279 shlokas
- 1
नमस्तुङ्गशिरश्चुम्बिचन्द्रचामरचारवे
त्रैलोक्यनगरारम्भमूलस्तम्भाय शम्भवे
namastuṅgaśiraścumbicandracāmaracārave
trailokyanagarārambhamūlastambhāya śambhave
- 2
हरकण्ठग्रहानन्दमीलिताक्षीं नमाम्युमाम्
कालकूटविषस्पर्शजातमूर्च्छागमामिव
harakaṇṭhagrahānandamīlitākṣīṃ namāmyumām
kālakūṭaviṣasparśajātamūrcchāgamāmiva
- 3
नमः सर्वविदे तस्मै व्यासाय कविवेधसे
चक्रे पुण्यं सरस्वत्या यो वर्षमिव भारतम्
namaḥ sarvavide tasmai vyāsāya kavivedhase
cakre puṇyaṃ sarasvatyā yo varṣamiva bhāratam
- 4
प्रायः कुकवयो लोके रागाधिष्ठितदृष्टयः
कोकिला इव जायन्ते वाचालाः कामकारिणः
prāyaḥ kukavayo loke rāgādhiṣṭhitadṛṣṭayaḥ
kokilā iva jāyante vācālāḥ kāmakāriṇaḥ
- 5
सन्ति श्वान इवासंख्या जातिभाजो गृहे गृहे
उत्पादका न बहवः कवयः शरभा इव
santi śvāna ivāsaṃkhyā jātibhājo gṛhe gṛhe
utpādakā na bahavaḥ kavayaḥ śarabhā iva
- 6
अन्यवर्णपरावृत्त्या बन्धचिह्ननिगूहनैः
अनाख्यातः सतां मध्ये कविश्चौरो विभाव्यते
anyavarṇaparāvṛttyā bandhacihnanigūhanaiḥ
anākhyātaḥ satāṃ madhye kaviścauro vibhāvyate
- 7
श्लेषप्रायमुदीच्येषु प्रतीच्येष्वर्थमात्रकम्
उत्प्रेक्षा दाक्षिणात्येषु गौडेष्व् अक्षरडम्बरः
śleṣaprāyamudīcyeṣu pratīcyeṣvarthamātrakam
utprekṣā dākṣiṇātyeṣu gauḍeṣv akṣaraḍambaraḥ
- 8
नवो ऽर्थो जातिर् अग्राम्या श्लेषो ऽक्लिष्टः स्फुटो रसः
विकटाक्षरबन्धश्च कृत्स्नमेकत्र दुष्करम्
navo 'rtho jātir agrāmyā śleṣo 'kliṣṭaḥ sphuṭo rasaḥ
vikaṭākṣarabandhaśca kṛtsnamekatra duṣkaram
- 9
किं कवेस्तस्य काव्येन सर्ववृत्तान्तगामिनी
कथेव भारती यस्य न व्याप्नोति जगत्त्रयम्
kiṃ kavestasya kāvyena sarvavṛttāntagāminī
katheva bhāratī yasya na vyāpnoti jagattrayam
- 10
उच्छ्वासान्ते ऽप्य् अखिन्नास्ते येषां वक्त्रे सरस्वती
कथम् आख्यायिकाकारा न ते वन्द्याः कवीश्वराः
ucchvāsānte 'py akhinnāste yeṣāṃ vaktre sarasvatī
katham ākhyāyikākārā na te vandyāḥ kavīśvarāḥ
- 11
कवीनामगलद्दर्पो नूनं वासवदत्तया
शक्त्येव पाण्डुपुत्राणां गतया कर्णगोचरम्
kavīnāmagaladdarpo nūnaṃ vāsavadattayā
śaktyeva pāṇḍuputrāṇāṃ gatayā karṇagocaram
- 12
पदबन्धोज्ज्वलो हारी कृतवर्णक्रमस्थितिः
भट्टारहरिश्चन्द्रस्य गद्यबन्धो नृपायते
padabandhojjvalo hārī kṛtavarṇakramasthitiḥ
bhaṭṭārahariścandrasya gadyabandho nṛpāyate
- 13
अविनाशिनम् अग्राम्यम् अकरोत्सातवाहनः
विशुद्धजातिभिः कोशं रत्नैरिव सुभाषितैः
avināśinam agrāmyam akarotsātavāhanaḥ
viśuddhajātibhiḥ kośaṃ ratnairiva subhāṣitaiḥ
- 14
कीर्तिः प्रवरसेनस्य प्रयाता कुमुदोज्ज्वला
सागरस्य परं पारं कपिसेनैव सेतुना
kīrtiḥ pravarasenasya prayātā kumudojjvalā
sāgarasya paraṃ pāraṃ kapisenaiva setunā
- 15
सूत्रधारकृतारम्भैर्नाटकैर्बहुभूमिकैः
सपताकैर्यशो लेभे भासो देवकुलैरिव
