Sanskrit

23 shlokas

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6
  7. 7

    तत्र वातवाहिन्यः सिरा एकस्मिन्सक्थ्नि पञ्चविंशतिः एतेनेतरसक्थि बाहू च व्याख्यातौ

    विशेषतस्तु कोष्ठे चतुस्त्रिंशत्तासां गुदमेढ्राश्रिताः श्रोण्यामष्टौ द्वे द्वे पार्श्वयोः षट्पृष्ठे तावत्य एव चोदरे दश वक्षसि

    एकचत्वारिंशज्जत्रुण ऊर्ध्वं तासां चतुर्दश ग्रीवायां कर्णयोश्चतस्रो नव जिह्वायां षट्नासिकायाम् अष्टौ नेत्रयोः एवम् एतत्पञ्चसप्ततिशतं वातवाहिनीनां सिराणां व्याख्यातं भवति

    एष एव विभागः शेषाणाम् अपि

    विशेषतस्तु पित्तवाहिन्यो नेत्रयोर्दश कर्णयोर्द्वे एवं रक्तवाहाः कफवहाश्च

    एवमेतानि सप्त सिराशतानि सविभागानि व्याख्यातानि

    tatra vātavāhinyaḥ sirā ekasminsakthni pañcaviṃśatiḥ etenetarasakthi bāhū ca vyākhyātau

    viśeṣatastu koṣṭhe catustriṃśattāsāṃ gudameḍhrāśritāḥ śroṇyāmaṣṭau dve dve pārśvayoḥ ṣaṭpṛṣṭhe tāvatya eva codare daśa vakṣasi

    ekacatvāriṃśajjatruṇa ūrdhvaṃ tāsāṃ caturdaśa grīvāyāṃ karṇayoścatasro nava jihvāyāṃ ṣaṭnāsikāyām aṣṭau netrayoḥ evam etatpañcasaptatiśataṃ vātavāhinīnāṃ sirāṇāṃ vyākhyātaṃ bhavati

    eṣa eva vibhāgaḥ śeṣāṇām api

    viśeṣatastu pittavāhinyo netrayordaśa karṇayordve evaṃ raktavāhāḥ kaphavahāśca

    evametāni sapta sirāśatāni savibhāgāni vyākhyātāni

  8. 8
  9. 9
  10. 10
  11. 11
  12. 12
  13. 13
  14. 14
  15. 15
  16. 16
  17. 17
  18. 18
  19. 19
  20. 20
  21. 21
  22. 22

    तत्र सिराशतमेकस्मिन्सक्थ्नि भवति तासां जालधरा त्वेका तिस्रश्चाभ्यन्तरास्तत्रोर्वीसंज्ञे द्वे लोहिताक्षसंज्ञा चैका एतास्त्वव्यध्या एतेनेतरसक्थि बाहू च व्याख्यातौ एवमशस्त्रकृत्याः षोडश शाखासु

    द्वात्रिंशच्छ्रोण्यां तासाम् अष्टावशस्त्रकृत्याः द्वे द्वे विटपयोः कटीकतरुणयोश्च अष्टावष्टावेकैकस्मिन्पार्श्वे तासामेकैकामूर्ध्वगां परिहरेत्पार्श्वसन्धिगते च द्वे चतस्रो विंशतिश्च पृष्ठे पृष्ठवंशमुभयतस्तासामूर्ध्वगामिन्यौ द्वे द्वे परिहरेद्बृहतीसिरे तावत्य एवोदरे तासां मेढ्रोपरि रोमराजीमुभयतो द्वे द्वे परिहरेत्चत्वारिंशद्वक्षसि तासां चतुर्दशाशस्त्रकृत्या हृदये द्वे द्वे द्वे स्तनमूले स्तनरोहितापलापस्तम्भेषूभयतो ऽष्टौ एवं द्वात्रिंशदशस्त्रकृत्याः पृष्ठोदरोरःसु भवन्ति

