11 shlokas
- 1
प्रजापतिः स्वर्गं लोकम् अजिगांसत्
सर्वे वै पशवः प्रजापतिः पुरुषो ऽश्वो गौर् अविर् अजः
स एतै रूपैर्नाशक्नोत्
स एतं वयोविधम् आत्मानम् अपश्यद् अग्निं
तं व्यधत्त
सो ऽनुपसमुह्यानुपाधायोदपिपतिषत्
स नाशक्नोत्
स उपसमुह्योपधायोदपतत्
तस्माद् अप्य् एतर्हि वयांसि यदैव पक्षा उपसमूहन्ते यदा पत्राणि विसृजन्ते ऽथोत्पतितुं शक्नुवन्ति
prajāpatiḥ svargaṃ lokam ajigāṃsat
sarve vai paśavaḥ prajāpatiḥ puruṣo 'śvo gaur avir ajaḥ
sa etai rūpairnāśaknot
sa etaṃ vayovidham ātmānam apaśyad agniṃ
taṃ vyadhatta
so 'nupasamuhyānupādhāyodapipatiṣat
sa nāśaknot
sa upasamuhyopadhāyodapatat
tasmād apy etarhi vayāṃsi yadaiva pakṣā upasamūhante yadā patrāṇi visṛjante 'thotpatituṃ śaknuvanti
- 2
तं वा अङ्गुलिभिर्मिमीते
पुरुषो वै यज्ञः
तेनेदं सर्वम्मितम्
तस्यैषावमा मात्रा यद् अङ्गुलयः
तद्यास्यावमा मात्रा ताम् अस्य तद् आप्नोति तयैनं तन्मिमीते
taṃ vā aṅgulibhirmimīte
puruṣo vai yajñaḥ
tenedaṃ sarvammitam
tasyaiṣāvamā mātrā yad aṅgulayaḥ
tadyāsyāvamā mātrā tām asya tad āpnoti tayainaṃ tanmimīte
- 3
चतुर्विंशत्याङ्गुलिभिर्मिमीते
चतुर्विंशत्यक्षरा वै गायत्री
गायत्रो ऽग्निः
यावान् अग्निर्यावत्य् अस्य मात्रा तावतैवैनं तन्मिमीते
caturviṃśatyāṅgulibhirmimīte
caturviṃśatyakṣarā vai gāyatrī
gāyatro 'gniḥ
yāvān agniryāvaty asya mātrā tāvataivainaṃ tanmimīte
- 4
स चतुरङ्गुलम् एवोभयतो ऽन्तरत उपसमूहति चतुरङ्गुलम् उभयतो बाह्यतो व्युदूहति
तद्यावद् एवोपसमूहति तावद्व्युदूहति
तन्नाहैवातिरेचयति नो कनीयः करोति
तथा पुच्छस्य तथोत्तरस्य पक्षस्य
sa caturaṅgulam evobhayato 'ntarata upasamūhati caturaṅgulam ubhayato bāhyato vyudūhati
tadyāvad evopasamūhati tāvadvyudūhati
tannāhaivātirecayati no kanīyaḥ karoti
tathā pucchasya tathottarasya pakṣasya
- 5
अथ निर्णामौ पक्षयोः करोति
निर्णामौ हि वयसः पक्षयोर्भवतः
वितृतीये
वितृतीये हि वयसः पक्षयोर्निर्णामौ भवतः
अन्तरे वितृतीये
अन्तरे हि वितृतीये वयसः पक्षयोर्निर्णामौ भवतः
स चतुरङ्गुलम् एव पुरस्ताद् उदूहति चतुरङ्गुलं पश्चाद् उपसमूहति
तद्यावद् एवोदूहति तावद् उपसमूहति
तन्नाहैवातिरेचयति नो कनीयः करोति
atha nirṇāmau pakṣayoḥ karoti
nirṇāmau hi vayasaḥ pakṣayorbhavataḥ
vitṛtīye
vitṛtīye hi vayasaḥ pakṣayornirṇāmau bhavataḥ
antare vitṛtīye
antare hi vitṛtīye vayasaḥ pakṣayornirṇāmau bhavataḥ
sa caturaṅgulam eva purastād udūhati caturaṅgulaṃ paścād upasamūhati
tadyāvad evodūhati tāvad upasamūhati
