16 shlokas
- 1
अथैनम् इति प्रगृह्णाति
एतद्वै देवा अकामयन्त पर्जन्यो रूपं स्यामेति
त एतेनात्मना पर्जन्यो रूपम् अभवन्
तथैवैतद्यजमान एतेनात्मना पर्जन्यो रूपम्भवति
athainam iti pragṛhṇāti
etadvai devā akāmayanta parjanyo rūpaṃ syāmeti
ta etenātmanā parjanyo rūpam abhavan
tathaivaitadyajamāna etenātmanā parjanyo rūpambhavati
- 2
अक्रन्दद् अग्नि स्तनयन्न् इव द्यौर् इति क्रन्दतीव हि पर्जन्य स्तनयन्
क्षामा रेरिहद्वीरुधः समञ्जन्न् इति क्षमा वै पर्जन्यो रेरिह्यमाणो वीरुधः समनक्ति
सद्यो जज्ञानो वि हीम् इद्धो अख्यद् इति सद्यो वा एष जज्ञान इदं सर्वं विख्यापयति
आ रोदसी भानुना भात्य् अन्तर् इतीमे वै द्यावापृथिवी रोदसी
ते एष भानुनाभाति
परोबाहु प्रगृह्णाति
परोबाहु हि पर्जन्यः
akrandad agni stanayann iva dyaur iti krandatīva hi parjanya stanayan
kṣāmā rerihadvīrudhaḥ samañjann iti kṣamā vai parjanyo rerihyamāṇo vīrudhaḥ samanakti
sadyo jajñāno vi hīm iddho akhyad iti sadyo vā eṣa jajñāna idaṃ sarvaṃ vikhyāpayati
ā rodasī bhānunā bhāty antar itīme vai dyāvāpṛthivī rodasī
te eṣa bhānunābhāti
parobāhu pragṛhṇāti
parobāhu hi parjanyaḥ
- 3
अथैनमुपावहरति
एतद्वै यो ऽस्मिंल्लोके रसो यद् उपजीवनं तेनैतत्सहोर्ध्व इमांल्लोकान्रोहति
अग्निर्वा अस्मिंल्लोके रसो ऽग्निर् उपजीवनं
तद्यत्तावद् एव स्यान्न हास्मिंल्लोके रसो नोपजीवनं स्यात्
अथ यत्प्रत्यवरोहत्य् अस्मिन्न् एवैतल्लोके रसम् उपजीवनं दधाति
athainamupāvaharati
etadvai yo 'smiṃlloke raso yad upajīvanaṃ tenaitatsahordhva imāṃllokānrohati
agnirvā asmiṃlloke raso 'gnir upajīvanaṃ
tadyattāvad eva syānna hāsmiṃlloke raso nopajīvanaṃ syāt
atha yatpratyavarohaty asminn evaitalloke rasam upajīvanaṃ dadhāti
- 4
यद्व् एव प्रत्यवरोहति एतद्वा एतद् इमांल्लोकान् इत ऊर्ध्वो रोहति
स स पराङ् इव रोहः
इयम् उ वै प्रतिष्ठा
तद्यत्तावद् एव स्यात्प्र हास्माल्लोकाद्यजमानश्च्यवेत
अथ यत्प्रत्यवरोहतीमाम् एवैतत्प्रतिष्ठाम् अभिप्रत्यैति
अस्याम् एवैतत्प्रतिष्ठायां प्रतितिष्ठति
yadv eva pratyavarohati etadvā etad imāṃllokān ita ūrdhvo rohati
sa sa parāṅ iva rohaḥ
iyam u vai pratiṣṭhā
tadyattāvad eva syātpra hāsmāllokādyajamānaścyaveta
atha yatpratyavarohatīmām evaitatpratiṣṭhām abhipratyaiti
asyām evaitatpratiṣṭhāyāṃ pratitiṣṭhati
- 5
यद् एवम्प्रत्यवरोहति एतद्वा एतद् इमांल्लोकान् इत ऊर्ध्वो जयति
स स पराङ् इव जयः
