83 shlokas
- 1
ततः स मर्त्यवपुषा पुष्पदन्तः परिभ्रमन्
नाम्ना वररुचिः किंच कात्यायन इति श्रुतः
tataḥ sa martyavapuṣā puṣpadantaḥ paribhraman
nāmnā vararuciḥ kiṃca kātyāyana iti śrutaḥ
- 2
पारं सम्प्राप्य विद्यानां कृत्वा नन्दस्य मन्त्रिताम्
खिन्नः समाययौ द्रष्टुं कदाचिद्विन्ध्यवासिनीम्
pāraṃ samprāpya vidyānāṃ kṛtvā nandasya mantritām
khinnaḥ samāyayau draṣṭuṃ kadācidvindhyavāsinīm
- 3
तपसाराधिता देवी स्वप्नादेशेन सा च तम्
प्राहिणोद्विन्ध्यकान्तारं काणभूतिमवेक्षितुम्
tapasārādhitā devī svapnādeśena sā ca tam
prāhiṇodvindhyakāntāraṃ kāṇabhūtimavekṣitum
- 4
व्याघ्रवानरसंकीर्णे निस्तोयपरुषद्रुमे
भ्रमंस्तत्र च स प्रांशुं न्यग्रोधतरुमैक्षत
vyāghravānarasaṃkīrṇe nistoyaparuṣadrume
bhramaṃstatra ca sa prāṃśuṃ nyagrodhatarumaikṣata
- 5
ददर्श च समीपे ऽस्य पिशाचानां शतैर्वृतम्
काणभूतिं पिशाचं तं वर्ष्मणा सालसंनिभम्
dadarśa ca samīpe 'sya piśācānāṃ śatairvṛtam
kāṇabhūtiṃ piśācaṃ taṃ varṣmaṇā sālasaṃnibham
- 6
स काणभूतिना दृष्ट्वा कृतपादोपसंग्रहः
कात्यायनो जगादैनमुपविष्टः क्षणान्तरे
sa kāṇabhūtinā dṛṣṭvā kṛtapādopasaṃgrahaḥ
kātyāyano jagādainamupaviṣṭaḥ kṣaṇāntare
- 7
सदाचारो भवानेवं कथमेतां गतिं गतः
तच्छ्रुत्वा कृतसौहार्दं काणभूतिस्तमब्रवीत्
sadācāro bhavānevaṃ kathametāṃ gatiṃ gataḥ
tacchrutvā kṛtasauhārdaṃ kāṇabhūtistamabravīt
- 8
स्वतो मे नास्ति विज्ञानं किंतु शर्वान्मया श्रुतम्
उज्जयिन्यां श्मशाने यच्छृणु तत्कथयामि ते
svato me nāsti vijñānaṃ kiṃtu śarvānmayā śrutam
ujjayinyāṃ śmaśāne yacchṛṇu tatkathayāmi te
- 9
कपालेषु श्मशानेषु कस्माद्देव रतिस्तव
इति पृष्टस्ततो देव्या भगवानिदमब्रवीत्
kapāleṣu śmaśāneṣu kasmāddeva ratistava
iti pṛṣṭastato devyā bhagavānidamabravīt
- 10
पुरा कल्पक्षये वृत्ते जातं जलमयं जगत्
मया ततो विभिद्योरुं रक्तबिन्दुर्निपातितः
purā kalpakṣaye vṛtte jātaṃ jalamayaṃ jagat
mayā tato vibhidyoruṃ raktabindurnipātitaḥ
- 11
जलान्तस्तदभूदण्डं तस्माद्द्वेधाकृतात्पुमान्
निरगच्छत्ततः सृष्टा सर्गाय प्रकृतिर्मया
jalāntastadabhūdaṇḍaṃ tasmāddvedhākṛtātpumān
niragacchattataḥ sṛṣṭā sargāya prakṛtirmayā
- 12
तौ च प्रजापतीनन्यान्सृष्टवन्तौ प्रजाश्च ते
अतः पितामहः प्रोक्तः स पुमाञ्जगति प्रिये
tau ca prajāpatīnanyānsṛṣṭavantau prajāśca te
ataḥ pitāmahaḥ proktaḥ sa pumāñjagati priye
- 13
एवं चराचरं सृष्ट्वा विश्वं दर्पमगादसौ
पुरुषस्तेन मूर्धानम् अथैतस्याहम् अछिदम्
evaṃ carācaraṃ sṛṣṭvā viśvaṃ darpamagādasau
puruṣastena mūrdhānam athaitasyāham achidam
- 14
ततो ऽनुतापेन मया महाव्रतमगृह्यत
अतः कपालपाणित्वं श्मशानप्रियता च मे
tato 'nutāpena mayā mahāvratamagṛhyata
ataḥ kapālapāṇitvaṃ śmaśānapriyatā ca me
- 15
किंचैतन्मे कपालात्म जगद्देवि करे स्थितम्
पूर्वोक्ताण्डकपाले द्वे रोदसी कीर्तिते यतः
kiṃcaitanme kapālātma jagaddevi kare sthitam
pūrvoktāṇḍakapāle dve rodasī kīrtite yataḥ
- 16
इत्युक्ते शंभुना तत्र श्रोष्यामीति सकौतुके
