25 shlokas
- 1
देवा ह वै सत्त्रम् आसत श्रियं गच्छेम यशः स्यामान्नादाः स्यामेति
तेभ्य एतद् अन्नाद्यम् अभिजितम् अपाचिक्रमिषत्
पशवो वा अन्नम्
पशवो हैवैभ्यस्तद् अपाचिक्रमिषन्
यद्वै न इमे श्रान्ता न हिंस्युः
कथम् इव स्विन्नः सक्ष्यन्त इति
devā ha vai sattram āsata śriyaṃ gacchema yaśaḥ syāmānnādāḥ syāmeti
tebhya etad annādyam abhijitam apācikramiṣat
paśavo vā annam
paśavo haivaibhyastad apācikramiṣan
yadvai na ime śrāntā na hiṃsyuḥ
katham iva svinnaḥ sakṣyanta iti
- 2
त एते गार्हपत्ये द्वे आहुती अजुहवुः
गृहा वै गार्हपत्यः
गृहा वै प्रतिष्ठा
तद् एनान्गृहेष्व् एव न्ययच्छन्
तथैभ्य एतद् अन्नाद्यम् अभिजितं नापाक्रामत्
ta ete gārhapatye dve āhutī ajuhavuḥ
gṛhā vai gārhapatyaḥ
gṛhā vai pratiṣṭhā
tad enāngṛheṣv eva nyayacchan
tathaibhya etad annādyam abhijitaṃ nāpākrāmat
- 3
तथो एवेमे सत्त्रम् आसते ये सत्त्रम् आसते श्रियं गच्छेम यशः स्यामान्नादाः स्यामेति
तेभ्य एतद् अन्नाद्यम् अभिजितम् अपचिक्रमिषति
पशवो वा अन्नम्
पशवो हैवैभ्यस्तद् अपचिक्रमिषन्ति
यद्वै न इमे श्रान्ता न हिंस्युः
कथम् इव स्विन्नः सक्ष्यन्त इति
tatho eveme sattram āsate ye sattram āsate śriyaṃ gacchema yaśaḥ syāmānnādāḥ syāmeti
tebhya etad annādyam abhijitam apacikramiṣati
paśavo vā annam
paśavo haivaibhyastad apacikramiṣanti
yadvai na ime śrāntā na hiṃsyuḥ
katham iva svinnaḥ sakṣyanta iti
- 4
त एते गार्हपत्ये द्वे आहुती जुह्वति
गृहा वै गार्हपत्यः
गृहा वै प्रतिष्ठा
तद् एनान्गृहेष्व् एव नियच्छन्ति
तथैभ्य एतद् अन्नाद्यम् अभिजितं नापक्रामति
ta ete gārhapatye dve āhutī juhvati
gṛhā vai gārhapatyaḥ
gṛhā vai pratiṣṭhā
tad enāngṛheṣv eva niyacchanti
tathaibhya etad annādyam abhijitaṃ nāpakrāmati
- 5
तथो एवैतस्माद् एतद् अन्नाद्यम् उपाहृतम् अपचिक्रमिषति
यद्वै मायं न हिंस्यात्
कथम् इव स्विन्मा सक्ष्यत इति
tatho evaitasmād etad annādyam upāhṛtam apacikramiṣati
yadvai māyaṃ na hiṃsyāt
katham iva svinmā sakṣyata iti
- 6
तस्य परस्ताद् एवाग्रे ऽल्पश इव प्राश्नाति
तद् एनद् उपनिमदति
तद्वेद न वै तथाभूद्यथामंसि
न वै माहिंसीद् इति
तद् एनम् उपावश्रयते
स ह प्रिय एवान्नस्यान्नादो भवति य एवं विद्वान् एतस्य व्रतं शक्नोति चरितुम्
tasya parastād evāgre 'lpaśa iva prāśnāti
tad enad upanimadati
tadveda na vai tathābhūdyathāmaṃsi
na vai māhiṃsīd iti
tad enam upāvaśrayate
