᱓᱕ ᱥᱞᱚᱠ
- 1
प्रकृतिं पुरुषं चैव क्षेत्रं क्षेत्रज्ञमेव च ।
एतद्वेदितुमिच्छामि ज्ञानं ज्ञेयं च केशव ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴprakṛtiṃ puruṣaṃ caiva kṣetraṃ kṣetrajñameva ca |
etadveditumicchāmi jñānaṃ jñeyaṃ ca keśava ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱚᱨᱡᱩᱱ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ: ᱦᱮ ᱠᱮᱥᱚᱵ, ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱩᱥ, ᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱛᱨᱚᱜᱭᱚ, ᱜᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ: ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱤᱧ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱮᱫᱟ᱾
- 2
इदं शरीरं कौन्तेय क्षेत्रमित्यभिधीयते ।
एतद्यो वेत्ति तं प्राहुः क्षेत्रज्ञ इति तद्विदः ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴidaṃ śarīraṃ kaunteya kṣetramityabhidhīyate |
etadyo vetti taṃ prāhuḥ kṣetrajña iti tadvidaḥ ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱥᱨᱤ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ: ᱦᱮ ᱠᱩᱱᱛᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱦᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ, ᱚᱱᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱛᱨᱚᱜᱭᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱮᱫᱮᱭᱟ᱾
- 3
क्षेत्रज्ञं चापि मां विद्धि सर्वक्षेत्रेषु भारत ।
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्ज्ञानं यत्तज्ज्ञानं मतं मम ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴkṣetrajñaṃ cāpi māṃ viddhi sarvakṣetreṣu bhārata |
kṣetrakṣetrajñayorjñānaṃ yattajjñānaṃ mataṃ mama ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱦᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱛᱨᱚᱜᱭᱚ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱜᱮ ᱠᱟᱱᱟᱹᱧ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱢᱮ᱾ ᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱛᱨᱚᱜᱭᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱜᱮ ᱤᱧ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
- 4
तत्क्षेत्रं यच्च यादृक्च यद्विकारि यतश्च यत् ।
स च यो यत्प्रभावश्च तत्समासेन मे शृणु ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴtatkṣetraṃ yacca yādṛkca yadvikāri yataśca yat |
sa ca yo yatprabhāvaśca tatsamāsena me śaṛṇu ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱚᱱᱟ ᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱪᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱪᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ ᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱢᱮ᱾
- 5
ऋषिभिर्बहुधा गीतं छन्दोभिर्विविधैः पृथक् ।
ब्रह्मसूत्रपदैश्चैव हेतुमद्भिर्विनिश्चितैः ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴṛṣibhirbahudhā gītaṃ chandobhirvividhaiḥ pṛthak |
brahmasūtrapadaiścaiva hetumadbhirviniścitaiḥ ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱥᱤ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱜᱟᱶ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱪᱷᱚᱱᱫ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ, ᱟᱨ ᱵᱨᱚᱦᱢᱚ ᱥᱩᱛᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ᱴᱷᱤᱠ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ᱾
- 6
महाभूतान्यहङ्कारो बुद्धिरव्यक्तमेव च ।
इन्द्रियाणि दशैकं च पञ्च चेन्द्रियगोचराः ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴmahābhūtānyahaṅkāro buddhiravyaktameva ca |
indriyāṇi daśaikaṃ ca pañca cendriyagocarāḥ ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱩᱛ ᱠᱚ, ᱚᱦᱚᱝᱠᱟᱨ, ᱵᱩᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱚᱵᱭᱚᱠᱛᱚ; ᱜᱮᱞ ᱤᱱᱫᱨᱤᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱ, ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱨᱤᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱸᱪ ᱵᱤᱥᱚᱭ;
- 7
इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं सङ्घातश्चेतना धृतिः ।
एतत्क्षेत्रं समासेन सविकारमुदाहृतम् ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴicchā dveṣaḥ sukhaṃ duḥkhaṃ saṅghātaścetanā dhṛtiḥ |
etatkṣetraṃ samāsena savikāramudāhṛtam ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱥᱟᱱᱟᱢ, ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱵᱷᱟᱵᱽ, ᱥᱩᱠ, ᱫᱩᱠ, ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱣᱨᱟ, ᱪᱮᱛᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱷᱨᱤᱛᱤ: ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾
