227 shlokas
- 1
निशुम्भभरनम्रोर्वीखर्विताः पर्वता अपि
यं नमन्तीव नृत्यन्तं नमामस्तं विनायकम्
niśumbhabharanamrorvīkharvitāḥ parvatā api
yaṃ namantīva nṛtyantaṃ namāmastaṃ vināyakam
- 2
एवं वत्सेश्वरसुतः कौशाम्ब्यां भवने पितुः
वसन्विद्याधराधीशैर् आदाव् एव कृतानतिः
evaṃ vatseśvarasutaḥ kauśāmbyāṃ bhavane pituḥ
vasanvidyādharādhīśair ādāv eva kṛtānatiḥ
- 3
नरवाहनदत्तः स कदाचिन्मृगयागतः
विवेश गोमुखसखो मुक्तसैन्यो महद्वनम्
naravāhanadattaḥ sa kadācinmṛgayāgataḥ
viveśa gomukhasakho muktasainyo mahadvanam
- 4
स तत्र दक्षिणेनाक्ष्णा स्फुरतोक्तशुभागमः
दिव्यवीणारवोन्मिश्रम् अशृणोद्गीतनिःस्वनम्
sa tatra dakṣiṇenākṣṇā sphuratoktaśubhāgamaḥ
divyavīṇāravonmiśram aśṛṇodgītaniḥsvanam
- 5
गत्वा तदनुसारेण नातिदूरं ददर्श सः
स्वयंभ्वायतनं शैवं संयताश्वो विवेश च
gatvā tadanusāreṇa nātidūraṃ dadarśa saḥ
svayaṃbhvāyatanaṃ śaivaṃ saṃyatāśvo viveśa ca
- 6
तत्रोपवीणयन्तीं च देवेशं देवकन्यकाम्
अपश्यद्वरकन्याभिर्बह्वीभिः परिवारिताम्
tatropavīṇayantīṃ ca deveśaṃ devakanyakām
apaśyadvarakanyābhirbahvībhiḥ parivāritām
- 7
सा दृष्टा तस्य हृदयं प्रसरत्कान्तिनिर्झरा
इन्दुमूर्तिर् इवाम्भोधेः क्षोभयामास तत्क्षणम्
sā dṛṣṭā tasya hṛdayaṃ prasaratkāntinirjharā
indumūrtir ivāmbhodheḥ kṣobhayāmāsa tatkṣaṇam
- 8
सापि तं सरसस्निग्धमुग्धेनालोक्य चक्षुषा
तद् एकगतचित्ताभूद्विस्मृतस्वरसारणा
sāpi taṃ sarasasnigdhamugdhenālokya cakṣuṣā
tad ekagatacittābhūdvismṛtasvarasāraṇā
- 9
नरवाहनदत्तस्य चित्तज्ञो गोमुखस्ततः
केयं कस्य सुता चेति यावत्पृच्छति तत्सखीः
naravāhanadattasya cittajño gomukhastataḥ
keyaṃ kasya sutā ceti yāvatpṛcchati tatsakhīḥ
- 10
तावच्च सदृशी तस्याः पूर्वं हेमारुणप्रभा
पश्चाद् अवततारैका प्रौढा विद्याधरी दिवः
tāvacca sadṛśī tasyāḥ pūrvaṃ hemāruṇaprabhā
paścād avatatāraikā prauḍhā vidyādharī divaḥ
- 11
सा चावतीर्य कन्यायास्तस्याः पार्श्व उपाविशत्
कन्याप्य् उत्थाय सा तस्याः पादयोर् अपतत्तदा
sā cāvatīrya kanyāyāstasyāḥ pārśva upāviśat
kanyāpy utthāya sā tasyāḥ pādayor apatattadā
- 12
सर्वविद्याधराधीशं निर्विघ्नं पतिम् आप्नुहि
इति प्रौढापि सा तस्याः कन्याया आशिषं ददौ
sarvavidyādharādhīśaṃ nirvighnaṃ patim āpnuhi
iti prauḍhāpi sā tasyāḥ kanyāyā āśiṣaṃ dadau
- 13
नरवाहनदत्तो ऽथ ताम् उपेत्य प्रणम्य च
दत्ताशिषं पर्यपृच्छत्सौम्यां विद्याधरीं शनैः
naravāhanadatto 'tha tām upetya praṇamya ca
dattāśiṣaṃ paryapṛcchatsaumyāṃ vidyādharīṃ śanaiḥ
- 14
केयं कन्या भवत्य् अम्ब तव का कथ्यताम् इति
ततो विद्याधरी सा तम् उवाच शृणु वच्म्य् अदः
keyaṃ kanyā bhavaty amba tava kā kathyatām iti
tato vidyādharī sā tam uvāca śṛṇu vacmy adaḥ
- 15
अस्ति गौरीगुरोः शैले श्रीसुन्दरपुरं पुरम्
आस्ते ऽलंकारशीलाख्यस्तत्र विद्याधरेश्वरः
asti gaurīguroḥ śaile śrīsundarapuraṃ puram
āste 'laṃkāraśīlākhyastatra vidyādhareśvaraḥ
- 16
तस्योदारगुणस्यास्ति महिषी काञ्चनप्रभा
