18 shlokas
- 1
या वा इयं वेदिः सप्तविधस्य एषा वेदेर्मात्रा
स देवयजनम् अध्यवसाय पूर्वया द्वारा पत्नीशालम्प्रपद्य गार्हपत्यायोद्धत्यावोक्षति
गार्हपत्यस्योद्धतात्सप्त प्राचः प्रक्रमान्प्रक्रामति
ततः प्राञ्चं व्यामं विमिमीते
तस्य मध्य आहवनीयायोद्धत्यावोक्षति
पूर्वार्धाद्व्यामस्य त्रीन्प्राचः प्रक्रमान्प्रक्रामति
स वेद्यन्तः
yā vā iyaṃ vediḥ saptavidhasya eṣā vedermātrā
sa devayajanam adhyavasāya pūrvayā dvārā patnīśālamprapadya gārhapatyāyoddhatyāvokṣati
gārhapatyasyoddhatātsapta prācaḥ prakramānprakrāmati
tataḥ prāñcaṃ vyāmaṃ vimimīte
tasya madhya āhavanīyāyoddhatyāvokṣati
pūrvārdhādvyāmasya trīnprācaḥ prakramānprakrāmati
sa vedyantaḥ
- 2
ते वा एते व्यामैकादशाः प्रक्रमा अन्तरा वेद्यन्तं च गार्हपत्यं च
एकादशाक्षरा त्रिष्टुप्
वज्रस्त्रिष्टुप्
वीर्यं त्रिष्टुप्
वज्रेणैवैतद्वीर्येण यजमानः पुरस्ताद्यज्ञमुखाद्रक्षांसि नाष्ट्रा अपहन्ति
te vā ete vyāmaikādaśāḥ prakramā antarā vedyantaṃ ca gārhapatyaṃ ca
ekādaśākṣarā triṣṭup
vajrastriṣṭup
vīryaṃ triṣṭup
vajreṇaivaitadvīryeṇa yajamānaḥ purastādyajñamukhādrakṣāṃsi nāṣṭrā apahanti
- 3
सैषा वेदेर्योनिः
एतस्यै वै योनेर्देवा वेदिम्प्राजनयन्
अथ य एष व्यामः सा गार्हपत्यस्य योनिः
एतस्यै वै योनेर्देवा गार्हपत्यम्प्राजनयन्गार्हपत्याद् आहवनीयम्
saiṣā vederyoniḥ
etasyai vai yonerdevā vedimprājanayan
atha ya eṣa vyāmaḥ sā gārhapatyasya yoniḥ
etasyai vai yonerdevā gārhapatyamprājanayangārhapatyād āhavanīyam
- 4
स वेद्यन्तात्षट्त्रिंशत्प्रक्रमाम्प्राचीं वेदिं विमिमीते त्रिंशतम्पश्चात्तिरश्चीं चतुर्विंशतिम्पुरस्तात्
तन्नवतिः
सैषा नवतिप्रक्रमा वेदिः
तस्यां सप्तविधम् अग्निं विदधाति
sa vedyantātṣaṭtriṃśatprakramāmprācīṃ vediṃ vimimīte triṃśatampaścāttiraścīṃ caturviṃśatimpurastāt
tannavatiḥ
saiṣā navatiprakramā vediḥ
tasyāṃ saptavidham agniṃ vidadhāti
- 5
तद् आहुः कथम् एष सप्तविध एतया वेद्या सम्पद्यत इति
दश वा इमे पुरुषे प्राणाश्चत्वार्य् अङ्गान्य् आत्मा पञ्चदशः
एवं द्वितीय एवं तृतीये
षट्सु पुरुषेषु नवतिः
अथैकः पुरुषो ऽत्येति
पाङ्क्तो वै पुरुषो लोम त्वङ्मांसम् अस्थि मज्जा
पाङ्क्तो इयं वेदिश्चतस्रो दिश आत्मा पञ्चमी
एवम् एष सप्तविध एतया वेद्या सम्पद्यते
tad āhuḥ katham eṣa saptavidha etayā vedyā sampadyata iti
daśa vā ime puruṣe prāṇāścatvāry aṅgāny ātmā pañcadaśaḥ
evaṃ dvitīya evaṃ tṛtīye
ṣaṭsu puruṣeṣu navatiḥ
athaikaḥ puruṣo 'tyeti
pāṅkto vai puruṣo loma tvaṅmāṃsam asthi majjā
pāṅkto iyaṃ vediścatasro diśa ātmā pañcamī
