58 shlokas
- 1
अथातः शुक्रशोणितशुद्धिं शारीरं व्याख्यास्यामः
athātaḥ śukraśoṇitaśuddhiṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ
- 2
यथोवाच भगवान्धन्वन्तरिः
yathovāca bhagavāndhanvantariḥ
- 3
वातपित्तश्लेष्मशोणितकुणपग्रन्थिपूतिपूयक्षीणमूत्रपुरीषरेतसः प्रजोत्पादने न समर्था भवन्ति
vātapittaśleṣmaśoṇitakuṇapagranthipūtipūyakṣīṇamūtrapurīṣaretasaḥ prajotpādane na samarthā bhavanti
- 4
तेषु वातवर्णवेदनं वातेन पित्तवर्णवेदनं पित्तेन श्लेष्मवर्णवेदनं श्लेष्मणा शोणितवर्णवेदनं कुणपगन्ध्यनल्पं च रक्तेन ग्रन्थिभूतं श्लेष्मवाताभ्यां पूतिपूयनिभं पित्तश्लेष्मभ्यां क्षीणं प्रागुक्तं पित्तमारुताभ्यां मूत्रपुरीषगन्धि सन्निपातेनेति
तेषु कुणपग्रन्थिपूतिपूयक्षीणरेतसः कृच्छ्रसाध्या मूत्रपुरीषरेतसस्त्वसाध्याः इति
teṣu vātavarṇavedanaṃ vātena pittavarṇavedanaṃ pittena śleṣmavarṇavedanaṃ śleṣmaṇā śoṇitavarṇavedanaṃ kuṇapagandhyanalpaṃ ca raktena granthibhūtaṃ śleṣmavātābhyāṃ pūtipūyanibhaṃ pittaśleṣmabhyāṃ kṣīṇaṃ prāguktaṃ pittamārutābhyāṃ mūtrapurīṣagandhi sannipāteneti
teṣu kuṇapagranthipūtipūyakṣīṇaretasaḥ kṛcchrasādhyā mūtrapurīṣaretasastvasādhyāḥ iti
- 5
आर्तवम् अपि त्रिभिर्दोषैः शोणितचतुर्थैः पृथग्द्वन्द्वैः समस्तैश्चोपसृष्टमबीजं भवति तद् अपि दोषवर्णवेदनादिभिर्विज्ञेयम्
तेषु कुणपग्रन्थिपूतिपूयक्षीणमूत्रपुरीषप्रकाशम् असाध्यं साध्यम् अन्यच्चेति
ārtavam api tribhirdoṣaiḥ śoṇitacaturthaiḥ pṛthagdvandvaiḥ samastaiścopasṛṣṭamabījaṃ bhavati tad api doṣavarṇavedanādibhirvijñeyam
teṣu kuṇapagranthipūtipūyakṣīṇamūtrapurīṣaprakāśam asādhyaṃ sādhyam anyacceti
- 6
भवन्ति चात्र
तेष्वाद्यान्शुक्रदोषांस्त्रीन्स्नेहस्वेदादिभिर्जयेत्
क्रियाविशेषैर्मतिमांस्तथा चोत्तरवस्तिभिः
bhavanti cātra
teṣvādyānśukradoṣāṃstrīnsnehasvedādibhirjayet
kriyāviśeṣairmatimāṃstathā cottaravastibhiḥ
- 7
पाययेत नरं सर्पिर्भिषक्कुणपरेतसि
धातकीपुष्पखदिरदाडिमार्जुनसाधितम्
pāyayeta naraṃ sarpirbhiṣakkuṇaparetasi
dhātakīpuṣpakhadiradāḍimārjunasādhitam
- 8
पाययेद् अथवा सर्पिः शालसारादिसाधितम्
ग्रन्थिभूते शटीसिद्धं पालाशे वापि भस्मनि
pāyayed athavā sarpiḥ śālasārādisādhitam
granthibhūte śaṭīsiddhaṃ pālāśe vāpi bhasmani
- 9
परूषकवटादिभ्यां पूयप्रख्ये च साधितम्
प्रागुक्तं वक्ष्यते यच्च तत्कार्यं क्षीणरेतसि
parūṣakavaṭādibhyāṃ pūyaprakhye ca sādhitam
prāguktaṃ vakṣyate yacca tatkāryaṃ kṣīṇaretasi
- 10
विट्प्रभे पाययेत्सिद्धं चित्रकोशीरहिङ्गुभिः
स्निग्धं वान्तं विरिक्तं च निरूढम् अनुवासितम्
viṭprabhe pāyayetsiddhaṃ citrakośīrahiṅgubhiḥ
snigdhaṃ vāntaṃ viriktaṃ ca nirūḍham anuvāsitam
- 11
योजयेच्छुक्रदोषार्तं सम्यगुत्तरवस्तिना