- 8
अमानित्वमदम्भित्वमहिंसा क्षान्तिरार्जवम् ।
आचार्योपासनं शौचं स्थैर्यमात्मविनिग्रहः ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴamānitvamadambhitvamahiṃsā kṣāntirārjavam |
ācāryopāsanaṃ śaucaṃ sthairyamātmavinigrahaḥ ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱵᱤᱱ ᱜᱚᱨᱵᱚ, ᱵᱤᱱ ᱵᱷᱚᱨᱢᱟ, ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱵᱤᱱ, ᱥᱚᱦᱚᱱ, ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ, ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱮᱣᱟ, ᱥᱟᱯᱷᱟ, ᱛᱷᱤᱨ ᱦᱟᱹᱞᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱛᱷᱤᱨ ᱫᱚᱦᱚ;
- 9
इन्द्रियार्थेषु वैराग्यमनहङ्कार एव च ।
जन्ममृत्युजराव्याधिदुःखदोषानुदर्शनम् ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴindriyārtheṣu vairāgyamanahaṅkāra eva ca |
janmamṛtyujarāvyādhiduḥkhadoṣānudarśanam ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱤᱱᱫᱨᱤᱭ ᱵᱤᱥᱚᱭ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱵᱚᱭᱨᱟᱜᱭᱚ, ᱚᱦᱚᱝᱠᱟᱨ ᱵᱤᱱ, ᱟᱨ ᱡᱚᱱᱚᱢ, ᱜᱚᱡ, ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱦᱩᱭ, ᱨᱚᱜ ᱟᱨ ᱫᱩᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱛᱮ ᱧᱮᱞ;
- 10
असक्तिरनभिष्वङ्गः पुत्रदारगृहादिषु ।
नित्यं च समचित्तत्वमिष्टानिष्टोपपत्तिषु ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴasaktiranabhiṣvaṅgaḥ putradāragṛhādiṣu |
nityaṃ ca samacittatvamiṣṭāniṣṭopapattiṣu ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱟᱥᱚᱠᱛᱤ ᱵᱤᱱ, ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱠᱩᱲᱤ, ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱟᱴᱠᱟᱹᱨ, ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱦᱮᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱢᱚᱱ;
- 11
मयि चानन्ययोगेन भक्तिरव्यभिचारिणी ।
विविक्तदेशसेवित्वमरतिर्जनसंसदि ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴmayi cānanyayogena bhaktiravyabhicāriṇī |
viviktadeśasevitvamaratirjanasaṃsadi ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱮᱴᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱫ ᱵᱟᱝ ᱩᱛᱟᱹᱨᱚᱜ ᱡᱳᱜ ᱛᱮ ᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱞᱟᱝᱚᱜ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ, ᱮᱠᱮᱞᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱩᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ;
- 12
अध्यात्मज्ञाननित्यत्वं तत्त्वज्ञानार्थदर्शनम् ।
एतज्ज्ञानमिति प्रोक्तमज्ञानं यदतोऽन्यथा ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴadhyātmajñānanityatvaṃ tattvajñānārthadarśanam |
etajjñānamiti proktamajñānaṃ yadato'nyathā ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱟᱛᱢᱟ ᱜᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ, ᱟᱨ ᱥᱚᱛᱚ ᱜᱭᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱷᱭᱚ ᱧᱮᱞ: ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱭᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱚᱜᱭᱟᱱ᱾
- 13
ज्ञेयं यत्तत्प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वामृतमश्नुते ।
अनादिमत्परं ब्रह्म न सत्तन्नासदुच्यते ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴjñeyaṃ yattatpravakṣyāmi yajjñātvāmṛtamaśnute |
anādimatparaṃ brahma na sattannāsaducyate ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱚᱢᱨᱤᱛ ᱧᱟᱢ ᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱢᱟ: ᱮᱦᱚᱵ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱩᱪᱟᱹ ᱵᱨᱚᱦᱢᱚ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ, ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
- 14
सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम् ।
सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴsarvataḥ pāṇipādaṃ tatsarvato'kṣiśiromukham |
sarvataḥ śrutimalloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱜ ᱛᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱝᱜᱟ, ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱫ, ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱟᱨ ᱢᱚᱪᱟ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱞᱩᱛᱩᱨ ᱥᱟᱶ, ᱚᱱᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
- 15
सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् ।
असक्तं सर्वभृच्चैव निर्गुणं गुणभोक्तृ च ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴsarvendriyaguṇābhāsaṃ sarvendriyavivarjitam |
