15 shlokas
- 1
प्रजापतिर्वा एष यद् अंशुः
सो ऽस्यैष आत्मैव
आत्मा ह्य् अयं प्रजापतिः
तद् अस्यैतम् आत्मानं कुर्वन्ति यत्रैतं गृह्णन्ति
तस्मिन्न् एतान्प्राणान्दधाति यथा यथैते प्राणा ग्रहा व्याख्यायन्ते
स ह सर्वतनूर् एव यजमानो ऽमुष्मिंल्लोके सम्भवति
prajāpatirvā eṣa yad aṃśuḥ
so 'syaiṣa ātmaiva
ātmā hy ayaṃ prajāpatiḥ
tad asyaitam ātmānaṃ kurvanti yatraitaṃ gṛhṇanti
tasminn etānprāṇāndadhāti yathā yathaite prāṇā grahā vyākhyāyante
sa ha sarvatanūr eva yajamāno 'muṣmiṃlloke sambhavati
- 2
तद् आरम्भणवद्यत्रैतं गृह्णन्ति
अथैतद् अनारम्भणम् इव यत्रैतं न गृह्णन्ति
तस्माद्वा अंशुं गृह्णाति
tad ārambhaṇavadyatraitaṃ gṛhṇanti
athaitad anārambhaṇam iva yatraitaṃ na gṛhṇanti
tasmādvā aṃśuṃ gṛhṇāti
- 3
तं वा औदुम्बरेण पात्रेण गृह्णाति
प्रजापतिर्वा एष
प्राजापत्य उदुम्बरः
तस्माद् औदुम्बरेण पात्रेण गृह्णाति
taṃ vā audumbareṇa pātreṇa gṛhṇāti
prajāpatirvā eṣa
prājāpatya udumbaraḥ
tasmād audumbareṇa pātreṇa gṛhṇāti
- 4
तं वै चतुःस्रक्तिना पात्रेण गृह्णाति
त्रयो वा इमे लोकाः
तद् इमान् एव लोकांस्तिसृभिर् आप्नोति
प्रजापतिर्वा अतीमांल्लोकांश्चतुर्थः
तत्प्रजापतिम् एव चतुर्थ्याप्नोति
तस्माच्चतुःस्रक्तिना पात्रेण गृह्णाति
taṃ vai catuḥsraktinā pātreṇa gṛhṇāti
trayo vā ime lokāḥ
tad imān eva lokāṃstisṛbhir āpnoti
prajāpatirvā atīmāṃllokāṃścaturthaḥ
tatprajāpatim eva caturthyāpnoti
tasmāccatuḥsraktinā pātreṇa gṛhṇāti
- 5
स वै तूष्णीम् एव ग्रावाणम् आदत्ते
तूष्णीम् अंशून्निवपति
तूष्णीम् अप उपसृजति
तूष्णीम् उद्यत्य सकृद् अभिषुणोति
तूष्णीम् एनम् अनवानञ्जुहोति
तद् एनम्प्रजापतिं करोति
sa vai tūṣṇīm eva grāvāṇam ādatte
tūṣṇīm aṃśūnnivapati
tūṣṇīm apa upasṛjati
tūṣṇīm udyatya sakṛd abhiṣuṇoti
tūṣṇīm enam anavānañjuhoti
tad enamprajāpatiṃ karoti
- 6
अथास्यां हिरण्यम्बद्धम्भवति
तद् उपजिघ्रति
स यद् एवात्र क्षणुते वा वि वा लिशते ऽमृतम् आयुर्हिरण्यं तद् अमृतम् आयुर् आत्मन्धत्ते
athāsyāṃ hiraṇyambaddhambhavati
tad upajighrati
sa yad evātra kṣaṇute vā vi vā liśate 'mṛtam āyurhiraṇyaṃ tad amṛtam āyur ātmandhatte
- 7
तद् उ होवाच राम औपतस्विनिः
कामम् एव प्राण्यात्
कामम् उदन्यात्
यद्वै तूष्णीं जुहोति तद् एवैनम्प्रजापतिं करोतीति
tad u hovāca rāma aupatasviniḥ
kāmam eva prāṇyāt
kāmam udanyāt
yadvai tūṣṇīṃ juhoti tad evainamprajāpatiṃ karotīti
- 8
अथास्यां हिरण्यम्बद्धम्भवति
तद् उपजिघ्रति
स यद् एवात्र क्षणुते वा वि वा लिशते ऽमृतम् आयुर्हिरण्यं तद् अमृतम् आयुर् आत्मन्धत्ते
athāsyāṃ hiraṇyambaddhambhavati
tad upajighrati
sa yad evātra kṣaṇute vā vi vā liśate 'mṛtam āyurhiraṇyaṃ tad amṛtam āyur ātmandhatte
- 9
तद् उ होवाच बुडिल आश्वतराश्विः
उद्यत्यैव गृह्णीयात्
नाभिषुणुयात्
अभिषुण्वन्ति वा अन्याभ्यो देवताभ्यः