स्फटिकाभं द्रवं स्निग्धं मधुरं मधुगन्धि च
yojayecchukradoṣārtaṃ samyaguttaravastinā
sphaṭikābhaṃ dravaṃ snigdhaṃ madhuraṃ madhugandhi ca
- 12
शुक्रमिच्छन्ति केचित्तु तैलक्षौद्रनिभं तथा
विधिमुत्तरवस्त्यन्तं कुर्यादार्तवशुद्धये
śukramicchanti kecittu tailakṣaudranibhaṃ tathā
vidhimuttaravastyantaṃ kuryādārtavaśuddhaye
- 13
स्त्रीणां स्नेहादियुक्तानां चतसृष्वार्तवार्तिषु
कुर्यात्कल्कान्पिचूंश्चापि पथ्यान्याचमनानि च
strīṇāṃ snehādiyuktānāṃ catasṛṣvārtavārtiṣu
kuryātkalkānpicūṃścāpi pathyānyācamanāni ca
- 14
ग्रन्थिभूते पिबेत्पाठां त्र्यूषणं वृक्षकाणि च
दुर्गन्धिपूयसंकाशे मज्जतुल्ये तथार्तवे
granthibhūte pibetpāṭhāṃ tryūṣaṇaṃ vṛkṣakāṇi ca
durgandhipūyasaṃkāśe majjatulye tathārtave
- 15
पिबेद्भद्रश्रियः क्वाथं चन्दनक्वाथम् एव च
शुक्रदोषहराणां च यथास्वमवचारणम्
pibedbhadraśriyaḥ kvāthaṃ candanakvātham eva ca
śukradoṣaharāṇāṃ ca yathāsvamavacāraṇam
- 16
योगानां शुद्धिकरणं शेषास्वप्यार्तवार्तिषु
अन्नं शालियवं मद्यं हितं मांसं च पित्तलम्
yogānāṃ śuddhikaraṇaṃ śeṣāsvapyārtavārtiṣu
annaṃ śāliyavaṃ madyaṃ hitaṃ māṃsaṃ ca pittalam
- 17
शशासृक्प्रतिमं यत्तु यद्वा लाक्षारसोपमम्
तदार्तवं प्रशंसन्ति यद्वासो न विरञ्जयेत्
śaśāsṛkpratimaṃ yattu yadvā lākṣārasopamam
tadārtavaṃ praśaṃsanti yadvāso na virañjayet
- 18
तदेवातिप्रसङ्गेन प्रवृत्तमनृतावपि
असृग्दरं विजानीयादतो ऽन्यद्रक्तलक्षणात्
tadevātiprasaṅgena pravṛttamanṛtāvapi
asṛgdaraṃ vijānīyādato 'nyadraktalakṣaṇāt
- 19
असृग्दरो भवेत्सर्वः साङ्गमर्दः सवेदनः
तस्यातिवृत्तौ दौर्बल्यं भ्रमो मूर्च्छा तमस्तृषा
asṛgdaro bhavetsarvaḥ sāṅgamardaḥ savedanaḥ
tasyātivṛttau daurbalyaṃ bhramo mūrcchā tamastṛṣā
- 20
दाहः प्रलापः पाण्डुत्वं तन्द्रा रोगाश्च वातजाः
तरुण्या हितसेविन्यास्तम् अल्पोपद्रवं भिषक्
dāhaḥ pralāpaḥ pāṇḍutvaṃ tandrā rogāśca vātajāḥ
taruṇyā hitasevinyāstam alpopadravaṃ bhiṣak
- 21
रक्तपित्तविधानेन यथावत्समुपाचरेत्
दोषैर् आवृतमार्गत्वादार्तवं नश्यति स्त्रियाः
raktapittavidhānena yathāvatsamupācaret
doṣair āvṛtamārgatvādārtavaṃ naśyati striyāḥ
- 22
तत्र मत्स्यकुलत्थाम्लतिलमाषसुरा हिताः
पाने मूत्रमुदश्विच्च दधि शुक्तं च भोजने
tatra matsyakulatthāmlatilamāṣasurā hitāḥ
pāne mūtramudaśvicca dadhi śuktaṃ ca bhojane
- 23
क्षीणं प्रागीरितं रक्तं सलक्षणचिकित्सितम्
तथाप्यत्र विधातव्यं विधानं नष्टरक्तवत्
kṣīṇaṃ prāgīritaṃ raktaṃ salakṣaṇacikitsitam
tathāpyatra vidhātavyaṃ vidhānaṃ naṣṭaraktavat
- 24
एवमदुष्टशुक्रः शुद्धार्तवा च
evamaduṣṭaśukraḥ śuddhārtavā ca
- 25
ऋतौ प्रथमदिवसात्प्रभृति ब्रह्मचारिणी दिवास्वप्नाञ्जनाश्रुपातस्नानानुलेपनाभ्यङ्गनखछेदनप्रधावनहसनकथनातिशब्दश्रवणावलेखनानिलायासान्परिहरेत्