यो वै पराङ् एव जयत्य् अन्ये वै तस्य जितम् अन्ववस्यन्ति
अथ य उभयथा जयति तस्य तत्र कामचरणम्भवति
तद्यत्प्रत्यवरोहतीमान् एवैतल्लोकान् इतश्चोर्ध्वान् अमुतश्चार्वाचो जयति
yad evampratyavarohati etadvā etad imāṃllokān ita ūrdhvo jayati
sa sa parāṅ iva jayaḥ
yo vai parāṅ eva jayaty anye vai tasya jitam anvavasyanti
atha ya ubhayathā jayati tasya tatra kāmacaraṇambhavati
tadyatpratyavarohatīmān evaitallokān itaścordhvān amutaścārvāco jayati
- 6
अग्ने ऽभ्यावर्तिन् अभि मा निवर्तस्वाग्ने अङ्गिरः पुनर् ऊर्जा सह रय्येत्य् एतेन मा सर्वेणाभिनिवर्तस्वेत्य् एतच्चतुष्कृत्वः प्रत्यवरोहति
चतुर्हि कृत्व ऊर्ध्वो रोहति
तद्यावत्कृत्व ऊर्ध्वो रोहति तावत्कृत्वः प्रत्यवरोहति
तम् उपावहृत्योपरिनाभि धारयति
तस्योक्तो बन्धुः
agne 'bhyāvartin abhi mā nivartasvāgne aṅgiraḥ punar ūrjā saha rayyety etena mā sarveṇābhinivartasvety etaccatuṣkṛtvaḥ pratyavarohati
caturhi kṛtva ūrdhvo rohati
tadyāvatkṛtva ūrdhvo rohati tāvatkṛtvaḥ pratyavarohati
tam upāvahṛtyoparinābhi dhārayati
tasyokto bandhuḥ
- 7
अथैनम् अभिमन्त्रयते
आयुर्वा अग्निः
आयुर् एवैतद् आत्मन्धत्ते
आ त्वाहार्षम् इत्य् आ ह्य् एनं हरन्ति
अन्तरभूर् इत्य् आयुर् एवैतद् आत्मन्धत्ते
ध्रुवस्तिष्ठाविचाचलिर् इत्य् आयुर् एवैतद्ध्रुवम् अन्तर् आत्मन्धत्ते
विशस्त्वा सर्वा वाञ्छन्त्व् इत्य् अन्नं वै विशः
अन्नं त्वा सर्वं वाञ्छत्व् इत्य् एतत्
मा त्वद्राष्ट्रम् अधिभ्रशद् इति श्रीर्वै राष्ट्रम्
मा त्वच्छ्रीर् अधिभ्रशद् इत्य् एतत्
athainam abhimantrayate
āyurvā agniḥ
āyur evaitad ātmandhatte
ā tvāhārṣam ity ā hy enaṃ haranti
antarabhūr ity āyur evaitad ātmandhatte
dhruvastiṣṭhāvicācalir ity āyur evaitaddhruvam antar ātmandhatte
viśastvā sarvā vāñchantv ity annaṃ vai viśaḥ
annaṃ tvā sarvaṃ vāñchatv ity etat
mā tvadrāṣṭram adhibhraśad iti śrīrvai rāṣṭram
mā tvacchrīr adhibhraśad ity etat
- 8
अथ शिक्यपाशं च रुक्मपाशं चोन्मुञ्चते
वारुणो वै पाशः
वरुणपाशाद् एव तत्प्रमुच्यते
वारुण्यर्चा स्वेनैव तद् आत्मना स्वया देवतया वरुणपाशात्प्रमुच्यते
उद् उत्तमं वरुण पाशम् अस्मद् अवाधमं वि मध्यमं श्रथायेति
यथैव यजुस्तथा बन्धुः
अथा वयम् आदित्य व्रते तवानागसो अदितये स्यामेतीयं वा अदितिः
अनागसस्तुभ्यं चास्यै स्यामेत्य् एतत्
atha śikyapāśaṃ ca rukmapāśaṃ conmuñcate
vāruṇo vai pāśaḥ
varuṇapāśād eva tatpramucyate
vāruṇyarcā svenaiva tad ātmanā svayā devatayā varuṇapāśātpramucyate