    चतुःषष्टिसिराशतं जत्रुण ऊर्ध्वं भवति तत्र षट्पञ्चाशच्छिरोधरायां तासामष्टौ चतस्रश्च मर्मसंज्ञाः परिहरेत्द्वे कृकाटिकयोः द्वे विधुरयोः एवं ग्रीवायां षोडशाव्यध्याः हन्वोर् उभयतो ऽष्टावष्टौ तासां तु सन्धिधमन्यौ द्वे द्वे परिहरेत्षट्त्रिंशज्जिह्वायां तासामधः षोडशाशस्त्रकृत्याः रसवहे द्वे वाग्वहे च द्वे द्विर्द्वादश नासायां तासाम् औपनासिक्यश्चतस्रः परिहरेत्तासाम् एव च तालुन्येकां मृदावुद्देशे अष्टत्रिंशद् उभयोर्नेत्रयोः तासामेकामपाङ्गयोः परिहरेत्कर्णयोर्दश तासां शब्दवाहिनीमेकैकां परिहरेत्नासानेत्रगतास्तु ललाटे षष्टिः तासां केशान्तानुगताश्चतस्रः आवर्तयोर् एकैका स्थपन्यां चैका परिहर्तव्या शङ्खयोर्दश तासां शङ्खसन्धिगतामेकैकां परिहरेत्द्वादश मूर्ध्नि तासामुत्क्षेपयोर्द्वे परिहरेत्सीमन्तेष्वेकैकाम् एकामधिपताविति एवमशस्त्रकृत्याः पञ्चाशज्जत्रुण ऊर्ध्वम् इति

    tatra sirāśatamekasminsakthni bhavati tāsāṃ jāladharā tvekā tisraścābhyantarāstatrorvīsaṃjñe dve lohitākṣasaṃjñā caikā etāstvavyadhyā etenetarasakthi bāhū ca vyākhyātau evamaśastrakṛtyāḥ ṣoḍaśa śākhāsu

    dvātriṃśacchroṇyāṃ tāsām aṣṭāvaśastrakṛtyāḥ dve dve viṭapayoḥ kaṭīkataruṇayośca aṣṭāvaṣṭāvekaikasminpārśve tāsāmekaikāmūrdhvagāṃ pariharetpārśvasandhigate ca dve catasro viṃśatiśca pṛṣṭhe pṛṣṭhavaṃśamubhayatastāsāmūrdhvagāminyau dve dve pariharedbṛhatīsire tāvatya evodare tāsāṃ meḍhropari romarājīmubhayato dve dve pariharetcatvāriṃśadvakṣasi tāsāṃ caturdaśāśastrakṛtyā hṛdaye dve dve dve stanamūle stanarohitāpalāpastambheṣūbhayato 'ṣṭau evaṃ dvātriṃśadaśastrakṛtyāḥ pṛṣṭhodaroraḥsu bhavanti

    catuḥṣaṣṭisirāśataṃ jatruṇa ūrdhvaṃ bhavati tatra ṣaṭpañcāśacchirodharāyāṃ tāsāmaṣṭau catasraśca marmasaṃjñāḥ pariharetdve kṛkāṭikayoḥ dve vidhurayoḥ evaṃ grīvāyāṃ ṣoḍaśāvyadhyāḥ hanvor ubhayato 'ṣṭāvaṣṭau tāsāṃ tu sandhidhamanyau dve dve pariharetṣaṭtriṃśajjihvāyāṃ tāsāmadhaḥ ṣoḍaśāśastrakṛtyāḥ rasavahe dve vāgvahe ca dve dvirdvādaśa nāsāyāṃ tāsām aupanāsikyaścatasraḥ pariharettāsām eva ca tālunyekāṃ mṛdāvuddeśe aṣṭatriṃśad ubhayornetrayoḥ tāsāmekāmapāṅgayoḥ pariharetkarṇayordaśa tāsāṃ śabdavāhinīmekaikāṃ pariharetnāsānetragatāstu lalāṭe ṣaṣṭiḥ tāsāṃ keśāntānugatāścatasraḥ āvartayor ekaikā sthapanyāṃ caikā parihartavyā śaṅkhayordaśa tāsāṃ śaṅkhasandhigatāmekaikāṃ pariharetdvādaśa mūrdhni tāsāmutkṣepayordve pariharetsīmanteṣvekaikām ekāmadhipatāviti evamaśastrakṛtyāḥ pañcāśajjatruṇa ūrdhvam iti

  23. 23