423 shlokas
- 1
ततः स गोमुखाख्यातकथातुष्टः प्रियासखः
दृष्ट्वा सकोपविकृतिं मरुभूतिं तदीर्ष्यया
tataḥ sa gomukhākhyātakathātuṣṭaḥ priyāsakhaḥ
dṛṣṭvā sakopavikṛtiṃ marubhūtiṃ tadīrṣyayā
- 2
नरवाहनदत्तस्तं निजगादानुरञ्जयन्
मरुभूते त्वम् अप्य् एकां किं नाख्यासि कथाम् इति
naravāhanadattastaṃ nijagādānurañjayan
marubhūte tvam apy ekāṃ kiṃ nākhyāsi kathām iti
- 3
ततः स बाढमाख्यामीत्य् उक्त्वा तुष्टेन चेतसा
समाख्यातुं कथामेतां मरुभूतिः प्रचक्रमे
tataḥ sa bāḍhamākhyāmīty uktvā tuṣṭena cetasā
samākhyātuṃ kathāmetāṃ marubhūtiḥ pracakrame
- 4
चन्द्रस्वामीत्यभूत्पूर्वं राज्ञः कमलवर्मणः
नगरे देव कमलपुराख्ये ब्राह्मणोत्तमः
candrasvāmītyabhūtpūrvaṃ rājñaḥ kamalavarmaṇaḥ
nagare deva kamalapurākhye brāhmaṇottamaḥ
- 5
तस्य लक्ष्मीसरस्वत्योस्तृतीया विनयोज्ज्वला
भार्या देवमतिर्नाम समाना सुमतेरभूत्
tasya lakṣmīsarasvatyostṛtīyā vinayojjvalā
bhāryā devamatirnāma samānā sumaterabhūt
- 6
तस्यां तस्य च विप्रस्य पत्न्यां जज्ञे सुलक्षणः
पुत्रः स यस्य जातस्य वागेवमुदगाद्दिवः
tasyāṃ tasya ca viprasya patnyāṃ jajñe sulakṣaṇaḥ
putraḥ sa yasya jātasya vāgevamudagāddivaḥ
- 7
चन्द्रस्वामिन्महीपालो नाम्ना कार्यः सुतस्त्वया
राजा भूत्वा चिरं यस्मात्पालयिष्यत्ययं महीम्
candrasvāminmahīpālo nāmnā kāryaḥ sutastvayā
rājā bhūtvā ciraṃ yasmātpālayiṣyatyayaṃ mahīm
- 8
एतद्दिव्यं वचः श्रुत्वा स महीपालम् एव तम्
चन्द्रस्वामी सुतं नाम्ना चकार रचितोत्सवः
etaddivyaṃ vacaḥ śrutvā sa mahīpālam eva tam
candrasvāmī sutaṃ nāmnā cakāra racitotsavaḥ
- 9
क्रमाच्च स महीपालो विवृद्धो ग्राहितो ऽभवत्
शस्त्रास्त्रवेदं विद्यासु समं सर्वासु शिक्षितः
kramācca sa mahīpālo vivṛddho grāhito 'bhavat
śastrāstravedaṃ vidyāsu samaṃ sarvāsu śikṣitaḥ
- 10
तावच्च सुषुवे तस्य सा चन्द्रस्वामिनः पुनः
भार्या देवमतिः कन्यां सर्वावयवसुन्दरीम्
tāvacca suṣuve tasya sā candrasvāminaḥ punaḥ
bhāryā devamatiḥ kanyāṃ sarvāvayavasundarīm
- 11
सा च चन्द्रवती नाम महीपालः स च क्रमात्
भ्रातरौ ववृधाते तौ स्वपितुस्तस्य वेश्मनि
sā ca candravatī nāma mahīpālaḥ sa ca kramāt
bhrātarau vavṛdhāte tau svapitustasya veśmani
- 12
अथावृष्टिकृतस्तत्र देशे दुर्भिक्षविप्लवः
उदपद्यत दग्धेषु सस्येषु रविरश्मिभिः
athāvṛṣṭikṛtastatra deśe durbhikṣaviplavaḥ
udapadyata dagdheṣu sasyeṣu raviraśmibhiḥ
- 13
तद्दोषेण च राजात्र प्रारेभे तस्करायितुम्
अधर्मेण प्रजाभ्यो ऽर्थम् आकर्षन्मुक्तसत्पथः
taddoṣeṇa ca rājātra prārebhe taskarāyitum
adharmeṇa prajābhyo 'rtham ākarṣanmuktasatpathaḥ
- 14
ततो ऽवसीदत्य् अत्यर्थं देशे तस्मिन्न् उवाच सा
भार्या देवमतिर्विप्रं चन्द्रस्वामिनम् अत्र तम्
tato 'vasīdaty atyarthaṃ deśe tasminn uvāca sā
bhāryā devamatirvipraṃ candrasvāminam atra tam
- 15
आगच्छ मत्पितृगृहं व्रजामो नगरादितः
एते ह्य् अपत्ये नश्येतामावयोर् इह जातुचित्
āgaccha matpitṛgṛhaṃ vrajāmo nagarāditaḥ
ete hy apatye naśyetāmāvayor iha jātucit
- 16
तच्छ्रुत्वा तां स वक्ति स्म चन्द्रस्वामी स्वगेहिनीम्
