21 shlokas
- 123
इति मूलविषविशेषाः प्रोक्ताः शृणु जङ्गमस्यातः
सविशेषचिकित्सितमेवादौ तत्रोच्यते तु सर्पाणाम्
iti mūlaviṣaviśeṣāḥ proktāḥ śṛṇu jaṅgamasyātaḥ
saviśeṣacikitsitamevādau tatrocyate tu sarpāṇām
- 124
इह दर्वीकरः सर्पो मण्डली राजिमानिति
त्रयो यथाक्रमं वातपित्तश्लेष्मप्रकोपणाः
iha darvīkaraḥ sarpo maṇḍalī rājimāniti
trayo yathākramaṃ vātapittaśleṣmaprakopaṇāḥ
- 125
दर्वीकरः फणी ज्ञेयो मण्डली मण्डलाफणः
बिन्दुलेखविचित्राङ्गः पन्नगः स्यात्तु राजिमान्
darvīkaraḥ phaṇī jñeyo maṇḍalī maṇḍalāphaṇaḥ
bindulekhavicitrāṅgaḥ pannagaḥ syāttu rājimān
- 126
विशेषाद्रूक्षकटुकमम्लोष्णं स्वादु शीतलम्
विषं यथाक्रमं तेषां तस्माद्वातादिकोपनम्
viśeṣādrūkṣakaṭukamamloṣṇaṃ svādu śītalam
viṣaṃ yathākramaṃ teṣāṃ tasmādvātādikopanam
- 127
दर्वीकरकृतो दंशः सूक्ष्मदंष्ट्रापदो ऽसितः
निरुद्धरक्तः कूर्माभो वातव्याधिकरो मतः
darvīkarakṛto daṃśaḥ sūkṣmadaṃṣṭrāpado 'sitaḥ
niruddharaktaḥ kūrmābho vātavyādhikaro mataḥ
- 128
पृथ्वर्पितः सशोथश्च दंशो मण्डलिना कृतः
पीताभः पीतरक्तश्च सर्वपित्तविकारकृत्
pṛthvarpitaḥ saśothaśca daṃśo maṇḍalinā kṛtaḥ
pītābhaḥ pītaraktaśca sarvapittavikārakṛt
- 129
कृतो राजिमता दंशः पिच्छिलः स्थिरशोफकृत्
स्निग्धः पाण्डुश्च सान्द्रासृक्श्लेष्मव्याधिसमीरणः
kṛto rājimatā daṃśaḥ picchilaḥ sthiraśophakṛt
snigdhaḥ pāṇḍuśca sāndrāsṛkśleṣmavyādhisamīraṇaḥ
- 130
वृत्तभोगो महाकायः श्वसन्नूर्ध्वेक्षणः पुमान्
स्थूलमूर्धा समाङ्गश्च स्त्री त्वतः स्याद्विपर्ययात्
vṛttabhogo mahākāyaḥ śvasannūrdhvekṣaṇaḥ pumān
sthūlamūrdhā samāṅgaśca strī tvataḥ syādviparyayāt
- 131
क्लीबस्त्रसत्यधोदृष्टिः स्वरहीनः प्रकम्पते
स्त्रिया दष्टो विपर्यस्तैरेतैः पुंसा नरो मतः
klībastrasatyadhodṛṣṭiḥ svarahīnaḥ prakampate
striyā daṣṭo viparyastairetaiḥ puṃsā naro mataḥ
- 132
व्यामिश्रलिङ्गैरेतैस्तु क्लीबदष्टं नरं वदेत्
इत्येतदुक्तं सर्पाणां स्त्रीपुंक्लीबनिदर्शनम्
vyāmiśraliṅgairetaistu klībadaṣṭaṃ naraṃ vadet
ityetaduktaṃ sarpāṇāṃ strīpuṃklībanidarśanam
- 133
पाण्डुवक्त्रस्तु गर्भिण्या शूनौष्ठो ऽप्यसितेक्षणः