sūtradhārakṛtārambhairnāṭakairbahubhūmikaiḥ
sapatākairyaśo lebhe bhāso devakulairiva
- 16
निर्गतासु न वा कस्य कालिदासस्य सूक्तिषु
प्रीतिर्मधुरसान्द्रासु मञ्जरीष्विव जायते
nirgatāsu na vā kasya kālidāsasya sūktiṣu
prītirmadhurasāndrāsu mañjarīṣviva jāyate
- 17
समुद्दीपितकन्दर्पा कृतगौरीप्रसाधना
हरलीलेव नो कस्य विस्मयाय बृहत्कथा
samuddīpitakandarpā kṛtagaurīprasādhanā
haralīleva no kasya vismayāya bṛhatkathā
- 18
आढ्यराजकृतोत्साहैर्हृदयस्थैः स्मृतैरपि
जिह्वान्तःकृष्यमाणेव न कवित्वे प्रवर्तते
āḍhyarājakṛtotsāhairhṛdayasthaiḥ smṛtairapi
jihvāntaḥkṛṣyamāṇeva na kavitve pravartate
- 19
तथापि नृपतेर्भक्त्याभीतो निर्वहणाकुलः
करोम्याख्यायिकाम्भोधौ जिह्वाप्लवनचापलम्
tathāpi nṛpaterbhaktyābhīto nirvahaṇākulaḥ
karomyākhyāyikāmbhodhau jihvāplavanacāpalam
- 20
सुखप्रबोधललिता सुवर्णघटनोज्ज्वलैः
शब्दैर् आख्यायिका भाति शय्येव प्रतिपादकैः
sukhaprabodhalalitā suvarṇaghaṭanojjvalaiḥ
śabdair ākhyāyikā bhāti śayyeva pratipādakaiḥ
- 21
जयति ज्वलत्प्रतापज्वलनप्राकारकृतजगद्रक्षः
सकलप्रणयिमनोरथसिद्धिश्रीपर्वतो हर्षः
jayati jvalatpratāpajvalanaprākārakṛtajagadrakṣaḥ
sakalapraṇayimanorathasiddhiśrīparvato harṣaḥ
- 22
एवमनुश्रूयते पुरा किल भगवान्स्वलोकम् अधितिष्ठन्परमेष्ठी विकासिनि पद्मविष्टरे समुपविष्टः सुनासीरप्रमुखैर्गीर्वाणैः परिवृतो ब्रह्मोद्याः कथाः कुर्वन्नन्याश्च निरवद्या विद्यागोष्ठीर्भावयन्कदाचिद् आसांचक्रे
evamanuśrūyate purā kila bhagavānsvalokam adhitiṣṭhanparameṣṭhī vikāsini padmaviṣṭare samupaviṣṭaḥ sunāsīrapramukhairgīrvāṇaiḥ parivṛto brahmodyāḥ kathāḥ kurvannanyāśca niravadyā vidyāgoṣṭhīrbhāvayankadācid āsāṃcakre
- 23
तथासीनं च तं त्रिभुवनप्रतीक्ष्यं मनुदक्षचाक्षुषप्रभृतयः प्रजापतयः सर्वे च सप्तर्षिपुरःसरा महर्षयः सिषेविरे
tathāsīnaṃ ca taṃ tribhuvanapratīkṣyaṃ manudakṣacākṣuṣaprabhṛtayaḥ prajāpatayaḥ sarve ca saptarṣipuraḥsarā maharṣayaḥ siṣevire
- 24
केचिदृचः स्तुतिचतुराः समुदचारयन्
kecidṛcaḥ stuticaturāḥ samudacārayan
- 25
केचिदपचितिभाञ्जि यजूंष्यपठन्
kecidapacitibhāñji yajūṃṣyapaṭhan
- 26
केचित्प्रशंसासामानि जगुः
kecitpraśaṃsāsāmāni jaguḥ
- 27
अपरे विवृतक्रतुक्रियातन्त्रान्मन्त्रान्व्याचचक्षिरे
apare vivṛtakratukriyātantrānmantrānvyācacakṣire
- 28
विद्याविसंवादकृताश्च तत्र तेषाम् अन्योन्यस्य विद्याविवादाः प्रादुरभवन्
vidyāvisaṃvādakṛtāśca tatra teṣām anyonyasya vidyāvivādāḥ prādurabhavan
- 29
अथातिरोषणः प्रकृत्या महातपा मुनिर् अत्रेस्तनयस्तारापतेर्भ्राता नाम्ना दुर्वासा द्वितीयेन मन्दपालनाम्ना मुनिना सह कलहायमानः साम गायन्क्रोधान्धो विस्वरम् अकरोत्