मैवं पापं महद्गेहाद्दुर्भिक्षे हि पलायनम्
tacchrutvā tāṃ sa vakti sma candrasvāmī svagehinīm
maivaṃ pāpaṃ mahadgehāddurbhikṣe hi palāyanam
- 17
तदहं बालकावेतौ नीत्वा तत्पितृवेश्मनि
स्थापयामि त्वमास्वेह शीघ्रं चैष्याम्यहं पुनः
tadahaṃ bālakāvetau nītvā tatpitṛveśmani
sthāpayāmi tvamāsveha śīghraṃ caiṣyāmyahaṃ punaḥ
- 18
इत्य् उक्त्वा स्थापयित्वा तां तथेत्य् उक्तवतीं गृहे
भार्यां च चन्द्रस्वामी तौ गृहीत्वा दारकौ निजौ
ity uktvā sthāpayitvā tāṃ tathety uktavatīṃ gṛhe
bhāryāṃ ca candrasvāmī tau gṛhītvā dārakau nijau
- 19
महीपालं च तं तां च कन्यां चन्द्रवतीमुभौ
ततः प्रतस्थे नगरात्पत्नीपितृगृहं प्रति
mahīpālaṃ ca taṃ tāṃ ca kanyāṃ candravatīmubhau
tataḥ pratasthe nagarātpatnīpitṛgṛhaṃ prati
- 20
गच्छन्क्रमात्त्रिचतुरैर्दिनैः प्राप महाटवीम्
अर्कांशुतप्तसिकतां विशुष्कविरलद्रुमाम्
gacchankramāttricaturairdinaiḥ prāpa mahāṭavīm
arkāṃśutaptasikatāṃ viśuṣkaviraladrumām
- 21
तस्यां तृषाभिभूतौ तौ स्थापयित्वा स दारकौ
चन्द्रस्वामी ययौ दूरमन्वेष्टुं वारि तत्कृते
tasyāṃ tṛṣābhibhūtau tau sthāpayitvā sa dārakau
candrasvāmī yayau dūramanveṣṭuṃ vāri tatkṛte
- 22
तत्र तस्याययावग्रे सानुगः शबराधिपः
अकस्मात्सिंहदंष्ट्राख्यः कार्याय प्रस्थितः क्वचित्
tatra tasyāyayāvagre sānugaḥ śabarādhipaḥ
akasmātsiṃhadaṃṣṭrākhyaḥ kāryāya prasthitaḥ kvacit
- 23
स तं दृष्ट्वात्र पृष्ट्वा च बुद्ध्वा भिल्लो जलार्थिनम्
संज्ञां कृत्वाब्रवीद्भृत्यान्नीत्वाम्भः प्राप्यतामयम्
sa taṃ dṛṣṭvātra pṛṣṭvā ca buddhvā bhillo jalārthinam
saṃjñāṃ kṛtvābravīdbhṛtyānnītvāmbhaḥ prāpyatāmayam
- 24
तच्छ्रुत्वा तस्य भृत्यास्ते द्वित्रा लब्धाशया ऋजुम्
ते चन्द्रस्वामिनं पल्लीं नीत्वा बद्धमकुर्वत
tacchrutvā tasya bhṛtyāste dvitrā labdhāśayā ṛjum
te candrasvāminaṃ pallīṃ nītvā baddhamakurvata
- 25
नरोपहारायात्मानं तेभ्यो बुद्ध्वा स संयतम्
चन्द्रस्वामी शुशोच स्वौ दारकावटवीगतौ
naropahārāyātmānaṃ tebhyo buddhvā sa saṃyatam
candrasvāmī śuśoca svau dārakāvaṭavīgatau
- 26
हा महीपाल हा वत्से चन्द्रवत्यपदे कथम्
मयारण्ये युवां त्यक्त्वा सिंहव्याघ्रामिषीकृतौ
hā mahīpāla hā vatse candravatyapade katham
mayāraṇye yuvāṃ tyaktvā siṃhavyāghrāmiṣīkṛtau
- 27
आत्मा च घातितश्चौरैर्न चास्ति शरणं मम
इत्याक्रन्दन्स विप्रो ऽर्कं व्योम्न्य् अपश्यद् असंमदात्
ātmā ca ghātitaścaurairna cāsti śaraṇaṃ mama
ityākrandansa vipro 'rkaṃ vyomny apaśyad asaṃmadāt
- 28
हन्त मोहं विहायैतं स्वं प्रभुं शरणं श्रये
इत्यालोच्य द्विजः सूर्यं स स्तोतुम् उपचक्रमे
hanta mohaṃ vihāyaitaṃ svaṃ prabhuṃ śaraṇaṃ śraye
ityālocya dvijaḥ sūryaṃ sa stotum upacakrame
- 29
तुभ्यं परपराकाशशायिने ज्योतिषे विभो
आभ्यन्तरं च बाह्यं च तमः प्रणुदते नमः
tubhyaṃ paraparākāśaśāyine jyotiṣe vibho
ābhyantaraṃ ca bāhyaṃ ca tamaḥ praṇudate namaḥ
- 30
त्वं विष्णुस्त्रिजगद्व्यापी त्वं शिवः श्रेयसां निधिः
सुप्तं विचेष्टयन्विश्वं परमस्त्वं प्रजापतिः
tvaṃ viṣṇustrijagadvyāpī tvaṃ śivaḥ śreyasāṃ nidhiḥ
suptaṃ viceṣṭayanviśvaṃ paramastvaṃ prajāpatiḥ