ud uttamaṃ varuṇa pāśam asmad avādhamaṃ vi madhyamaṃ śrathāyeti
yathaiva yajustathā bandhuḥ
athā vayam āditya vrate tavānāgaso aditaye syāmetīyaṃ vā aditiḥ
anāgasastubhyaṃ cāsyai syāmety etat
- 9
अथैनम् इति प्रगृह्णाति
एतद्वा एनम् अदो विकृत्येत ऊर्ध्वम्प्राञ्चम्प्रगृह्णाति
तं तत इति प्रगृह्णाति
तद्यत्तावद् एवाभविष्यद् अत्र हैवैष व्यरंस्यत
अथ यद् एनम् इति प्रगृह्णाति तस्माद् एष इतीत्वाथेति पुनर् ऐति
athainam iti pragṛhṇāti
etadvā enam ado vikṛtyeta ūrdhvamprāñcampragṛhṇāti
taṃ tata iti pragṛhṇāti
tadyattāvad evābhaviṣyad atra haivaiṣa vyaraṃsyata
atha yad enam iti pragṛhṇāti tasmād eṣa itītvātheti punar aiti
- 10
अग्रे बृहन्न् उषसाम् ऊर्ध्वो अस्थाद् इत्य् अग्रे ह्य् एष बृहन्न् उषसाम् ऊर्ध्वस्तिष्ठति
निर्जगन्वान्तमसो ज्योतिषागाद् इति निर्जगन्वान्वा एष रात्र्यै तमसो ऽह्ना ज्योतिषैति
अग्निर्भानुना रुशता स्वङ्ग इत्य् अग्निर्वा एष भानुना रुशता स्वङ्ग आजातः
विश्वा सदनान्य् अप्रा इतीमे वै लोका विश्वा सदनानि
तान् एष जात आपूरयति
परोबाहु प्रगृह्णाति
परोबाहु ह्य् एष इतो ऽथैनम् उपावहरति
इमाम् एवैतत्प्रतिष्ठाम् अभिप्रत्यैति
अस्याम् एवैतत्प्रतिष्ठायाम्प्रतितिष्ठति जगत्या
जगती हेमांल्लोकान् अमुतो ऽर्वाचो व्यश्नुते
agre bṛhann uṣasām ūrdhvo asthād ity agre hy eṣa bṛhann uṣasām ūrdhvastiṣṭhati
nirjaganvāntamaso jyotiṣāgād iti nirjaganvānvā eṣa rātryai tamaso 'hnā jyotiṣaiti
agnirbhānunā ruśatā svaṅga ity agnirvā eṣa bhānunā ruśatā svaṅga ājātaḥ
viśvā sadanāny aprā itīme vai lokā viśvā sadanāni
tān eṣa jāta āpūrayati
parobāhu pragṛhṇāti
parobāhu hy eṣa ito 'thainam upāvaharati
imām evaitatpratiṣṭhām abhipratyaiti
asyām evaitatpratiṣṭhāyāmpratitiṣṭhati jagatyā
jagatī hemāṃllokān amuto 'rvāco vyaśnute
- 11
हंसः शुचिषद् इति असौ वा आदित्यो हंसः शुचिषत्
वसुर् अन्तरिक्षसद् इति वायुर्वै वसुर् अन्तरिक्षसत्
होता वेदिषद् इत्य् अग्निर्वै होता वेदिषत्
अतिथिर् इति सर्वेषां वा एष भूतानाम् अतिथिः
दुरोणसद् इति विषमसद् इत्य् एतत्
नृषद् इति प्राणो वै नृषत्
मनुष्या नरः
तद्यो ऽयम्मनुष्येषु प्राणो ऽग्निस्तम् एतद् आह
वरसद् इति सर्वेषु ह्य् एष वरेषु सन्नः
ऋतसद् इति सत्यसद् इत्य् एतत्
व्योमसद् इति सर्वेषु ह्य् एष व्योमसु सन्नः
अब्जा गोजा इत्य् अब्जाश्च ह्य् एष गोजाश्च
ऋतजा इति सत्यजा इत्य् एतत्
अद्रिजा इत्य् अद्रिजा ह्येषः
ऋतम् इति सत्यम् इत्य् एतत्