जृम्भाक्रोधोपजिह्वार्तः सूतया रक्तमूत्रवान्
pāṇḍuvaktrastu garbhiṇyā śūnauṣṭho 'pyasitekṣaṇaḥ
jṛmbhākrodhopajihvārtaḥ sūtayā raktamūtravān
- 134
सर्पो गौधेरको नाम गोधायां स्याच्चतुष्पदः
कृष्णसर्पेण तुल्यः स्यान्नाना स्युर्मिश्रजातयः
sarpo gaudherako nāma godhāyāṃ syāccatuṣpadaḥ
kṛṣṇasarpeṇa tulyaḥ syānnānā syurmiśrajātayaḥ
- 135
गूढसम्पादितं वृत्तं पीडितं लम्बितार्पितम्
सर्पितं च भृशाबाधं दंशा ये ऽन्ये न ते भृशाः
gūḍhasampāditaṃ vṛttaṃ pīḍitaṃ lambitārpitam
sarpitaṃ ca bhṛśābādhaṃ daṃśā ye 'nye na te bhṛśāḥ
- 136
तरुणाः कृष्णसर्पास्तु गोनसाः स्थविरास्तथा
राजिमन्तो वयोमध्ये भवन्त्याशीविषोपमाः
taruṇāḥ kṛṣṇasarpāstu gonasāḥ sthavirāstathā
rājimanto vayomadhye bhavantyāśīviṣopamāḥ
- 137
सर्पदंष्ट्राश्चतस्रस्तु तासां वामाधरा सिता
पीता वामोत्तरा दंष्ट्रा रक्तश्यावाधरोत्तरा
sarpadaṃṣṭrāścatasrastu tāsāṃ vāmādharā sitā
pītā vāmottarā daṃṣṭrā raktaśyāvādharottarā
- 138
यन्मात्रः पतते बिन्दुर्गोवालात्सलिलोद्धृतात्
वामाधरायां दंष्ट्रायां तन्मात्रं स्यादहेर्विषम्
yanmātraḥ patate bindurgovālātsaliloddhṛtāt
vāmādharāyāṃ daṃṣṭrāyāṃ tanmātraṃ syādaherviṣam
- 139
एकद्वित्रिचतुर्वृद्धविषभागोत्तरोत्तराः
सवर्णास्तत्कृता दंशा बहूत्तरविषा भृशाः
ekadvitricaturvṛddhaviṣabhāgottarottarāḥ
savarṇāstatkṛtā daṃśā bahūttaraviṣā bhṛśāḥ
- 140
सर्पाणाम् एव विण्मूत्रात्कीटाः स्युः कीटसंमताः
दूषीविषाः प्राणहरा इति संक्षेपतो मताः
sarpāṇām eva viṇmūtrātkīṭāḥ syuḥ kīṭasaṃmatāḥ
dūṣīviṣāḥ prāṇaharā iti saṃkṣepato matāḥ
- 159
श्मशानचैत्यवल्मीकयज्ञाश्रमसुरालये
पक्षसन्धिषु मध्याह्ने सार्धरात्रे ऽष्टमीषु च
śmaśānacaityavalmīkayajñāśramasurālaye
pakṣasandhiṣu madhyāhne sārdharātre 'ṣṭamīṣu ca
- 160
न सिध्यन्ति नरा दष्टाः पाषण्डायतनेषु च
दृष्टिश्वासमलस्पर्शविषैराशीविषैस्तथा
na sidhyanti narā daṣṭāḥ pāṣaṇḍāyataneṣu ca
dṛṣṭiśvāsamalasparśaviṣairāśīviṣaistathā
- 161
विनश्यन्त्याशु सम्प्राप्ता दष्टाः सर्वेषु मर्मसु
येन केनापि सर्पेण संभवः सर्व एव च
vinaśyantyāśu samprāptā daṣṭāḥ sarveṣu marmasu
yena kenāpi sarpeṇa saṃbhavaḥ sarva eva ca