evam eṣa saptavidha etayā vedyā sampadyate
- 6
तद्धैके उत्तरा विधा विधास्यन्त एतांश्च प्रक्रमान् एतं च व्यामम् अनुवर्धयन्ति योनिम् अनुवर्धयाम इति
न तथा कुर्यात्
न वै जातं गर्भं योनिर् अनुवर्धते
यावद्वाव योनाव् अन्तर्गर्भो भवति तावद् एव योनिर्वर्धते
एतावत्य् उ वा अत्र गर्भस्य वृद्धिः
taddhaike uttarā vidhā vidhāsyanta etāṃśca prakramān etaṃ ca vyāmam anuvardhayanti yonim anuvardhayāma iti
na tathā kuryāt
na vai jātaṃ garbhaṃ yonir anuvardhate
yāvadvāva yonāv antargarbho bhavati tāvad eva yonirvardhate
etāvaty u vā atra garbhasya vṛddhiḥ
- 7
ते ये ह तथा कुर्वन्ति एतं ह ते पितरम्प्रजापतिं सम्पदश्च्यावयन्ति
त इष्ट्वा पापीयांसो भवन्ति
पितरं हि प्रजापतिं सम्पदश्च्यावयन्ति
सा यावत्य् एषा सप्तविधस्य वेदिस्तावतीं चतुर्दशकृत्व एकशतविधस्य वेदिं विमिमीते
te ye ha tathā kurvanti etaṃ ha te pitaramprajāpatiṃ sampadaścyāvayanti
ta iṣṭvā pāpīyāṃso bhavanti
pitaraṃ hi prajāpatiṃ sampadaścyāvayanti
sā yāvaty eṣā saptavidhasya vedistāvatīṃ caturdaśakṛtva ekaśatavidhasya vediṃ vimimīte
- 8
अथ षट्त्रिंशत्प्रक्रमां रज्जुम्मिमीते
तां सप्तधा समस्यति
तस्यै त्रीन्भागान्प्राच उपदधाति निःसृजति चतुरः
atha ṣaṭtriṃśatprakramāṃ rajjummimīte
tāṃ saptadhā samasyati
tasyai trīnbhāgānprāca upadadhāti niḥsṛjati caturaḥ
- 9
अथ त्रिंशत्प्रक्रमाम्मिमीते
तां सप्तधा समस्यति
तस्यै त्रीन्भागान्पश्चाद् उपदधाति निःसृजति चतुरः
atha triṃśatprakramāmmimīte
tāṃ saptadhā samasyati
tasyai trīnbhāgānpaścād upadadhāti niḥsṛjati caturaḥ
- 10
अथ चतुर्विंशतिप्रक्रमाम्मिमीते
तां सप्तधा समस्यति
तस्यै त्रीन्भागान्पुरस्ताद् उपदधाति निःसृजति चतुरः
इति नु वेदिविमानम्
atha caturviṃśatiprakramāmmimīte
tāṃ saptadhā samasyati
tasyai trīnbhāgānpurastād upadadhāti niḥsṛjati caturaḥ
iti nu vedivimānam
- 11
अथाग्नेर्विधाः
अष्टाविंशतिः प्राञ्चः पुरुषा अष्टाविंशतिस्तिर्यञ्चः
स आत्मा
चतुर्दश पुरुषा दक्षिणः पक्षश्चतुर्दशोत्तरश्चतुर्दश पुच्छम्
चतुर्दशारत्नीन्दक्षिणे पक्ष उपदधाति चतुर्दशोत्तरे चतुर्दश वितस्तीः पुच्छे
इति न्व् अष्टानवतेः पुरुषाणाम्मात्रा साधिमानानाम्
athāgnervidhāḥ
aṣṭāviṃśatiḥ prāñcaḥ puruṣā aṣṭāviṃśatistiryañcaḥ
sa ātmā
caturdaśa puruṣā dakṣiṇaḥ pakṣaścaturdaśottaraścaturdaśa puccham
caturdaśāratnīndakṣiṇe pakṣa upadadhāti caturdaśottare caturdaśa vitastīḥ pucche
iti nv aṣṭānavateḥ puruṣāṇāmmātrā sādhimānānām
- 12
अथ त्रिपुरुषां रज्जुम्मिमीते
तां सप्तधा समस्यति
