79 shlokas
- 1
एवमुक्त्वा वररुचिः शृण्वत्येकाग्रमानसे
काणभूतौ वने तत्र पुनरेवेदमब्रवीत्
evamuktvā vararuciḥ śṛṇvatyekāgramānase
kāṇabhūtau vane tatra punarevedamabravīt
- 2
कदाचिद्याति काले ऽथ कृते स्वाध्यायकर्मणि
इति वर्ष उपाध्यायः पृष्टो ऽस्माभिः कृताह्निकः
kadācidyāti kāle 'tha kṛte svādhyāyakarmaṇi
iti varṣa upādhyāyaḥ pṛṣṭo 'smābhiḥ kṛtāhnikaḥ
- 3
इदम् एवंविधं कस्मान्नगरं क्षेत्रतां गतम्
सरस्वत्याश्च लक्ष्म्याश्च तदुपाध्याय कथ्यताम्
idam evaṃvidhaṃ kasmānnagaraṃ kṣetratāṃ gatam
sarasvatyāśca lakṣmyāśca tadupādhyāya kathyatām
- 4
तच्छ्रुत्वा सो ऽब्रवीदस्माञ्छृणुतैतत्कथामिमाम्
तीर्थं कनखलं नाम गङ्गाद्वारे ऽस्ति पावनम्
tacchrutvā so 'bravīdasmāñchṛṇutaitatkathāmimām
tīrthaṃ kanakhalaṃ nāma gaṅgādvāre 'sti pāvanam
- 5
यत्र काञ्चनपातेन जाह्नवी देवदन्तिना
उशीनरगिरिप्रस्थाद्भित्त्वा समवतारिता
yatra kāñcanapātena jāhnavī devadantinā
uśīnaragiriprasthādbhittvā samavatāritā
- 6
दाक्षिणात्यो द्विजः कश्चित्तपस्यन्भार्यया सह
तत्रासीत्तस्य चात्रैव जायन्ते स्म त्रयः सुताः
dākṣiṇātyo dvijaḥ kaścittapasyanbhāryayā saha
tatrāsīttasya cātraiva jāyante sma trayaḥ sutāḥ
- 7
कालेन स्वर्गते तस्मिन्सभार्ये ते च तत्सुताः
स्थानं राजगृहं नाम जग्मुर्विद्यार्जनेच्छया
kālena svargate tasminsabhārye te ca tatsutāḥ
sthānaṃ rājagṛhaṃ nāma jagmurvidyārjanecchayā
- 8
तत्र चाधीतविद्यास्ते त्रयो ऽप्यानाथ्यदुःखिताः
ययुः स्वामिकुमारस्य दर्शने दक्षिणापथम्
tatra cādhītavidyāste trayo 'pyānāthyaduḥkhitāḥ
yayuḥ svāmikumārasya darśane dakṣiṇāpatham
- 9
तत्र ते चिञ्चिनीं नाम नगरीम् अम्बुधेस्तटे
गत्वा भोजिकसंज्ञस्य विप्रस्य न्यवसन्गृहे
tatra te ciñcinīṃ nāma nagarīm ambudhestaṭe
gatvā bhojikasaṃjñasya viprasya nyavasangṛhe
- 10
स च कन्या निजास्तिस्रस्तेभ्यो दत्त्वा धनानि च
तपसे ऽनन्यसंतानो गङ्गां याति स्म भोजिकः
sa ca kanyā nijāstisrastebhyo dattvā dhanāni ca
tapase 'nanyasaṃtāno gaṅgāṃ yāti sma bhojikaḥ
- 11
अथ तेषां निवसतां तत्र श्वशुरवेश्मनि
अवग्रहकृतस्तीव्रो दुर्भिक्षः समजायत
atha teṣāṃ nivasatāṃ tatra śvaśuraveśmani
avagrahakṛtastīvro durbhikṣaḥ samajāyata
- 12
तेन भार्याः परित्यज्य साध्वीस्तास्ते त्रयो ययुः
स्पृशन्ति न नृशंसानां हृदयं बन्धुबुद्धयः
tena bhāryāḥ parityajya sādhvīstāste trayo yayuḥ
spṛśanti na nṛśaṃsānāṃ hṛdayaṃ bandhubuddhayaḥ
- 13
ततस्तु मध्यमा तासां सगर्भाभूत्ततश्च ताः
भवनं यज्ञदत्तस्य पितृमित्रस्य शिश्रियुः
tatastu madhyamā tāsāṃ sagarbhābhūttataśca tāḥ
bhavanaṃ yajñadattasya pitṛmitrasya śiśriyuḥ
- 14
तत्र तस्थुर्निजान्भर्तॄन्ध्यायन्त्यः क्लिष्टवृत्तयः
आपद्यपि सतीवृत्तं किं मुञ्चन्ति कुलस्त्रियः
tatra tasthurnijānbhartṝndhyāyantyaḥ kliṣṭavṛttayaḥ
āpadyapi satīvṛttaṃ kiṃ muñcanti kulastriyaḥ
- 15
कालेन मध्यमा चात्र तासां पुत्रमसूत सा
अन्योन्यातिशयात्तस्मिन्स्नेहश्चासामवर्धत
kālena madhyamā cātra tāsāṃ putramasūta sā
anyonyātiśayāttasminsnehaścāsāmavardhata
