237 shlokas
- 1
ततो ऽन्येद्युरलंकारवतीवासगृहे स्थितम्
नरवाहनदत्तं तं संनिधौ सर्वमन्त्रिणाम्
tato 'nyedyuralaṃkāravatīvāsagṛhe sthitam
naravāhanadattaṃ taṃ saṃnidhau sarvamantriṇām
- 2
एत्य विज्ञापयामास मरुभूतिकसेवकः
सोदर्यः सौविदल्लस्य तदन्तःपुररक्षिणः
etya vijñāpayāmāsa marubhūtikasevakaḥ
sodaryaḥ sauvidallasya tadantaḥpurarakṣiṇaḥ
- 3
मरुभूतेर्मया देव सेवा वर्षद्वयं कृता
भोजनाच्छादनं दत्तं सभार्यस्यामुना मम
marubhūtermayā deva sevā varṣadvayaṃ kṛtā
bhojanācchādanaṃ dattaṃ sabhāryasyāmunā mama
- 4
आभाषितास्तु तत्पृष्ठे दीनाराः प्रतिवत्सरम्
पञ्चाशद्ये ममानेन तानेष न ददाति मे
ābhāṣitāstu tatpṛṣṭhe dīnārāḥ prativatsaram
pañcāśadye mamānena tāneṣa na dadāti me
- 5
मृग्यमाणेन चैतेन चरणेनाहमाहतः
तेनोपविष्टः प्राये ऽहं सिंहद्वारे ऽस्य तावके
mṛgyamāṇena caitena caraṇenāhamāhataḥ
tenopaviṣṭaḥ prāye 'haṃ siṃhadvāre 'sya tāvake
- 6
विचारयति चेन्नात्र देवो मे तत्करोम्य् अहम्
अग्निप्रवेशमधिकं किं वच्म्येष हि मे प्रभुः
vicārayati cennātra devo me tatkaromy aham
agnipraveśamadhikaṃ kiṃ vacmyeṣa hi me prabhuḥ
- 7
इत्य् उक्त्वा विरते तस्मिन्मरुभूतिर् अभाषत
देया मयास्मै दीनाराः सांप्रतं तु न सन्ति मे
ity uktvā virate tasminmarubhūtir abhāṣata
deyā mayāsmai dīnārāḥ sāṃprataṃ tu na santi me
- 8
इत्य् उक्तवन्तं सर्वेषु प्रहसत्सु स्वमन्त्रिणम्
नरवाहनदत्तस्तं मरुभूतिम् अभाषत
ity uktavantaṃ sarveṣu prahasatsu svamantriṇam
naravāhanadattastaṃ marubhūtim abhāṣata
- 9
किमेवं मूर्खभावस्ते नाधिकेयं मतिस्तव
उत्तिष्ठ दीनारशतं देह्यस्मा अविलम्बितम्
kimevaṃ mūrkhabhāvaste nādhikeyaṃ matistava
uttiṣṭha dīnāraśataṃ dehyasmā avilambitam
- 10
एतत्प्रभोर्वचः श्रुत्वा मरुभूतिर्विलज्जितः
तदैवानीय तत्तस्मै स दीनारशतं ददौ
etatprabhorvacaḥ śrutvā marubhūtirvilajjitaḥ
tadaivānīya tattasmai sa dīnāraśataṃ dadau
- 11
ततो ऽत्र गोमुखो ऽवादीन्न वाच्यो मरुभूतिकः
विचित्रचित्तवृत्तिर्यत्सर्गो देव प्रजापतेः
tato 'tra gomukho 'vādīnna vācyo marubhūtikaḥ
vicitracittavṛttiryatsargo deva prajāpateḥ
- 12
युष्माभिर् एषा किं चात्र चिरदातुर्महीपतेः
तत्सेवकस्य च कथा प्रसङ्गाख्यस्य न श्रुता
yuṣmābhir eṣā kiṃ cātra ciradāturmahīpateḥ
tatsevakasya ca kathā prasaṅgākhyasya na śrutā
- 13
चिरदातेत्यभूत्पूर्वं राजा चिरपुरेश्वरः
सुजनस्यापि तस्यासीत्परिवारो ऽतिदुर्जनः
ciradātetyabhūtpūrvaṃ rājā cirapureśvaraḥ
sujanasyāpi tasyāsītparivāro 'tidurjanaḥ
- 14
देशान्तरागतस्तस्य प्रसङ्गो नाम भूपतेः
मित्त्राभ्यां सहितो द्वाभ्यां बभूव किल सेवकः
deśāntarāgatastasya prasaṅgo nāma bhūpateḥ
mittrābhyāṃ sahito dvābhyāṃ babhūva kila sevakaḥ
- 15
सेवां च कुर्वतस्तस्य व्यतीतं वर्षपञ्चकम्
न स राजा ददौ किंचिन्निमित्ते ऽप्युत्सवादिके
sevāṃ ca kurvatastasya vyatītaṃ varṣapañcakam
na sa rājā dadau kiṃcinnimitte 'pyutsavādike
- 16
स च तस्य न सम्प्राप विज्ञप्त्यवसरं प्रभोः
