43 shlokas
- 1
गर्भाष्टमेषु ब्राह्मणमुपनयेत्
षष्ठे सप्तमे पञ्चमे वा
garbhāṣṭameṣu brāhmaṇamupanayet
ṣaṣṭhe saptame pañcame vā
- 2
ततो गर्भैकादशेषु क्षत्रियं गर्भद्वादशेषु वैश्यम्
tato garbhaikādaśeṣu kṣatriyaṃ garbhadvādaśeṣu vaiśyam
- 3
प्राक्षोडशाद्वर्षाद्ब्राह्मणस्यापतिता सावित्री द्वाविंशात्क्षत्रियस्य चतुर्विंशाद्वैश्यस्य
अत ऊर्ध्वं पतितसावित्रिका भवन्ति
नैनान्याजयेयुर्नाध्यापयेयुर्न विवहेयुर्न विवाहयेयुः
prākṣoḍaśādvarṣādbrāhmaṇasyāpatitā sāvitrī dvāviṃśātkṣatriyasya caturviṃśādvaiśyasya
ata ūrdhvaṃ patitasāvitrikā bhavanti
nainānyājayeyurnādhyāpayeyurna vivaheyurna vivāhayeyuḥ
- 4
अभ्यन्तरं जटाकरणं बहिर् उपनयनम्
abhyantaraṃ jaṭākaraṇaṃ bahir upanayanam
- 5
उक्तो ऽग्निसंस्कारो ब्रह्मणश्च
ukto 'gnisaṃskāro brahmaṇaśca
- 6
कुमारं पर्युप्तिनं स्नातम् अभ्यक्तशिरसम् उपस्पर्शनकल्पे नोपस्पृष्टम् अग्नेर्दक्षिणतो ऽवस्थाप्य दधिक्राव्णो अकारिषम् इति दध्नः कुमारं त्रिः प्राशयेत्
kumāraṃ paryuptinaṃ snātam abhyaktaśirasam upasparśanakalpe nopaspṛṣṭam agnerdakṣiṇato 'vasthāpya dadhikrāvṇo akāriṣam iti dadhnaḥ kumāraṃ triḥ prāśayet
- 7
इयं दुरुक्तात्परिबाधमाना वर्णं पवित्रं पुनती न आगात्
प्राणापानाभ्यां बलम् आभजन्ती शिवा देवी सुभगा मेखलेयम्
ऋतस्य गोप्त्री तपसस्तरुत्री घ्नती रक्षः सहमाना अरातीः
सा मा समन्तम् अनुपर्येहि भद्रे धर्तारस्ते सुभगे मेखले मा रिषाम
इति मौञ्जीं त्रिगुणां त्रिः परिवीतां मेखलाम् आबध्नीते
मौर्वीं धनुर्ज्यां क्षत्रियस्य शाणीं वैश्यस्य
iyaṃ duruktātparibādhamānā varṇaṃ pavitraṃ punatī na āgāt
prāṇāpānābhyāṃ balam ābhajantī śivā devī subhagā mekhaleyam
ṛtasya goptrī tapasastarutrī ghnatī rakṣaḥ sahamānā arātīḥ
sā mā samantam anuparyehi bhadre dhartāraste subhage mekhale mā riṣāma
iti mauñjīṃ triguṇāṃ triḥ parivītāṃ mekhalām ābadhnīte
maurvīṃ dhanurjyāṃ kṣatriyasya śāṇīṃ vaiśyasya
- 8
उपवीतम् असि यज्ञस्य त्वोपवीतेनोपव्ययामीति यज्ञोपवीतम्
upavītam asi yajñasya tvopavītenopavyayāmīti yajñopavītam
- 9
या अकृतन्या अतन्वन्या अवायन्या अवाहरन्
याश्चाग्ना देवीर् अन्तान् अभितो ऽतन्वत तास्त्वा देवीर्जरसे संव्ययन्ताम्
आयुष्मान् अयं परिधत्त वासः परिधत्त वर्चः
शतायुषं कृणुहि दीर्घमायुः
शतं च जीव शरदः पुरूचीर्वसूनि चाय्यो विभजाय जीयान्
इत्य् अहतं वास आच्छाद्य मित्रस्य चक्षुर्धरणं बलीयस्तेजो यशस्वि स्थविरं च धृष्णु
अनाहनस्यं वसनं चरिष्णु परीदं वाज्यं वाजिनं दधे ऽहम्
