11 shlokas
- 1
सक्तादिवित्तादानं स्वाभाविकम् उपायतश्च
तत्र स्वाभाविकं संकल्पात्समधिकं वा लभमाना नोपायान्प्रयुञ्जीतेत्याचार्याः
विदितम् अप्युपायैः परिष्कृतं द्विगुणं दास्यतीति वात्स्यायनः
saktādivittādānaṃ svābhāvikam upāyataśca
tatra svābhāvikaṃ saṃkalpātsamadhikaṃ vā labhamānā nopāyānprayuñjītetyācāryāḥ
viditam apyupāyaiḥ pariṣkṛtaṃ dviguṇaṃ dāsyatīti vātsyāyanaḥ
- 2
अलंकारभक्ष्यभोज्यपेयमाल्यवस्त्रगन्धद्रव्यादीनां व्यवहारिषु कालिकम् उद्धारार्थम् अर्थप्रतिनयनेन
तत्समक्षं तद्वित्तप्रशंसा
व्रतवृक्षारामदेवकुलतडागोद्यानोत्सवप्रीतिदायव्यपदेशः
तदभिगमननिमित्तो रक्षिभिश्चौरैर्वालंकारपरिमोषः
दाहात्कुड्यच्छेदात्प्रमादाद्भवने चार्थनाशः
तथा याचितालंकाराणां नायकालंकाराणां च तदभिगमनार्थस्य व्ययस्य प्रणिधिभिर्निवेदनम्
तदर्थम् ऋणग्रहणम्
सुहृत्कार्येष्वनभिगमनम् अनभिहारहेतोः
तैश्च पूर्वम् आहृता गुरवो ऽभिहाराः पूर्वम् उपनीताः पूर्वं श्राविताः स्युः
उचितानां क्रियाणां विच्छित्तिः
नायकार्थं च शिल्पिषु कार्यम्
वैद्यमहामात्रयोर् उपकारिक्रिया कार्यहेतोः
मित्राणां चोपकारिणां व्यसनेष्वभ्युपपत्तिः
गृहकर्म
सख्याः पुत्रस्योत्सञ्जनम्दोहदो व्याधिर्मित्रस्य दुःखापनयनम् इति
अलंकारैकदेशविक्रयो नायकस्यार्थे
तया शीलितस्य चालंकारस्य भाण्डोपस्करस्य वा वणिजो विक्रयार्थं दर्शनम्
प्रतिगणिकानां च सदृशस्य भाण्डस्य व्यतिकरे प्रतिविशिष्टस्य ग्रहणम्
पूर्वोपकाराणाम् अविस्मरणम् अनुकीर्तनं च
प्रणिधिभिः प्रतिगणिकानां लाभातिशयं श्रावयेत्
तासु नायकसमक्षम् आत्मनो ऽभ्यधिकं लाभं भूतम् अभूतं वा व्रीडिता नाम वर्णयेत्
पूर्वयोगिनां च लाभातिशयेन पुनः संधाने यतमानानाम् आविष्कृतः प्रतिषेधः
तत्स्पर्धिनां त्यागयोगिनां निदर्शनम्
न पुनर् एष्यतीति बालयाचितकम् इत्यर्थागमोपायाः
alaṃkārabhakṣyabhojyapeyamālyavastragandhadravyādīnāṃ vyavahāriṣu kālikam uddhārārtham arthapratinayanena
tatsamakṣaṃ tadvittapraśaṃsā
vratavṛkṣārāmadevakulataḍāgodyānotsavaprītidāyavyapadeśaḥ
tadabhigamananimitto rakṣibhiścaurairvālaṃkāraparimoṣaḥ
dāhātkuḍyacchedātpramādādbhavane cārthanāśaḥ
tathā yācitālaṃkārāṇāṃ nāyakālaṃkārāṇāṃ ca tadabhigamanārthasya vyayasya praṇidhibhirnivedanam
tadartham ṛṇagrahaṇam
suhṛtkāryeṣvanabhigamanam anabhihārahetoḥ
taiśca pūrvam āhṛtā guravo 'bhihārāḥ pūrvam upanītāḥ pūrvaṃ śrāvitāḥ syuḥ
ucitānāṃ kriyāṇāṃ vicchittiḥ
nāyakārthaṃ ca śilpiṣu kāryam
vaidyamahāmātrayor upakārikriyā kāryahetoḥ
mitrāṇāṃ copakāriṇāṃ vyasaneṣvabhyupapattiḥ
gṛhakarma
sakhyāḥ putrasyotsañjanamdohado vyādhirmitrasya duḥkhāpanayanam iti
alaṃkāraikadeśavikrayo nāyakasyārthe
tayā śīlitasya cālaṃkārasya bhāṇḍopaskarasya vā vaṇijo vikrayārthaṃ darśanam
pratigaṇikānāṃ ca sadṛśasya bhāṇḍasya vyatikare prativiśiṣṭasya grahaṇam
pūrvopakārāṇām avismaraṇam anukīrtanaṃ ca
praṇidhibhiḥ pratigaṇikānāṃ lābhātiśayaṃ śrāvayet
tāsu nāyakasamakṣam ātmano 'bhyadhikaṃ lābhaṃ bhūtam abhūtaṃ vā vrīḍitā nāma varṇayet
pūrvayogināṃ ca lābhātiśayena punaḥ saṃdhāne yatamānānām āviṣkṛtaḥ pratiṣedhaḥ
tatspardhināṃ tyāgayogināṃ nidarśanam
na punar eṣyatīti bālayācitakam ityarthāgamopāyāḥ
- 3
विरक्तं च नित्यम् एव प्रकृतिविक्रियातो विद्यात्मुखवर्णाच्च
viraktaṃ ca nityam eva prakṛtivikriyāto vidyātmukhavarṇācca