asaktaṃ sarvabhṛccaiva nirguṇaṃ guṇabhoktṛ ca ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱡᱚᱛᱚ ᱤᱱᱫᱨᱤᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱤᱱᱫᱨᱤᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ; ᱟᱥᱚᱠᱛᱤ ᱵᱤᱱ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱚᱦᱚᱤᱭᱟᱹ; ᱜᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱩᱱ ᱵᱷᱚᱜᱤᱭᱟᱹ᱾
- 16
बहिरन्तश्च भूतानामचरं चरमेव च ।
सूक्ष्मत्वात्तदविज्ञेयं दूरस्थं चान्तिके च तत् ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴbahirantaśca bhūtānāmacaraṃ carameva ca |
sūkṣmatvāttadavijñeyaṃ dūrasthaṃ cāntike ca tat ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱣ ᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱞᱟᱝᱚᱜ ᱟᱨ ᱦᱟᱞᱟᱝᱚᱜ ᱦᱚᱸ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱠᱷᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ; ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ᱾
- 17
अविभक्तं च भूतेषु विभक्तमिव च स्थितम् ।
भूतभर्तृ च तज्ज्ञेयं ग्रसिष्णु प्रभविष्णु च ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴavibhaktaṃ ca bhūteṣu vibhaktamiva ca sthitam |
bhūtabhartṛ ca tajjñeyaṃ grasiṣṇu prabhaviṣṇu ca ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱵᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱡᱤᱣ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱡᱤᱣ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱦᱚᱤᱭᱟᱹ, ᱡᱚᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ᱾
- 18
ज्योतिषामपि तज्ज्योतिस्तमसः परमुच्यते ।
ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञानगम्यं हृदि सर्वस्य विष्ठितम् ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴjyotiṣāmapi tajjyotistamasaḥ paramucyate |
jñānaṃ jñeyaṃ jñānagamyaṃ hṛdi sarvasya viṣṭhitam ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱧᱩᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱜᱭᱟᱱ, ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱟᱨ ᱜᱭᱟᱱ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱜ ᱦᱤᱨᱫᱚᱭ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱟᱠᱟᱱ᱾
- 19
इति क्षेत्रं तथा ज्ञानं ज्ञेयं चोक्तं समासतः ।
मद्भक्त एतद्विज्ञाय मद्भावायोपपद्यते ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴiti kṣetraṃ tathā jñānaṃ jñeyaṃ coktaṃ samāsataḥ |
madbhakta etadvijñāya madbhāvāyopapadyate ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱷᱮᱛᱨᱚ, ᱜᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱧᱟᱜ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱦᱟᱹᱞᱚᱛ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱩᱜᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
- 20
प्रकृतिं पुरुषं चैव विद्ध्यनादी उभावपि ।
विकारांश्च गुणांश्चैव विद्धि प्रकृतिसम्भवान् ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴprakṛtiṃ puruṣaṃ caiva viddhyanādī ubhāvapi |
vikārāṃśca guṇāṃścaiva viddhi prakṛtisambhavān ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱩᱥ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱢᱮ, ᱟᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱜᱩᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱢᱮ᱾
- 21
कार्यकारणकर्तृत्वे हेतुः प्रकृतिरुच्यते ।
पुरुषः सुखदुःखानां भोक्तृत्वे हेतुरुच्यते ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴkāryakāraṇakartṛtve hetuḥ prakṛtirucyate |
puruṣaḥ sukhaduḥkhānāṃ bhoktṛtve heturucyate ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱠᱟᱹᱢᱤ, ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱛᱟ ᱦᱩᱭ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱩᱠ ᱟᱨ ᱫᱩᱠ ᱵᱷᱚᱜ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱩᱥ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
- 22
पुरुषः प्रकृतिस्थो हि भुङ्क्ते प्रकृतिजान्गुणान् ।
कारणं गुणसङ्गोऽस्य सदसद्योनिजन्मसु ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴpuruṣaḥ prakṛtistho hi bhuṅkte prakṛtijānguṇān |
kāraṇaṃ guṇasaṅgo'sya sadasadyonijanmasu ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱩᱥ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱜᱩᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱚᱜ ᱟᱭ᱾ ᱜᱩᱱ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱠᱛᱤ ᱜᱮ ᱵᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱡᱚᱱᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
- 23