tannāhaivātirecayati no kanīyaḥ karoti
- 6
स तस्मिन्निर्णामे एकाम् इष्टकाम् उपदधाति
तद्येयं वयसः पततो निर्णामाद् एका नाड्य् उपशेते तां तत्करोति
अथो इदम्
sa tasminnirṇāme ekām iṣṭakām upadadhāti
tadyeyaṃ vayasaḥ patato nirṇāmād ekā nāḍy upaśete tāṃ tatkaroti
atho idam
- 7
अथ वक्रौ करोति
वक्रौ हि वयसः पक्षौ भवतः
स चतुरङ्गुलम् एव पश्चाद् उदूहति चतुरङ्गुलम्पुरस्ताद् उपसमूहति
तद्यावद् एवोदूहति तावद् उपसमूहति
तन्नाहैवातिरेचयति नो कनीयः करोति
atha vakrau karoti
vakrau hi vayasaḥ pakṣau bhavataḥ
sa caturaṅgulam eva paścād udūhati caturaṅgulampurastād upasamūhati
tadyāvad evodūhati tāvad upasamūhati
tannāhaivātirecayati no kanīyaḥ karoti
- 8
अथ रूपम् उत्तमं करोति
अत्रैष सर्वो ऽग्निः संस्कृतः
तस्मिन्देवा एतद्रूपम् उत्तमम् अदधुः
तथैवास्मिन्न् अयम् एतद्रूपम् उत्तमं दधाति
स सहस्रम् ऋज्वालिखिता इष्टकाः करोति
सहस्रम् इत्य् आलिखिताः
सहस्रम् इत्य् आलिखिताः
atha rūpam uttamaṃ karoti
atraiṣa sarvo 'gniḥ saṃskṛtaḥ
tasmindevā etadrūpam uttamam adadhuḥ
tathaivāsminn ayam etadrūpam uttamaṃ dadhāti
sa sahasram ṛjvālikhitā iṣṭakāḥ karoti
sahasram ity ālikhitāḥ
sahasram ity ālikhitāḥ
- 9
अथ पञ्चमीं चितिम् उपधाय त्रेधाग्निं विमिमीते
स मध्यमे वितृतीये सहस्रम् ऋज्वालिखिता इष्टका उपदधाति
तद्यानीमानि वयसः प्रत्यञ्चि शीर्ष्ण आ पुच्छाद् ऋजूनि लोमानि तानि तत्करोति
atha pañcamīṃ citim upadhāya tredhāgniṃ vimimīte
sa madhyame vitṛtīye sahasram ṛjvālikhitā iṣṭakā upadadhāti
tadyānīmāni vayasaḥ pratyañci śīrṣṇa ā pucchād ṛjūni lomāni tāni tatkaroti
- 10
अथ सहस्रम् इत्य् आलिखिता दक्षिणत उपदधाति
तद्यानीमानि वयसो दक्षिणतो वक्राणि लोमानि तानि तत्करोति
atha sahasram ity ālikhitā dakṣiṇata upadadhāti
tadyānīmāni vayaso dakṣiṇato vakrāṇi lomāni tāni tatkaroti
- 11
अथ सहस्रम् इत्य् आलिखिता उत्तरत उपदधाति
तद्यानीमानि वयस उत्तरतो वक्राणि लोमानि तानि तत्करोति
सहस्रेण
सर्वं वै सहस्रम्
सर्वेणैवास्मिन्न् एतद्रूपम् उत्तमं दधाति
त्रिभिः सहस्रैः
त्रिवृद् अग्निः
यावान् अग्निर्यावत्य् अस्य मात्रा तावतैवास्मिन्न् एतद्रूपम् उत्तमं दधाति
atha sahasram ity ālikhitā uttarata upadadhāti
tadyānīmāni vayasa uttarato vakrāṇi lomāni tāni tatkaroti
sahasreṇa
sarvaṃ vai sahasram
sarveṇaivāsminn etadrūpam uttamaṃ dadhāti
tribhiḥ sahasraiḥ
trivṛd agniḥ
yāvān agniryāvaty asya mātrā tāvataivāsminn etadrūpam uttamaṃ dadhāti