athātiroṣaṇaḥ prakṛtyā mahātapā munir atrestanayastārāpaterbhrātā nāmnā durvāsā dvitīyena mandapālanāmnā muninā saha kalahāyamānaḥ sāma gāyankrodhāndho visvaram akarot
- 30
सर्वेषु च तेषु शापभयप्रतिपन्नमौनेषु मुनिष्व् अन्यालापलीलयावधीरयति कमलसम्भवे भगवती कुमारी किंचिदुन्मुक्तबालभावे भूषितनवयौवने वयसि वर्तमाना गृहीतचामरप्रचलद्भुजलता पितामहमुपवीजयन्ती निर्भर्त्सनताडनजातरागाभ्याम् इव स्वभावारुणाभ्यां पादपल्लवाभ्यां समुद्भासमाना शिष्यद्वयेनेव पदक्रममुखरेण नूपुरयुगलेन वाचालितचरणयुगला मदननगरतोरणस्तम्भविभ्रमं बिभ्राणा जङ्घाद्वितयम्सलीलम् उत्कलहंसकुलकलालापप्रलापिनि मेखलादाम्नि विन्यस्तवामहस्तकिसलया विद्वन्मानसनिवासलग्नेन गुणकलापेनेवांसावलम्बिना ब्रह्मसूत्रेण पवित्रीकृतकाया भास्वन्मध्यनायकम् अनेकमुक्तानुयातम् अपवर्गमार्गम् इव हारमुद्वहन्ती वदनप्रविष्टसर्वविद्यालक्तकरसेनेव पाटलेन स्फुरता दशनच्छदेन विराजमाना संक्रान्तकमलासनकृष्णाजिनप्रतिमां मधुरगीताकर्णनावतीर्णशशिहरिणामिव कपोलस्थलीं दधाना तिर्यक्सावज्ञम् उन्नमितैकभ्रूलता श्रोत्रमेकं विस्वरश्रवणकलुषितं प्रक्षालयन्तीवापाङ्गनिर्गतेन लोचनाश्रुजलप्रवाहेणेतरश्रवणेन च विकसितसितसिन्धुवारमञ्जरीजुषा हसतेव प्रकटितविद्यामदा श्रुतिप्रणयिभिः प्रणवैरिव कर्णावतंसकुसुममधुकरकुलैर् अपास्यमाना सूक्ष्मविमलेन प्रज्ञाप्रतानेनेवांशुकेनाछादितशरीरा वाङ्मयमिव निर्मलं दिक्षु दशनज्योत्स्नालोकं विकिरन्ती देवी सरस्वती श्रुत्वा जहास
sarveṣu ca teṣu śāpabhayapratipannamauneṣu muniṣv anyālāpalīlayāvadhīrayati kamalasambhave bhagavatī kumārī kiṃcidunmuktabālabhāve bhūṣitanavayauvane vayasi vartamānā gṛhītacāmarapracaladbhujalatā pitāmahamupavījayantī nirbhartsanatāḍanajātarāgābhyām iva svabhāvāruṇābhyāṃ pādapallavābhyāṃ samudbhāsamānā śiṣyadvayeneva padakramamukhareṇa nūpurayugalena vācālitacaraṇayugalā madananagaratoraṇastambhavibhramaṃ bibhrāṇā jaṅghādvitayamsalīlam utkalahaṃsakulakalālāpapralāpini mekhalādāmni vinyastavāmahastakisalayā vidvanmānasanivāsalagnena guṇakalāpenevāṃsāvalambinā brahmasūtreṇa pavitrīkṛtakāyā bhāsvanmadhyanāyakam anekamuktānuyātam apavargamārgam iva hāramudvahantī vadanapraviṣṭasarvavidyālaktakaraseneva pāṭalena sphuratā daśanacchadena virājamānā saṃkrāntakamalāsanakṛṣṇājinapratimāṃ madhuragītākarṇanāvatīrṇaśaśihariṇāmiva kapolasthalīṃ dadhānā tiryaksāvajñam unnamitaikabhrūlatā śrotramekaṃ visvaraśravaṇakaluṣitaṃ prakṣālayantīvāpāṅganirgatena locanāśrujalapravāheṇetaraśravaṇena ca vikasitasitasindhuvāramañjarījuṣā hasateva prakaṭitavidyāmadā śrutipraṇayibhiḥ praṇavairiva karṇāvataṃsakusumamadhukarakulair apāsyamānā sūkṣmavimalena prajñāpratānenevāṃśukenāchāditaśarīrā vāṅmayamiva nirmalaṃ dikṣu daśanajyotsnālokaṃ vikirantī devī sarasvatī śrutvā jahāsa