sa ha priya evānnasyānnādo bhavati ya evaṃ vidvān etasya vrataṃ śaknoti caritum
- 7
तद्वा एतद्दशमे ऽहन्त्सत्त्रोत्थानं क्रियते
तेषाम् एकैक एव वाचंयम आस्ते वाचम् आप्याययन्
तयापीनयायातयाम्न्योत्तरम् अहस्तन्वते
अथेतरे विसृज्यन्ते समिद्धारा वा स्वाध्यायं वा
तत्राप्यश्नन्ति
tadvā etaddaśame 'hantsattrotthānaṃ kriyate
teṣām ekaika eva vācaṃyama āste vācam āpyāyayan
tayāpīnayāyātayāmnyottaram ahastanvate
athetare visṛjyante samiddhārā vā svādhyāyaṃ vā
tatrāpyaśnanti
- 8
ते ऽपराह्ण उपसमेत्याप उपस्पृश्य पत्नीशालं सम्प्रपद्यन्ते
तेषु समन्वारब्धेष्व् एते आहुती जुहोतीह रतिर् इह रमध्वम् इह धृतिर् इह स्वधृतिः स्वाहेति
पशून् एवैतद् आह
पशून् एवैतद् आत्मन्नियच्छन्ते
te 'parāhṇa upasametyāpa upaspṛśya patnīśālaṃ samprapadyante
teṣu samanvārabdheṣv ete āhutī juhotīha ratir iha ramadhvam iha dhṛtir iha svadhṛtiḥ svāheti
paśūn evaitad āha
paśūn evaitad ātmanniyacchante
- 9
अथ द्वितीयां जुहोत्य् उपसृजन्धरुणम्मात्र इति
अग्निम् एवैतत्पृथिव्या उपसृजन्न् आह
धरुणो मातरं धयन्न् इत्य् अग्निम् एवैतत्पृथिवीं धयन्तम् आह
रायस्पोषम् अस्मासु दीधरत्स्वाहेति
पशवो वै रायस्पोषः
पशून् एवैतद् आत्मन्नियच्छन्ते
atha dvitīyāṃ juhoty upasṛjandharuṇammātra iti
agnim evaitatpṛthivyā upasṛjann āha
dharuṇo mātaraṃ dhayann ity agnim evaitatpṛthivīṃ dhayantam āha
rāyaspoṣam asmāsu dīdharatsvāheti
paśavo vai rāyaspoṣaḥ
paśūn evaitad ātmanniyacchante
- 10
ते प्राञ्च उपनिष्क्रामन्ति
ते पश्चात्प्राञ्चो हविर्धाने सम्प्रपद्यन्ते पुरस्ताद्वै प्रत्यञ्चस्तंस्यमाना अथैवं सत्रोत्थाने
te prāñca upaniṣkrāmanti
te paścātprāñco havirdhāne samprapadyante purastādvai pratyañcastaṃsyamānā athaivaṃ satrotthāne
- 11
त उत्तरस्य हविर्धानस्य जघन्यायां कूबर्यां सामाभिगायन्ति सत्त्रस्य ऋद्धिर् इति
राद्धिम् एवैतद् अभ्युत्तिष्ठन्ति
उत्तरवेदेर्वोत्तरायां श्रोणौ
इतरं तु कृततरम्
ta uttarasya havirdhānasya jaghanyāyāṃ kūbaryāṃ sāmābhigāyanti sattrasya ṛddhir iti
rāddhim evaitad abhyuttiṣṭhanti
uttaravedervottarāyāṃ śroṇau
itaraṃ tu kṛtataram
- 12
यद् उत्तरस्य हविर्धानस्य जघन्यायां कूबर्याम्
अगन्म ज्योतिर् अमृता अभूमेति
ज्योतिर्वा एते भवन्त्य् अमृता भवन्ति ये सत्त्रम् आसते
दिवम्पृथिव्या अध्यारुहामेति
दिवं वा एते पृथिव्या अध्यारोहन्ति ये सत्त्रम् आसते
अविदाम देवान् इति
विन्दन्ति हि देवान्
स्वर्ज्योतिर् इति त्रिर्निधनम् उपावयन्ति