किं कारणं दिवा स्वपन्त्याः स्वापशीलः अञ्जनादन्धः रोदनाद्विकृतदृष्टिः स्नानानुलेपनाद्दुःखशीलस्तैलाभ्यङ्गात्कुष्ठी नखापकर्तनात्कुनखी प्रधावनाच्चञ्चलो हसनाच्छ्यावदन्तौष्ठतालुजिह्वः प्रलापी चातिकथनात् अतिशब्दश्रवणाद्बधिरः अवलेखनात्खलतिः मारुतायाससेवनादुन्मत्तो गर्भो भवतीत्येवमेतान्परिहरेत्
दर्भसंस्तरशायिनीं करतलशरावपर्णान्यतमभोजिनीं हविष्यं त्र्यहं च भर्तुः संरक्षेत्
ततः शुद्धस्नातां चतुर्थे ऽहन्यहतवासःसमलंकृतां कृतमङ्गलस्वस्तिवाचनां भर्तारं दर्शयेत्
तत्कस्य हेतोः
ṛtau prathamadivasātprabhṛti brahmacāriṇī divāsvapnāñjanāśrupātasnānānulepanābhyaṅganakhachedanapradhāvanahasanakathanātiśabdaśravaṇāvalekhanānilāyāsānpariharet
kiṃ kāraṇaṃ divā svapantyāḥ svāpaśīlaḥ añjanādandhaḥ rodanādvikṛtadṛṣṭiḥ snānānulepanādduḥkhaśīlastailābhyaṅgātkuṣṭhī nakhāpakartanātkunakhī pradhāvanāccañcalo hasanācchyāvadantauṣṭhatālujihvaḥ pralāpī cātikathanāt atiśabdaśravaṇādbadhiraḥ avalekhanātkhalatiḥ mārutāyāsasevanādunmatto garbho bhavatītyevametānpariharet
darbhasaṃstaraśāyinīṃ karatalaśarāvaparṇānyatamabhojinīṃ haviṣyaṃ tryahaṃ ca bhartuḥ saṃrakṣet
tataḥ śuddhasnātāṃ caturthe 'hanyahatavāsaḥsamalaṃkṛtāṃ kṛtamaṅgalasvastivācanāṃ bhartāraṃ darśayet
tatkasya hetoḥ
- 26
पूर्वं पश्येदृतुस्नाता यादृशं नरमङ्गना
तादृशं जनयेत्पुत्रं भर्तारं दर्शयेदतः
pūrvaṃ paśyedṛtusnātā yādṛśaṃ naramaṅganā
tādṛśaṃ janayetputraṃ bhartāraṃ darśayedataḥ
- 27
ततो विधानं पुत्रीयम् उपाध्यायः समाचरेत्
कर्मान्ते च क्रमं ह्य् एनमारभेत विचक्षणः
tato vidhānaṃ putrīyam upādhyāyaḥ samācaret
karmānte ca kramaṃ hy enamārabheta vicakṣaṇaḥ
- 28
ततो ऽपराह्णे पुमान्मासं ब्रह्मचारी सर्पिःस्निग्धः सर्पिःक्षीराभ्यां शाल्योदनं भुक्त्वा मासं ब्रह्मचारिणीं तैलस्निग्धां तैलमाषोत्तराहारां नारीमुपेयाद्रात्रौ सामादिभिर् अभिविश्वास्य विकल्प्यैवं चतुर्थ्यां षष्ठ्याम् अष्टम्यां दशम्यां द्वादश्यां चोपेयादिति पुत्रकामः
tato 'parāhṇe pumānmāsaṃ brahmacārī sarpiḥsnigdhaḥ sarpiḥkṣīrābhyāṃ śālyodanaṃ bhuktvā māsaṃ brahmacāriṇīṃ tailasnigdhāṃ tailamāṣottarāhārāṃ nārīmupeyādrātrau sāmādibhir abhiviśvāsya vikalpyaivaṃ caturthyāṃ ṣaṣṭhyām aṣṭamyāṃ daśamyāṃ dvādaśyāṃ copeyāditi putrakāmaḥ
- 29
एषूत्तरोत्तरं विद्यादायुरारोग्यम् एव च
प्रजासौभाग्यमैश्वर्यं बलं च दिवसेषु वै
eṣūttarottaraṃ vidyādāyurārogyam eva ca
prajāsaubhāgyamaiśvaryaṃ balaṃ ca divaseṣu vai
- 30
अतः परं पञ्चम्यां सप्तम्यां नवम्यामेकादश्यां च स्त्रीकामस्त्रयोदशीप्रभृतयो निन्द्याः
ataḥ paraṃ pañcamyāṃ saptamyāṃ navamyāmekādaśyāṃ ca strīkāmastrayodaśīprabhṛtayo nindyāḥ