उपद्रष्टानुमन्ता च भर्ता भोक्ता महेश्वरः ।
परमात्मेति चाप्युक्तो देहेऽस्मिन्पुरुषः परः ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴupadraṣṭānumantā ca bhartā bhoktā maheśvaraḥ |
paramātmeti cāpyukto dehe'sminpuruṣaḥ paraḥ ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱩᱪᱟᱹ ᱯᱩᱨᱩᱥ ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱷᱤ, ᱦᱚᱭ ᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱹ, ᱫᱚᱦᱚᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱷᱚᱜᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱥᱣᱚᱨ ᱟᱨ ᱩᱪᱟᱹ ᱟᱛᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱦᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
- 24
य एवं वेत्ति पुरुषं प्रकृतिं च गुणैः सह ।
सर्वथा वर्तमानोऽपि न स भूयोऽभिजायते ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴya evaṃ vetti puruṣaṃ prakṛtiṃ ca guṇaiḥ saha |
sarvathā vartamāno'pi na sa bhūyo'bhijāyate ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱯᱩᱨᱩᱥ ᱟᱨ ᱜᱩᱱ ᱥᱟᱶ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱚᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱡᱤᱵᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱟᱭ ᱡᱚᱱᱚᱢᱚᱜᱼᱟ᱾
- 25
ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति केचिदात्मानमात्मना ।
अन्ये साङ्ख्येन योगेन कर्मयोगेन चापरे ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴdhyānenātmani paśyanti kecidātmānamātmanā |
anye sāṅkhyena yogena karmayogena cāpare ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱷᱭᱟᱱ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱟᱛᱢᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱮᱫᱟ; ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱝᱠᱷᱭᱚ ᱡᱳᱜ ᱛᱮ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱢᱚ ᱡᱳᱜ ᱛᱮ᱾
- 26
अन्ये त्वेवमजानन्तः श्रुत्वान्येभ्य उपासते ।
तेऽपि चातितरन्त्येव मृत्युं श्रुतिपरायणाः ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴanye tvevamajānantaḥ śrutvānyebhya upāsate |
te'pi cātitarantyeva mṛtyuṃ śrutiparāyaṇāḥ ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱣᱟ ᱠᱚ ᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮ ᱜᱚᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
- 27
यावत्सञ्जायते किञ्चित्सत्त्वं स्थावरजङ्गमम् ।
क्षेत्रक्षेत्रज्ञसंयोगात्तद्विद्धि भरतर्षभ ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴyāvatsañjāyate kiñcitsattvaṃ sthāvarajaṅgamam |
kṣetrakṣetrajñasaṃyogāttadviddhi bharatarṣabha ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱦᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱡᱤᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱷᱤᱨ ᱥᱮ ᱦᱟᱞᱟᱝᱚᱜ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱛᱨᱚᱜᱭᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱢᱮ᱾
- 28
समं सर्वेषु भूतेषु तिष्ठन्तं परमेश्वरम् ।
विनश्यत्स्वविनश्यन्तं यः पश्यति स पश्यति ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴsamaṃ sarveṣu bhūteṣu tiṣṭhantaṃ parameśvaram |
vinaśyatsvavinaśyantaṃ yaḥ paśyati sa paśyati ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱣ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱩᱪᱟᱹ ᱤᱥᱣᱚᱨ ᱧᱮᱞ ᱮᱫᱟᱭ, ᱜᱚᱡᱚᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱜᱚᱡᱚᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱩᱱᱤ ᱜᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱮᱫᱟᱭ᱾
- 29
समं पश्यन्हि सर्वत्र समवस्थितमीश्वरम् ।
न हिनस्त्यात्मनात्मानं ततो याति परां गतिम् ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴsamaṃ paśyanhi sarvatra samavasthitamīśvaram |
na hinastyātmanātmānaṃ tato yāti parāṃ gatim ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱤᱥᱣᱚᱨ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱛᱢᱟ ᱵᱟᱭ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱟᱹ ᱞᱟᱹᱠᱷᱭᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
- 30
प्रकृत्यैव च कर्माणि क्रियमाणानि सर्वशः ।
यः पश्यति तथात्मानमकर्तारं स पश्यति ॥
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴprakṛtyaiva ca karmāṇi kriyamāṇāni sarvaśaḥ |
yaḥ paśyati tathātmānamakartāraṃ sa paśyati ||
ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱛᱢᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱛᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱜᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱮᱫᱟᱭ᱾