स्वर्ह्य् एते ज्योतिर्ह्य् एते भवन्ति
तद्यद् एवैतस्य साम्नो रूपं तद् एवैते भवन्ति ये सत्त्रम् आसते
yad uttarasya havirdhānasya jaghanyāyāṃ kūbaryām
aganma jyotir amṛtā abhūmeti
jyotirvā ete bhavanty amṛtā bhavanti ye sattram āsate
divampṛthivyā adhyāruhāmeti
divaṃ vā ete pṛthivyā adhyārohanti ye sattram āsate
avidāma devān iti
vindanti hi devān
svarjyotir iti trirnidhanam upāvayanti
svarhy ete jyotirhy ete bhavanti
tadyad evaitasya sāmno rūpaṃ tad evaite bhavanti ye sattram āsate
- 13
ते दक्षिणस्य हविर्धानस्याधो ऽधो ऽक्षम्सर्पन्ति
स यथाहिस्त्वचो निर्मुच्येतैवं सर्वस्मात्पाप्मनो निर्मुच्यन्ते
अतिछन्दसा सर्पन्ति
एषा वै सर्वाणि छन्दांसि यद् अतिछन्दाः
तथैनान्पाप्मा नान्वत्येति
तस्माद् अतिछन्दसा सर्पन्ति
te dakṣiṇasya havirdhānasyādho 'dho 'kṣamsarpanti
sa yathāhistvaco nirmucyetaivaṃ sarvasmātpāpmano nirmucyante
atichandasā sarpanti
eṣā vai sarvāṇi chandāṃsi yad atichandāḥ
tathainānpāpmā nānvatyeti
tasmād atichandasā sarpanti
- 14
ते सर्पन्ति
युवं तम् इन्द्रापर्वता पुरोयुधा यो नः पृतन्याद् अप तं तम् इद्धतं
वज्रेण तं तम् इद्धतम्
दूरे चत्ताय छन्त्सद्गहने यद् इनक्षत्
अस्माकं शत्रून्परि शूर विश्वतो दर्मा दर्षीष्ट विश्वत इति
te sarpanti
yuvaṃ tam indrāparvatā puroyudhā yo naḥ pṛtanyād apa taṃ tam iddhataṃ
vajreṇa taṃ tam iddhatam
dūre cattāya chantsadgahane yad inakṣat
asmākaṃ śatrūnpari śūra viśvato darmā darṣīṣṭa viśvata iti
- 15
ते प्राञ्च उपनिष्क्रामन्ति
ते पुरस्तात्प्रत्यञ्चः सदः सम्प्रपद्यन्ते पश्चाद्वै प्राञ्चस्तंस्यमानाः
अथैवं सत्रोत्थाने
te prāñca upaniṣkrāmanti
te purastātpratyañcaḥ sadaḥ samprapadyante paścādvai prāñcastaṃsyamānāḥ
athaivaṃ satrotthāne
- 16
ते यथाधिष्ण्यम् एवोपविशन्ति
देवेभ्यो ह वै वाचो रसो ऽभिजितो ऽपचिक्रमिषांचकार
स इमाम् एव पराङ् अत्यसिसृप्सत्
इयं वै वाक्
तस्या एष रसो यद् ओषधयो यद्वनस्पतयः
तम् एतेन साम्नाप्नुवन्
स एनान् आप्तो ऽभ्यावर्तत
तस्माद् अस्याम् ऊर्ध्वा ओषधयो जायन्त ऊर्ध्वा वनस्पतयः
तथो एवैतेभ्य एतद्वाचो रसो ऽभिजितो ऽपचिक्रमिषति
स इमाम् एव पराङ् अतिसिसृप्सति
इयं वै वाक्
तस्या एष रसो यद् ओषधयो यद्वनस्पतयः
तम् एतेन साम्नाप्नुवन्ति
स एनान् आप्तो ऽभ्यावर्तते
तस्माद् अस्याम् ऊर्ध्वा ओषधयो जायन्त ऊर्ध्वा वनस्पतयः
te yathādhiṣṇyam evopaviśanti
devebhyo ha vai vāco raso 'bhijito 'pacikramiṣāṃcakāra
sa imām eva parāṅ atyasisṛpsat