तद् अन्यथा ततः करोति यथो चान्याभ्यो देवताभ्यः
अथ यद् उद्यच्छति तद् एवास्याभिषुतम्भवतीति
tad u hovāca buḍila āśvatarāśviḥ
udyatyaiva gṛhṇīyāt
nābhiṣuṇuyāt
abhiṣuṇvanti vā anyābhyo devatābhyaḥ
tad anyathā tataḥ karoti yatho cānyābhyo devatābhyaḥ
atha yad udyacchati tad evāsyābhiṣutambhavatīti
- 10
तद् उ होवाच याज्ञवल्क्यः
अभ्य् एव षुणुयात्
न सोम इन्द्रम् असुतो ममाद नाब्रह्माणो मघवानं सुतास इत्य् ऋषिणाभ्यनूक्तम्
न वा अन्यस्यै कस्यै चन देवतायै सकृद् अभिषुणोति
तद् अन्यथा ततः करोति यथो चान्याभ्यो देवताभ्यः
तस्माद् अभ्य् एव षुणुयाद् इति
tad u hovāca yājñavalkyaḥ
abhy eva ṣuṇuyāt
na soma indram asuto mamāda nābrahmāṇo maghavānaṃ sutāsa ity ṛṣiṇābhyanūktam
na vā anyasyai kasyai cana devatāyai sakṛd abhiṣuṇoti
tad anyathā tataḥ karoti yatho cānyābhyo devatābhyaḥ
tasmād abhy eva ṣuṇuyād iti
- 11
तस्य द्वादश प्रथमगर्भाः पष्ठौह्यो दक्षिणाः
द्वादश वै मासाः संवत्सरस्य
संवत्सरः प्रजापतिः
प्रजापतिर् अंशुः
तद् एनम्प्रजापतिं करोति
tasya dvādaśa prathamagarbhāḥ paṣṭhauhyo dakṣiṇāḥ
dvādaśa vai māsāḥ saṃvatsarasya
saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ
prajāpatir aṃśuḥ
tad enamprajāpatiṃ karoti
- 12
तासां द्वादश गर्भाः
ताश्चतुर्विंशतिः
चतुर्विंशतिर्वै संवत्सरस्यार्धमासाः
संवत्सरः प्रजापतिः
प्रजापतिर् अंशुः
तद् एनम्प्रजापतिं करोति
tāsāṃ dvādaśa garbhāḥ
tāścaturviṃśatiḥ
caturviṃśatirvai saṃvatsarasyārdhamāsāḥ
saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ
prajāpatir aṃśuḥ
tad enamprajāpatiṃ karoti
- 13
तद् उ ह कौकूस्तः चतुर्विंशतिम् एवैताः प्रथमगर्भाः पष्ठौहीर्दक्षिणा ददाव् ऋषभम्पञ्चविंशं हिरण्यम्
एतद् उ ह स ददौ
tad u ha kaukūstaḥ caturviṃśatim evaitāḥ prathamagarbhāḥ paṣṭhauhīrdakṣiṇā dadāv ṛṣabhampañcaviṃśaṃ hiraṇyam
etad u ha sa dadau
- 14
स वा एष न सर्वस्येव ग्रहीतव्यः
आत्मा ह्यस्यैष
यो न्व् एव ज्ञातस्तस्य ग्रहीतव्यो यो वास्य प्रियः स्याद्यो वानूचानो ऽनूक्तेनैनम्प्राप्नुयात्
sa vā eṣa na sarvasyeva grahītavyaḥ
ātmā hyasyaiṣa
yo nv eva jñātastasya grahītavyo yo vāsya priyaḥ syādyo vānūcāno 'nūktenainamprāpnuyāt
- 15
सहस्रे ग्रहीतव्यः
सर्वं वै सहस्रम्
सर्वम् एष
सर्ववेदसे ग्रहीतव्यः
सर्वं वै सर्ववेदसम्
सर्वम् एष
विश्वजिति सर्वपृष्ठे ग्रहीतव्यः
सर्वं वै विश्वजित्सर्वपृष्ठः
सर्वम् एष
वाजपेये राजसूये ग्रहीतव्यः
सर्वं हि तत्
सत्त्रे ग्रहीतव्यः
सर्वं वै सत्त्रम्
सर्वम् एष
एतानि ग्रहणानि
sahasre grahītavyaḥ
sarvaṃ vai sahasram
sarvam eṣa
sarvavedase grahītavyaḥ
sarvaṃ vai sarvavedasam
sarvam eṣa
viśvajiti sarvapṛṣṭhe grahītavyaḥ
sarvaṃ vai viśvajitsarvapṛṣṭhaḥ
sarvam eṣa
vājapeye rājasūye grahītavyaḥ
sarvaṃ hi tat
sattre grahītavyaḥ
sarvaṃ vai sattram
sarvam eṣa
etāni grahaṇāni