बृहद् इति निदधाति
बृहद्ध्य् एष
तद्यद् एष तद् एनम् एतत्कृत्वा निदधाति
haṃsaḥ śuciṣad iti asau vā ādityo haṃsaḥ śuciṣat
vasur antarikṣasad iti vāyurvai vasur antarikṣasat
hotā vediṣad ity agnirvai hotā vediṣat
atithir iti sarveṣāṃ vā eṣa bhūtānām atithiḥ
duroṇasad iti viṣamasad ity etat
nṛṣad iti prāṇo vai nṛṣat
manuṣyā naraḥ
tadyo 'yammanuṣyeṣu prāṇo 'gnistam etad āha
varasad iti sarveṣu hy eṣa vareṣu sannaḥ
ṛtasad iti satyasad ity etat
vyomasad iti sarveṣu hy eṣa vyomasu sannaḥ
abjā gojā ity abjāśca hy eṣa gojāśca
ṛtajā iti satyajā ity etat
adrijā ity adrijā hyeṣaḥ
ṛtam iti satyam ity etat
bṛhad iti nidadhāti
bṛhaddhy eṣa
tadyad eṣa tad enam etatkṛtvā nidadhāti
- 12
द्वाभ्याम् अक्षराभ्याम्
द्विपाद्यजमानः
यजमानो ऽग्निः
यावान् अग्निर्यावत्य् अस्य मात्रा तावतैवैनम् एतन्निदधाति
dvābhyām akṣarābhyām
dvipādyajamānaḥ
yajamāno 'gniḥ
yāvān agniryāvaty asya mātrā tāvataivainam etannidadhāti
- 13
अथैनम् उपतिष्ठते
एतद्वा एनम् एतल्लघूयतीव यद् एनेन सहेति चेति चेमांल्लोकान्क्रमते
तस्मा एवैतन्निह्नुते ऽहिंसायै
athainam upatiṣṭhate
etadvā enam etallaghūyatīva yad enena saheti ceti cemāṃllokānkramate
tasmā evaitannihnute 'hiṃsāyai
- 14
यद्व् एवोपतिष्ठते एतद्वै देवा अबिभयुर्यद्वै नो ऽयम् इमांल्लोकान् अन्तिकान्न हिंस्याद् इति
तद् एभ्य एवैनम् एतल्लोकेभ्यो ऽशमयन्
तथैवैनम् अयम् एतद् एभ्यो लोकेभ्यः शमयति
yadv evopatiṣṭhate etadvai devā abibhayuryadvai no 'yam imāṃllokān antikānna hiṃsyād iti
tad ebhya evainam etallokebhyo 'śamayan
tathaivainam ayam etad ebhyo lokebhyaḥ śamayati
- 15
सीद त्वम्मातुः अस्या उपस्थे ऽन्तर् अग्ने रुचा त्वं शिवो भूत्वा मह्यम् अग्ने अथो सीद शिवस्त्वम् इति शिवः शिव इति शमयत्य् एवैनम्
एतद् अहिंसायै
तथो हैष इमांल्लोकाञ्छान्तो न हिनस्ति
sīda tvammātuḥ asyā upasthe 'ntar agne rucā tvaṃ śivo bhūtvā mahyam agne atho sīda śivastvam iti śivaḥ śiva iti śamayaty evainam
etad ahiṃsāyai
tatho haiṣa imāṃllokāñchānto na hinasti
- 16
त्रिभिर् उपतिष्ठते
त्रय इमे लोकाः
अथो त्रिवृद् अग्निः
यावान् अग्निर्यावत्य् अस्य मात्रा तावतैवास्मा एतन्निह्नुते
अथो तावतैवैनम् एतद् एभ्यो लोकेभ्यः शमयति
tribhir upatiṣṭhate
traya ime lokāḥ
atho trivṛd agniḥ
yāvān agniryāvaty asya mātrā tāvataivāsmā etannihnute
atho tāvataivainam etad ebhyo lokebhyaḥ śamayati