iyaṃ vai vāk
tasyā eṣa raso yad oṣadhayo yadvanaspatayaḥ
tam etena sāmnāpnuvan
sa enān āpto 'bhyāvartata
tasmād asyām ūrdhvā oṣadhayo jāyanta ūrdhvā vanaspatayaḥ
tatho evaitebhya etadvāco raso 'bhijito 'pacikramiṣati
sa imām eva parāṅ atisisṛpsati
iyaṃ vai vāk
tasyā eṣa raso yad oṣadhayo yadvanaspatayaḥ
tam etena sāmnāpnuvanti
sa enān āpto 'bhyāvartate
tasmād asyām ūrdhvā oṣadhayo jāyanta ūrdhvā vanaspatayaḥ
- 17
सर्पराज्ञ्या ऋक्षु स्तुवते
इयं वै पृथिवी सर्पराज्ञी
तद् अनयैवैतत्सर्वम् आप्नुवन्ति
स्वयंप्रस्तुतम् अनुपगीतं यथा नान्य उपशृणुयात्
अति ह रेचयेद्यद् अन्यः प्रस्तुयात्
अतिरेचयेद्यद् अन्य उपगायेत्
अतिरेचयेद्यद् अन्य उपशृणुयात्
तस्मात्स्वयंप्रस्तुतम् अनुपगीतम्
sarparājñyā ṛkṣu stuvate
iyaṃ vai pṛthivī sarparājñī
tad anayaivaitatsarvam āpnuvanti
svayaṃprastutam anupagītaṃ yathā nānya upaśṛṇuyāt
ati ha recayedyad anyaḥ prastuyāt
atirecayedyad anya upagāyet
atirecayedyad anya upaśṛṇuyāt
tasmātsvayaṃprastutam anupagītam
- 18
चतुर्होतॄन्होता व्याचष्टे
एतद् एवैतत्स्तुतम् अनुशंसति
यदि होता न विद्याद्गृहपतिर्व्याचक्षीत
होतुस्त्व् एव व्याख्यानम्
caturhotṝnhotā vyācaṣṭe
etad evaitatstutam anuśaṃsati
yadi hotā na vidyādgṛhapatirvyācakṣīta
hotustv eva vyākhyānam
- 19
अथाध्वर्योः प्रतिगरो ऽरात्सुर् इमे यजमाना भद्रम् एभ्यो ऽभूद् इति
कल्याणम् एवैतन्मानुष्यै वाचो वदति
athādhvaryoḥ pratigaro 'rātsur ime yajamānā bhadram ebhyo 'bhūd iti
kalyāṇam evaitanmānuṣyai vāco vadati
- 20
अथ वाकोवाक्ये ब्रह्मोद्यं वदन्ति
सर्वं वै तेषाम् आप्तम्भवति सर्वं जितं ये सत्त्रम् आसते
अचारिषुर्यजुर्भिः
तत्तान्य् आपंस्तद् अवारुत्सत
अशंसिषुर् ऋचः
तत्ता आपंस्तद् अवारुत्सत
अस्तोषत सामभिः
तत्तान्य् आपंस्तदवारुत्सत
अथैषाम् एतद् एवानाप्तम् अनवरुद्धं भवति यद्वाकोवाक्यं ब्राह्मणम्
तद् एवैतेनाप्नुवन्ति तद् अवरुन्धते
atha vākovākye brahmodyaṃ vadanti
sarvaṃ vai teṣām āptambhavati sarvaṃ jitaṃ ye sattram āsate
acāriṣuryajurbhiḥ
tattāny āpaṃstad avārutsata
aśaṃsiṣur ṛcaḥ
tattā āpaṃstad avārutsata
astoṣata sāmabhiḥ
tattāny āpaṃstadavārutsata
athaiṣām etad evānāptam anavaruddhaṃ bhavati yadvākovākyaṃ brāhmaṇam
tad evaitenāpnuvanti tad avarundhate
- 21
औदुम्बरीम् उपसंसृप्य वाचं यच्छन्ति
विदुहन्ति वा एते यज्ञं निर्धयन्ति ये वाचा यज्ञं तन्वते
वाग्घि यज्ञः