- 4
ऊनम् अतिरिक्तं वा ददाति
प्रतिलोमैः सम्बध्यते
व्यपदिश्यान्यत्करोति
उचितम् आच्छिनत्ति
प्रतिज्ञातम्विस्मरति
स्वपक्षैः संज्ञया भाषते
मित्रकार्यम् अपदिश्यान्यत्र शेते
पूर्वसंसृष्टायाश्च परिजनेन मिथः कथयति
ūnam atiriktaṃ vā dadāti
pratilomaiḥ sambadhyate
vyapadiśyānyatkaroti
ucitam ācchinatti
pratijñātamvismarati
svapakṣaiḥ saṃjñayā bhāṣate
mitrakāryam apadiśyānyatra śete
pūrvasaṃsṛṣṭāyāśca parijanena mithaḥ kathayati
- 5
तस्य सारद्रव्याणि प्राग् अवबोधाद् अन्यापदेशेन हस्ते कुर्वीत
तानि चास्या हस्ताद् उत्तमर्णः प्रसह्य गृह्णीयात्
विवदमानेन सह धर्मस्थेषु व्यवहरेद् इति विरक्तप्रतिपत्तिः
tasya sāradravyāṇi prāg avabodhād anyāpadeśena haste kurvīta
tāni cāsyā hastād uttamarṇaḥ prasahya gṛhṇīyāt
vivadamānena saha dharmastheṣu vyavahared iti viraktapratipattiḥ
- 6
सक्तं तु पूर्वोपकारिणम् अप्यल्पफलं व्यलीकेनानुपालयेत्
असारं तु निष्प्रतिपत्तिकम् उपाययो ऽपवाहयेत्
अन्यम् अवष्टभ्य
saktaṃ tu pūrvopakāriṇam apyalpaphalaṃ vyalīkenānupālayet
asāraṃ tu niṣpratipattikam upāyayo 'pavāhayet
anyam avaṣṭabhya
- 7
निन्दिताभ्यासः
ओष्ठनिर्भोगः
पादेन भूमेर् अभिघातः
अविज्ञातविषयस्य संकथा
तद्विज्ञातेष्वविस्मयः कुत्सा च
दर्पविघातः
अधिकैः सह संवासः
अनपेक्षणम्
समानदोषाणां निन्दा
रहसि चावस्थानम्
ninditābhyāsaḥ
oṣṭhanirbhogaḥ
pādena bhūmer abhighātaḥ
avijñātaviṣayasya saṃkathā
tadvijñāteṣvavismayaḥ kutsā ca
darpavighātaḥ
adhikaiḥ saha saṃvāsaḥ
anapekṣaṇam
samānadoṣāṇāṃ nindā
rahasi cāvasthānam
- 8
रतोपचारेषूद्वेगः
मुखस्यादानम्
जघनस्य रक्षणम्
नखदशनक्षतेभ्यो जुगुप्सा
परिस्वङ्गे भुजमय्या सूच्या व्यवधानम्
स्तब्धता गात्राणाम्
सक्थ्नोर्व्यत्यासः
निद्रापरत्वं च
श्रान्तम् उपलभ्य चोदना
अशक्तौ हासः
शक्तावनभिनन्दनम्
दिवापि
भावम् उपलभ्य महाजनाभिगमनम्
ratopacāreṣūdvegaḥ
mukhasyādānam
jaghanasya rakṣaṇam
nakhadaśanakṣatebhyo jugupsā
parisvaṅge bhujamayyā sūcyā vyavadhānam
stabdhatā gātrāṇām
sakthnorvyatyāsaḥ
nidrāparatvaṃ ca
śrāntam upalabhya codanā
aśaktau hāsaḥ
śaktāvanabhinandanam
divāpi
bhāvam upalabhya mahājanābhigamanam
- 9
वाक्येषु छलग्रहणम्
अनर्मणि हासः
नर्मणि चान्यम् अपदिश्य हसति वदति तस्मिन्कटाक्षेण परिजनस्य प्रेक्षणं ताडनं च
आहत्य चास्य कथाम् अन्याः कथाः
तद्व्यलीकानां व्यसनानां चापरिहार्याणाम् अनुकीर्तनम्
मर्मणां च चेटिकयोपक्षेपणम्
आगते चादर्शनम्
अयाच्ययाचनम्
अन्ते स्वयं मोक्षश्चेति परिग्रहकस्येति दत्तकस्य
vākyeṣu chalagrahaṇam
anarmaṇi hāsaḥ
narmaṇi cānyam apadiśya hasati vadati tasminkaṭākṣeṇa parijanasya prekṣaṇaṃ tāḍanaṃ ca
āhatya cāsya kathām anyāḥ kathāḥ
tadvyalīkānāṃ vyasanānāṃ cāparihāryāṇām anukīrtanam
marmaṇāṃ ca ceṭikayopakṣepaṇam
āgate cādarśanam
ayācyayācanam
ante svayaṃ mokṣaśceti parigrahakasyeti dattakasya
- 10
भवतश्चात्र श्लोकौ
परीक्ष्य गम्यैः संयोगः संयुक्तस्यानुरञ्जनम्
रक्ताद् अर्थस्य चादानम् अन्ते मोक्षश्च वैशिकम्
bhavataścātra ślokau
parīkṣya gamyaiḥ saṃyogaḥ saṃyuktasyānurañjanam
raktād arthasya cādānam ante mokṣaśca vaiśikam
- 11
एवम् एतेन कल्पेन स्थिता वेश्या परिग्रहे
नातिसंधीयते गम्यैः करोत्यर्थांश्च पुष्कलान्
evam etena kalpena sthitā veśyā parigrahe
nātisaṃdhīyate gamyaiḥ karotyarthāṃśca puṣkalān