स्थिते मयि ततो भूयः पार्वती पतिमभ्यधात्
ityukte śaṃbhunā tatra śroṣyāmīti sakautuke
sthite mayi tato bhūyaḥ pārvatī patimabhyadhāt
- 17
स पुष्पदन्तः कियता कालेनास्मानुपैष्यति
तदाकर्ण्याब्रवीद्देवीं मामुद्दिश्य महेश्वरः
sa puṣpadantaḥ kiyatā kālenāsmānupaiṣyati
tadākarṇyābravīddevīṃ māmuddiśya maheśvaraḥ
- 18
पिशाचो दृश्यते यो ऽयमेष वैश्रवणानुगः
यक्षो मित्रमभूच्चास्य रक्षः स्थूलशिरा इति
piśāco dṛśyate yo 'yameṣa vaiśravaṇānugaḥ
yakṣo mitramabhūccāsya rakṣaḥ sthūlaśirā iti
- 19
संगतं तेन पापेन निरीक्ष्यैनं धनाधिपः
विन्ध्याटव्यां पिशाचत्वमादिशद्धनदेश्वरः
saṃgataṃ tena pāpena nirīkṣyainaṃ dhanādhipaḥ
vindhyāṭavyāṃ piśācatvamādiśaddhanadeśvaraḥ
- 20
भ्रात्रास्य दीर्घजङ्घेन पतित्वा पादयोस्ततः
शापान्तं प्रति विज्ञप्तो वदति स्म धनाधिपः
bhrātrāsya dīrghajaṅghena patitvā pādayostataḥ
śāpāntaṃ prati vijñapto vadati sma dhanādhipaḥ
- 21
शापावतीर्णाद् आकर्ण्य पुष्पदन्तान्महाकथाम्
उक्त्वा माल्यवते तां च शापात्प्राप्ताय मर्त्यताम्
śāpāvatīrṇād ākarṇya puṣpadantānmahākathām
uktvā mālyavate tāṃ ca śāpātprāptāya martyatām
- 22
ताभ्यां गणाभ्यां सहितः शापमेनं तरिष्यति
इतीह धनदेनास्य शापान्तो विहितस्तदा
tābhyāṃ gaṇābhyāṃ sahitaḥ śāpamenaṃ tariṣyati
itīha dhanadenāsya śāpānto vihitastadā
- 23
त्वया च पुष्पदन्तस्य स एवेति स्मर प्रिये
एतच्छ्रुत्वा वचः शम्भोः सहर्षो ऽहम् इहागतः
tvayā ca puṣpadantasya sa eveti smara priye
etacchrutvā vacaḥ śambhoḥ saharṣo 'ham ihāgataḥ
- 24
इत्थं मे शापदोषो ऽयं पुष्पदन्तागमावधिः
इत्य् उक्त्वा विरते तस्मिन्काणभूतौ च तत्क्षणम्
itthaṃ me śāpadoṣo 'yaṃ puṣpadantāgamāvadhiḥ
ity uktvā virate tasminkāṇabhūtau ca tatkṣaṇam
- 25
स्मृत्वा वररुचिर्जातिं सुप्तोत्थित इवावदत्
स एव पुष्पदन्तो ऽहं मत्तस्तां च कथां शृणु
smṛtvā vararucirjātiṃ suptotthita ivāvadat
sa eva puṣpadanto 'haṃ mattastāṃ ca kathāṃ śṛṇu
- 26
इत्युक्त्वा ग्रन्थलक्षाणि सप्त सप्त महाकथाः
कात्यायनेन कथिताः काणभूतिस्ततो ऽब्रवीत्
ityuktvā granthalakṣāṇi sapta sapta mahākathāḥ
kātyāyanena kathitāḥ kāṇabhūtistato 'bravīt
- 27
देव रुद्रावतारस्त्वं को ऽन्यो वेत्ति कथामिमाम्
त्वत्प्रसादाद्गतप्रायः स शापो मे शरीरतः
deva rudrāvatārastvaṃ ko 'nyo vetti kathāmimām
tvatprasādādgataprāyaḥ sa śāpo me śarīrataḥ
- 28
तद्ब्रूहि निजवृत्तान्तं जन्मनः प्रभृति प्रभो
मां पवित्रय भूयो ऽपि न गोप्यं यदि मादृशे
tadbrūhi nijavṛttāntaṃ janmanaḥ prabhṛti prabho
māṃ pavitraya bhūyo 'pi na gopyaṃ yadi mādṛśe
- 29
ततो वररुचिस्तस्य प्रणतस्यानुरोधतः
सर्वमाजन्मवृत्तान्तं विस्तरादिदमब्रवीत्
tato vararucistasya praṇatasyānurodhataḥ
sarvamājanmavṛttāntaṃ vistarādidamabravīt
- 30
कौशाम्ब्यां सोमदत्ताख्यो नाम्नाग्निशिख इत्यपि
द्विजो ऽभूत्तस्य भार्या च वसुदत्ताभिधाभवत्
kauśāmbyāṃ somadattākhyo nāmnāgniśikha ityapi
dvijo 'bhūttasya bhāryā ca vasudattābhidhābhavat