ताम् एषाम्पुरैकैक एव वाचंयम आस्ते वाचम् आप्याययन्
तयापीनयायातयाम्न्योत्तरम् अहस्तन्वते
अथात्र सर्वैव वाग् आप्ता भवत्य् अपवृक्ता
तां सर्व एव वाचंयमा वाचम् आप्याययन्ति
तयापीनयायातयाम्न्यातिरात्रं तन्वते
audumbarīm upasaṃsṛpya vācaṃ yacchanti
viduhanti vā ete yajñaṃ nirdhayanti ye vācā yajñaṃ tanvate
vāgghi yajñaḥ
tām eṣāmpuraikaika eva vācaṃyama āste vācam āpyāyayan
tayāpīnayāyātayāmnyottaram ahastanvate
athātra sarvaiva vāg āptā bhavaty apavṛktā
tāṃ sarva eva vācaṃyamā vācam āpyāyayanti
tayāpīnayāyātayāmnyātirātraṃ tanvate
- 22
औदुम्बरीम् अन्वारभ्यासते
अन्नं वा ऊर्ग् उदुम्बरः
ऊर्जैवैतद्वाचम् आप्याययन्ति
audumbarīm anvārabhyāsate
annaṃ vā ūrg udumbaraḥ
ūrjaivaitadvācam āpyāyayanti
- 23
ते ऽस्तमिते प्राञ्च उपनिष्क्रामन्ति
ते जघनेनाहवनीयम् आसते ऽग्रेण हविर्धाने
तान्वाचंयमान् एव वाचंयमः प्रतिप्रस्थाता वसतीवरीभिर् अभिपरिहरति
ते यत्कामा आसीरंस्तेन वाचं विसृजेरन्
कामैर्ह स्म वै पुरर्षयः सत्त्रम् आसते ऽसौ नः कामः स नः समृध्यताम् इति
यद्य् उ अनेककामाः स्युर्लोककामा वा प्रजाकामा वा पशुकामा वा
te 'stamite prāñca upaniṣkrāmanti
te jaghanenāhavanīyam āsate 'greṇa havirdhāne
tānvācaṃyamān eva vācaṃyamaḥ pratiprasthātā vasatīvarībhir abhipariharati
te yatkāmā āsīraṃstena vācaṃ visṛjeran
kāmairha sma vai purarṣayaḥ sattram āsate 'sau naḥ kāmaḥ sa naḥ samṛdhyatām iti
yady u anekakāmāḥ syurlokakāmā vā prajākāmā vā paśukāmā vā
- 24
अनेनैव वाचं विसृजेरन्भूर्भुवः स्वर् इति
तत्सत्येनैवैतद्वाचं समर्धयन्ति
तया समृद्धयाशिष आशासते
सुप्रजाः प्रजाभिः स्यामेति तत्प्रजाम् आशासते
सुवीरा वीरैर् इति तद्वीरान् आशासते
सुपोषाः पोषैर् इति तत्पुष्टिम् आशासते
anenaiva vācaṃ visṛjeranbhūrbhuvaḥ svar iti
tatsatyenaivaitadvācaṃ samardhayanti
tayā samṛddhayāśiṣa āśāsate
suprajāḥ prajābhiḥ syāmeti tatprajām āśāsate
suvīrā vīrair iti tadvīrān āśāsate
supoṣāḥ poṣair iti tatpuṣṭim āśāsate
- 25
अथ गृहपतिः सुब्रह्मण्याम् आह्वयति यं वा गृहपतिर्ब्रूयात्
पृथग् उ हैवैके सुब्रह्मण्याम् आह्वयन्ति
गृहपतिस्त्व् एव सुब्रह्मण्याम् आह्वयेद्यम्वा गृहपतिर्ब्रूयात्
तस्मिन्त्समुपहवम् इष्ट्वा समिधो ऽभ्यादधति
atha gṛhapatiḥ subrahmaṇyām āhvayati yaṃ vā gṛhapatirbrūyāt
pṛthag u haivaike subrahmaṇyām āhvayanti
gṛhapatistv eva subrahmaṇyām āhvayedyamvā gṛhapatirbrūyāt
tasmintsamupahavam iṣṭvā samidho 'bhyādadhati

