivāhena māṃ bhāryāmakarottadā
- 15
विप्रजातेरयं तस्मान्मम गर्भ इति स्वसुः
श्रुत्वा कः प्रत्ययो ऽत्रेति वत्सगुल्माववोचताम्
viprajāterayaṃ tasmānmama garbha iti svasuḥ
śrutvā kaḥ pratyayo 'treti vatsagulmāvavocatām
- 16
ततो रहसि सस्मार सा तं नागकुमारकम्
स्मृतमात्रागतः सो ऽथ वत्सगुल्मावभाषत
tato rahasi sasmāra sā taṃ nāgakumārakam
smṛtamātrāgataḥ so 'tha vatsagulmāvabhāṣata
- 17
भार्या कृता मयैवेयं शापभ्रष्टा वराप्सराः
युष्मत्स्वसा युवां चैव शापेनैव च्युतौ भुवि
bhāryā kṛtā mayaiveyaṃ śāpabhraṣṭā varāpsarāḥ
yuṣmatsvasā yuvāṃ caiva śāpenaiva cyutau bhuvi
- 18
पुत्रो जनिष्यते चात्र युष्मत्स्वसुरसंशयम्
ततो ऽस्याः शापनिर्मुक्तिर्युवयोश्च भविष्यति
putro janiṣyate cātra yuṣmatsvasurasaṃśayam
tato 'syāḥ śāpanirmuktiryuvayośca bhaviṣyati
- 19
इत्युक्त्वान्तर्हितः सो ऽभूत्ततः स्तोकैश्च वासरैः
श्रुतार्थायाः सुतो जातस्तं हि जानीहि मां सखे
ityuktvāntarhitaḥ so 'bhūttataḥ stokaiśca vāsaraiḥ
śrutārthāyāḥ suto jātastaṃ hi jānīhi māṃ sakhe
- 20
गणावतारो जातो ऽयं गुणाढ्यो नाम ब्राह्मणः
इति तत्कालम् उदभूद् अन्तरिक्षात्सरस्वती
gaṇāvatāro jāto 'yaṃ guṇāḍhyo nāma brāhmaṇaḥ
iti tatkālam udabhūd antarikṣātsarasvatī
- 21
क्षीणशापास्ततस्ते च जननीमातुला मम
कालेन पञ्चतां प्राप्ता गतश्चाहमधीरताम्
kṣīṇaśāpāstataste ca jananīmātulā mama
kālena pañcatāṃ prāptā gataścāhamadhīratām
- 22
अथ शोकं समुत्सृज्य बालो ऽपि गतवानहम्
स्वावष्टम्भेन विद्यानां प्राप्तये दक्षिणापथम्
atha śokaṃ samutsṛjya bālo 'pi gatavānaham
svāvaṣṭambhena vidyānāṃ prāptaye dakṣiṇāpatham
- 23
कालेन तत्र सम्प्राप्य सर्वा विद्याः प्रसिद्धिमान्
स्वदेशम् आगतो ऽभूवं दर्शयिष्यन्निजान्गुणान्
kālena tatra samprāpya sarvā vidyāḥ prasiddhimān
svadeśam āgato 'bhūvaṃ darśayiṣyannijānguṇān
- 24
प्रविशंश्च चिरात्तत्र नगरे सुप्रतिष्ठिते
अपश्यं शिष्यसहितः शोभां कामप्यहं तदा
praviśaṃśca cirāttatra nagare supratiṣṭhite
apaśyaṃ śiṣyasahitaḥ śobhāṃ kāmapyahaṃ tadā
- 25
क्वचित्सामानि छन्दोगा गायन्ति च यथाविधि
क्वचिद्विवादो विप्राणामभूद्वेदविनिर्णये
kvacitsāmāni chandogā gāyanti ca yathāvidhi
kvacidvivādo viprāṇāmabhūdvedavinirṇaye
- 26
यो ऽत्र द्यूतकलां वेत्ति तस्य हस्तगतो निधिः
इत्यादिकैतवैर्द्यूतम् अस्तुवन्कितवाः क्वचित्
yo 'tra dyūtakalāṃ vetti tasya hastagato nidhiḥ
ityādikaitavairdyūtam astuvankitavāḥ kvacit
- 27
अन्योन्यं निजवाणिज्यकलाकौशलवादिनाम्
क्वचिच्च वणिजां मध्ये वणिगेको ऽब्रवीदिदम्
anyonyaṃ nijavāṇijyakalākauśalavādinām
kvacicca vaṇijāṃ madhye vaṇigeko 'bravīdidam
- 28
अर्थैः संयमवान् अर्थान्प्राप्नोति कियद् अद्भुतम्
मया पुनर्विनैवार्थं लक्ष्मीर् आसादिता पुरा
arthaiḥ saṃyamavān arthānprāpnoti kiyad adbhutam
mayā punarvinaivārthaṃ lakṣmīr āsāditā purā
- 29
गर्भस्थस्य च मे पूर्वं पिता पञ्चत्वमागतः
मन्मातुश्च तदा पापैर्गोत्रजैः सकलं हृतम्
garbhasthasya ca me pūrvaṃ pitā pañcatvamāgataḥ
manmātuśca tadā pāpairgotrajaiḥ sakalaṃ hṛtam
- 30
ततः सा तद्भयाद्गत्वा रक्षन्ती गर्भम् आत्मनः
तस्थौ कुमारदत्तस्य पितृमित्रस्य वेश्मनि
tataḥ sā tadbhayādgatvā rakṣantī garbham ātmanaḥ
tasthau kumāradattasya pitṛmitrasya veśmani