तस्यां तस्य च कालेन राज्ञः सूनुर् अजायत
tasyodāraguṇasyāsti mahiṣī kāñcanaprabhā
tasyāṃ tasya ca kālena rājñaḥ sūnur ajāyata
- 17
एष धर्मपरो भावीत्य् आदिष्टम् उमया यदा
स्वप्ने तदा धर्मशीलं नाम्ना तम् अकरोत्पिता
eṣa dharmaparo bhāvīty ādiṣṭam umayā yadā
svapne tadā dharmaśīlaṃ nāmnā tam akarotpitā
- 18
क्रमेण यौवनप्राप्तं धर्मशीलं स तं सुतम्
राजा संयोज्य विद्याभिर्यौवराज्ये ऽभिषिक्तवान्
krameṇa yauvanaprāptaṃ dharmaśīlaṃ sa taṃ sutam
rājā saṃyojya vidyābhiryauvarājye 'bhiṣiktavān
- 19
ततः स यौवराज्यस्थो धर्मैकपरमो वशी
अरञ्जयद्धर्मशीलः पितुर् अभ्यधिकं प्रजाः
tataḥ sa yauvarājyastho dharmaikaparamo vaśī
arañjayaddharmaśīlaḥ pitur abhyadhikaṃ prajāḥ
- 20
ततो ऽलंकारशीलस्य राज्ञः सा काञ्चनप्रभा
अन्तर्वत्नी सती राज्ञी तस्य सूते स्म कन्यकाम्
tato 'laṃkāraśīlasya rājñaḥ sā kāñcanaprabhā
antarvatnī satī rājñī tasya sūte sma kanyakām
- 21
नरवाहनदत्तस्य भार्यैषा चक्रवर्तिनः
कन्या भवित्रीति तदा दिव्या वागुदघोषयत्
naravāhanadattasya bhāryaiṣā cakravartinaḥ
kanyā bhavitrīti tadā divyā vāgudaghoṣayat
- 22
ततो ऽत्र तेनालंकारवतीति कृतनामिका
पित्रा क्रमेणावर्धिष्ट बाला शशिकलेव सा
tato 'tra tenālaṃkāravatīti kṛtanāmikā
pitrā krameṇāvardhiṣṭa bālā śaśikaleva sā
- 23
कालेन यौवनस्था च प्राप्तविद्या निजात्पितुः
तत्तदायतनं शंभोर्भक्त्या भ्रमितुमुद्यता
kālena yauvanasthā ca prāptavidyā nijātpituḥ
tattadāyatanaṃ śaṃbhorbhaktyā bhramitumudyatā
- 24
तावच्च धर्मशीलो ऽस्य भ्राता शान्तो युवापि सन्
रहो ऽलंकारशीलं तं पितरं स्वं व्यजिज्ञपत्
tāvacca dharmaśīlo 'sya bhrātā śānto yuvāpi san
raho 'laṃkāraśīlaṃ taṃ pitaraṃ svaṃ vyajijñapat
- 25
न मां भोगा इमे तात प्रीणन्ति क्षणभङ्गुराः
किं तदस्ति हि संसारे पर्यन्तविरसं न यत्
na māṃ bhogā ime tāta prīṇanti kṣaṇabhaṅgurāḥ
kiṃ tadasti hi saṃsāre paryantavirasaṃ na yat
- 26
तथा चैतत्त्वया किं न श्रुतं व्यासमुनेर्वचः
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः
tathā caitattvayā kiṃ na śrutaṃ vyāsamunervacaḥ
sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ
- 27
संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम्
तदेषु का रतिस्तात नश्वरेषु मनस्विनाम्
saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ hi jīvitam
tadeṣu kā ratistāta naśvareṣu manasvinām
- 28
परत्र च सहायान्ति न भोगा नार्थसंचयाः
एकस्तु बान्धवो धर्मो न जहाति पदात्पदम्
paratra ca sahāyānti na bhogā nārthasaṃcayāḥ
ekastu bāndhavo dharmo na jahāti padātpadam
- 29
तस्माद्वनाय गत्वाहं साधयाम्युत्तमं तपः
आसादयेयं तद्येन शाश्वतं परमं पदम्
tasmādvanāya gatvāhaṃ sādhayāmyuttamaṃ tapaḥ
āsādayeyaṃ tadyena śāśvataṃ paramaṃ padam
- 30
इत्य् उक्तवन्तं तं पुत्रं धर्मशीलं समाकुलः
राजालंकारशीलो ऽथ वक्ति स्मोदश्रुलोचनः
ity uktavantaṃ taṃ putraṃ dharmaśīlaṃ samākulaḥ
rājālaṃkāraśīlo 'tha vakti smodaśrulocanaḥ