तस्यै चतुरो भागान् आत्मन्न् उपदधाति त्रीन्पक्षपुच्छेषु
atha tripuruṣāṃ rajjummimīte
tāṃ saptadhā samasyati
tasyai caturo bhāgān ātmann upadadhāti trīnpakṣapuccheṣu
- 13
अथारत्निमात्रीम्मिमीते
तां सप्तधा समस्यति
तस्यै त्रीन्भागान्दक्षिणे पक्ष उपदधाति त्रीन् एवोत्तरे निःसृजति चतुरः
athāratnimātrīmmimīte
tāṃ saptadhā samasyati
tasyai trīnbhāgāndakṣiṇe pakṣa upadadhāti trīn evottare niḥsṛjati caturaḥ
- 14
अथ वितस्तिमात्रीम्मिमीते
तां सप्तधा समस्यति
तस्यै त्रीन्भागान्पुच्छ उपदधाति निःसृजति चतुरः
एवम् एष एकशतविध एतया वेद्या सम्पद्यते
atha vitastimātrīmmimīte
tāṃ saptadhā samasyati
tasyai trīnbhāgānpuccha upadadhāti niḥsṛjati caturaḥ
evam eṣa ekaśatavidha etayā vedyā sampadyate
- 15
तद् आहुः यत्त्रयोदश पुरुषा अतियन्ति कथम् एते सम्पदो न च्यवन्त इति
या वा एतस्य सप्तमस्य पुरुषस्य सम्पत्सैवैतेषां सर्वेषां सम्पत्
tad āhuḥ yattrayodaśa puruṣā atiyanti katham ete sampado na cyavanta iti
yā vā etasya saptamasya puruṣasya sampatsaivaiteṣāṃ sarveṣāṃ sampat
- 16
अथो आहुः प्रजापतिर् एवात्मानं विधाय तस्य यत्र यत्र न्यूनम् आसीत्तद् एतैः समापूरयत तेनो एवापि सम्पन्न इति
atho āhuḥ prajāpatir evātmānaṃ vidhāya tasya yatra yatra nyūnam āsīttad etaiḥ samāpūrayata teno evāpi sampanna iti
- 17
तद्धैके एकविधम्प्रथमं विदधत्य् अथैकोत्तरम् आपरिमितविधात्
न तथा कुर्यात्
taddhaike ekavidhamprathamaṃ vidadhaty athaikottaram āparimitavidhāt
na tathā kuryāt
- 18
सप्तविधो वा अग्रे प्रजापतिर् असृज्यत
स आत्मानं विदधान ऐत्
स एकशतविधे ऽतिष्ठत
स यो ऽर्वाचीनं सप्तविधाद्विधत्त एतं ह स पितरम्प्रजापतिं विच्छिनत्ति
स इष्ट्वा पापीयान्भवति यथा श्रेयांसं हिंसित्वा
अथ स एकशतविधम् अतिविधत्ते
अस्मात्स सर्वस्माद्बहिर्धा निष्पद्यते
सर्वम् उ हीदम्प्रजापतिः
तस्माद् उ सप्तविधम् एव प्रथमं विदधीताथैकोत्तरम् ऐकशतविधात्
एकशतविधं तु नातिविदधीत
नाहैतं पितरं प्रजापतिं विच्छिनत्ति
नो अस्मात्सर्वस्माद्बहिर्धा निष्पद्यते
saptavidho vā agre prajāpatir asṛjyata
sa ātmānaṃ vidadhāna ait
sa ekaśatavidhe 'tiṣṭhata
sa yo 'rvācīnaṃ saptavidhādvidhatta etaṃ ha sa pitaramprajāpatiṃ vicchinatti
sa iṣṭvā pāpīyānbhavati yathā śreyāṃsaṃ hiṃsitvā
atha sa ekaśatavidham atividhatte
asmātsa sarvasmādbahirdhā niṣpadyate
sarvam u hīdamprajāpatiḥ
tasmād u saptavidham eva prathamaṃ vidadhītāthaikottaram aikaśatavidhāt
ekaśatavidhaṃ tu nātividadhīta
nāhaitaṃ pitaraṃ prajāpatiṃ vicchinatti
no asmātsarvasmādbahirdhā niṣpadyate