- 16
कदाचिद्व्योममार्गेण विहरन्तं महेश्वरम्
अङ्कस्था स्कन्दजननी तं दृष्ट्वा सदयावदत्
kadācidvyomamārgeṇa viharantaṃ maheśvaram
aṅkasthā skandajananī taṃ dṛṣṭvā sadayāvadat
- 17
देव पश्य शिशाव् अस्मिन्न् एतास्तिस्रो ऽपि योषितः
बद्धस्नेहा दधत्याशामेषो ऽस्माञ्जीवयेदिति
deva paśya śiśāv asminn etāstisro 'pi yoṣitaḥ
baddhasnehā dadhatyāśāmeṣo 'smāñjīvayediti
- 18
तत्तथा कुरु येनायमेता बालो ऽपि जीवयेत्
इत्युक्तः प्रियया देवो वरदः स जगाद ताम्
tattathā kuru yenāyametā bālo 'pi jīvayet
ityuktaḥ priyayā devo varadaḥ sa jagāda tām
- 19
अनुगृह्णाम्यमुं पूर्वं सभार्येणामुना यतः
आराधितो ऽस्मि तेनायं भोगार्थं निर्मितो भुवि
anugṛhṇāmyamuṃ pūrvaṃ sabhāryeṇāmunā yataḥ
ārādhito 'smi tenāyaṃ bhogārthaṃ nirmito bhuvi
- 20
एतज्जाया च सा जाता पाटली नाम भूपतेः
महेन्द्रवर्मणः पुत्री भार्यास्यैव भविष्यति
etajjāyā ca sā jātā pāṭalī nāma bhūpateḥ
mahendravarmaṇaḥ putrī bhāryāsyaiva bhaviṣyati
- 21
इत्युक्त्वा स विभुः स्वप्ने साध्वीस्तिस्रो जगाद ताः
नाम्ना पुत्रक एवायं युष्माकं बालपुत्रकः
ityuktvā sa vibhuḥ svapne sādhvīstisro jagāda tāḥ
nāmnā putraka evāyaṃ yuṣmākaṃ bālaputrakaḥ
- 22
अस्य सुप्तप्रबुद्धस्य शीर्षान्ते च दिने दिने
सुवर्णलक्षं भविता राजा चायं भविष्यति
asya suptaprabuddhasya śīrṣānte ca dine dine
suvarṇalakṣaṃ bhavitā rājā cāyaṃ bhaviṣyati
- 23
ततः सुप्तोत्थिते तस्मिन्बाले ताः प्राप्य काञ्चनम्
यज्ञदत्तसुताः साध्व्यो ननन्दुः फलितव्रताः
tataḥ suptotthite tasminbāle tāḥ prāpya kāñcanam
yajñadattasutāḥ sādhvyo nananduḥ phalitavratāḥ
- 24
अथ तेन सुवर्णेन वृद्धकोषो ऽचिरेण सः
बभूव पुत्रको राजा तपोऽधीना हि संपदः
atha tena suvarṇena vṛddhakoṣo 'cireṇa saḥ
babhūva putrako rājā tapo'dhīnā hi saṃpadaḥ
- 25
कदाचिद्यज्ञदत्तो ऽथ रहः पुत्रकमब्रवीत्
राजन्दुर्भिक्षदोषेण क्वापि ते पितरो गताः
kadācidyajñadatto 'tha rahaḥ putrakamabravīt
rājandurbhikṣadoṣeṇa kvāpi te pitaro gatāḥ
- 26
तत्सदा देहि विप्रेभ्यो येनायान्ति निशम्य ते
ब्रह्मदत्तकथां चैतां कथयाम्यत्र ते शृणु
tatsadā dehi viprebhyo yenāyānti niśamya te
brahmadattakathāṃ caitāṃ kathayāmyatra te śṛṇu
- 27
वाराणस्यामभूत्पूर्वं ब्रह्मदत्ताभिधो नृपः
सो ऽपश्यद्धंसयुगलं प्रयान्तं गगने निशि
vārāṇasyāmabhūtpūrvaṃ brahmadattābhidho nṛpaḥ
so 'paśyaddhaṃsayugalaṃ prayāntaṃ gagane niśi
- 28
विस्फुरत्कनकच्छायं राजहंसशतैर्वृतम्
विद्युत्पुञ्जम् इवाकाण्डसिताभ्रपरिवेष्टितम्
visphuratkanakacchāyaṃ rājahaṃsaśatairvṛtam
vidyutpuñjam ivākāṇḍasitābhrapariveṣṭitam
- 29
पुनस्तद्दर्शनोत्कण्ठा तथास्य ववृधे ततः
यथा नृपतिसौख्येषु न बबन्ध रतिं क्वचित्
punastaddarśanotkaṇṭhā tathāsya vavṛdhe tataḥ
yathā nṛpatisaukhyeṣu na babandha ratiṃ kvacit
- 30
मन्त्रिभिः सह संमन्त्र्य ततश्चाकारयत्सरः
स राजा स्वमते कान्तं प्राणिनां चाभयं ददौ
mantribhiḥ saha saṃmantrya tataścākārayatsaraḥ
sa rājā svamate kāntaṃ prāṇināṃ cābhayaṃ dadau