परिवारस्य दौरात्म्यात्सख्योः प्रेरयतोः सदा
sa ca tasya na samprāpa vijñaptyavasaraṃ prabhoḥ
parivārasya daurātmyātsakhyoḥ prerayatoḥ sadā
- 17
एकदा तस्य राज्ञश्च बालः पुत्रो व्यपद्यत
दुःखितं चैत्य सर्वे ऽपि भृत्यास्तं पर्यवारयन्
ekadā tasya rājñaśca bālaḥ putro vyapadyata
duḥkhitaṃ caitya sarve 'pi bhṛtyāstaṃ paryavārayan
- 18
तन्मध्ये च प्रसङ्गाख्यः शोकादेव स सेवकः
सखिभ्यां वार्यमाणो ऽपि राजानं तं व्यजिज्ञपत्
tanmadhye ca prasaṅgākhyaḥ śokādeva sa sevakaḥ
sakhibhyāṃ vāryamāṇo 'pi rājānaṃ taṃ vyajijñapat
- 19
बहुकालं वयं देव सेवका न च नस्त्वया
दत्तं किंचित्तथापीह स्थिताः स्मस्त्वत्सुताशया
bahukālaṃ vayaṃ deva sevakā na ca nastvayā
dattaṃ kiṃcittathāpīha sthitāḥ smastvatsutāśayā
- 20
त्वया यदि न दत्तं तत्त्वत्पुत्रो ऽस्मासु दास्यति
सो ऽपि दैवेन नीतश्चेत्तन्नः किमिह सांप्रतम्
tvayā yadi na dattaṃ tattvatputro 'smāsu dāsyati
so 'pi daivena nītaścettannaḥ kimiha sāṃpratam
- 21
व्रजाम इति जल्पित्वा पतित्वा सो ऽस्य पादयोः
राज्ञः प्रसङ्गो निरगात्सखिद्वययुतस्ततः
vrajāma iti jalpitvā patitvā so 'sya pādayoḥ
rājñaḥ prasaṅgo niragātsakhidvayayutastataḥ
- 22
अहो पुत्रे ऽपि बद्धास्थाः सेवका मे दृढा इमे
तदेते मम न त्याज्या इति संचिन्त्य तत्क्षणम्
aho putre 'pi baddhāsthāḥ sevakā me dṛḍhā ime
tadete mama na tyājyā iti saṃcintya tatkṣaṇam
- 23
स राजा तान्प्रसङ्गादीन् आनाय्यैव तथा धनैः
अपूरयद्यथा भूयो नैतान्दारिद्र्यम् अस्पृशत्
sa rājā tānprasaṅgādīn ānāyyaiva tathā dhanaiḥ
apūrayadyathā bhūyo naitāndāridryam aspṛśat
- 24
एवं विचित्रा दृश्यन्ते स्वभावा देव देहिनाम्
यत्काले स नृपो नादाद् अकाले तु ददौ तथा
evaṃ vicitrā dṛśyante svabhāvā deva dehinām
yatkāle sa nṛpo nādād akāle tu dadau tathā
- 25
इत्याख्याय कथाख्यानपटुर्भूयः स गोमुखः
वत्सेश्वरसुतादेशाद् इमाम् अकथयत्कथाम्
ityākhyāya kathākhyānapaṭurbhūyaḥ sa gomukhaḥ
vatseśvarasutādeśād imām akathayatkathām
- 26
आसीद्गङ्गातटे पूर्वं पूतपौरं तदम्बुभिः
सौराज्यरम्यं कनकपुराख्यं नगरोत्तमम्
āsīdgaṅgātaṭe pūrvaṃ pūtapauraṃ tadambubhiḥ
saurājyaramyaṃ kanakapurākhyaṃ nagarottamam
- 27
यत्र बन्धः कविगिरां छेदः पत्त्रेष्व् अदृश्यत
भङ्गो ऽलकेषु नारीणां सस्यसंग्रहणे खलः
yatra bandhaḥ kavigirāṃ chedaḥ pattreṣv adṛśyata
bhaṅgo 'lakeṣu nārīṇāṃ sasyasaṃgrahaṇe khalaḥ
- 28
तत्र वासुकिनागेन्द्रतनयात्प्रियदर्शनात्
जातो यशोधराख्यायां राजपुत्र्यां महायशाः
tatra vāsukināgendratanayātpriyadarśanāt
jāto yaśodharākhyāyāṃ rājaputryāṃ mahāyaśāḥ
- 29
आसीत्कनकवर्षाख्यो नगरे नृपतिः पुरा
कृत्स्नभूभारवोढापि यो ऽशेषगुणभूषितः
āsītkanakavarṣākhyo nagare nṛpatiḥ purā
kṛtsnabhūbhāravoḍhāpi yo 'śeṣaguṇabhūṣitaḥ
- 30
लुब्धो यशसि न त्वर्थे भीतः पापान्न शत्रुतः
मूर्खः परापवादेषु न च शास्त्रेषु यो ऽभवत्
lubdho yaśasi na tvarthe bhītaḥ pāpānna śatrutaḥ
mūrkhaḥ parāpavādeṣu na ca śāstreṣu yo 'bhavat