इति कृष्णाजिनं च
yā akṛtanyā atanvanyā avāyanyā avāharan
yāścāgnā devīr antān abhito 'tanvata tāstvā devīrjarase saṃvyayantām
āyuṣmān ayaṃ paridhatta vāsaḥ paridhatta varcaḥ
śatāyuṣaṃ kṛṇuhi dīrghamāyuḥ
śataṃ ca jīva śaradaḥ purūcīrvasūni cāyyo vibhajāya jīyān
ity ahataṃ vāsa ācchādya mitrasya cakṣurdharaṇaṃ balīyastejo yaśasvi sthaviraṃ ca dhṛṣṇu
anāhanasyaṃ vasanaṃ cariṣṇu parīdaṃ vājyaṃ vājinaṃ dadhe 'ham
iti kṛṣṇājinaṃ ca
- 10
आज्यं संस्कृत्य ब्रह्माणम् आमन्त्र्य समिधम् आधायाघाराव् आघार्याज्यभागौ हुत्वाष्टौ जटाकरणीयान्जुहुयात्
ājyaṃ saṃskṛtya brahmāṇam āmantrya samidham ādhāyāghārāv āghāryājyabhāgau hutvāṣṭau jaṭākaraṇīyānjuhuyāt
- 11
व्याहृतिभिश्च
vyāhṛtibhiśca
- 12
उक्तः कर्मान्तः पूर्वेण
uktaḥ karmāntaḥ pūrveṇa
- 13
कालाय वां गोत्राय वां जैत्राय वाम् औद्भेत्राय वाम् अन्नाद्याय वाम् अवनेनिजेद् इत्य् उदकेनाञ्जलिं पूरयित्वा सुकृताय वामिति पाणी प्रक्षाल्य इदमहं दुर्यमन्या निष्प्लावयामीत्य् आचम्य निष्ठीवति
kālāya vāṃ gotrāya vāṃ jaitrāya vām audbhetrāya vām annādyāya vām avanenijed ity udakenāñjaliṃ pūrayitvā sukṛtāya vāmiti pāṇī prakṣālya idamahaṃ duryamanyā niṣplāvayāmīty ācamya niṣṭhīvati
- 14
भ्रातृव्याणां सपत्नानाम् अहं भूयासम् उत्तम इति द्वितीयम्
bhrātṛvyāṇāṃ sapatnānām ahaṃ bhūyāsam uttama iti dvitīyam
- 15
प्रातर्जितं भगमुग्रं हुवेम वयं पुत्रम् अदितेर्यो विधर्ता
आध्रश्चिद्यं मन्यमानस्तुरश्चिद्राजा चिद्यं भगं भक्षीमहीत्य् आह
इत्य् आदित्यम् उपतिष्ठेत
prātarjitaṃ bhagamugraṃ huvema vayaṃ putram aditeryo vidhartā
ādhraścidyaṃ manyamānasturaścidrājā cidyaṃ bhagaṃ bhakṣīmahīty āha
ity ādityam upatiṣṭheta
- 16
ब्रह्मचर्यम् उपागामुप मा ह्वयस्वेति ब्रूयात्
brahmacaryam upāgāmupa mā hvayasveti brūyāt
- 17
एहि ब्रह्मोपेहि ब्रह्म ब्रह्म त्वा स ब्रह्म सन्तम् उपनयाम्य् अहम् असाव् इति
ehi brahmopehi brahma brahma tvā sa brahma santam upanayāmy aham asāv iti
- 18
अथास्याभिवादनीयं नाम गृह्णाति
athāsyābhivādanīyaṃ nāma gṛhṇāti
- 19
देवस्य ते सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्यां हस्तं गृह्णाम्य् अहम् असाव् इत्य् अस्य हस्तं दक्षिणेन दक्षिणम् उत्तानम् अभीवाङ्गुष्ठम् अभीव लोमानि गृह्णीयात्
devasya te savituḥ prasave 'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ hastaṃ gṛhṇāmy aham asāv ity asya hastaṃ dakṣiṇena dakṣiṇam uttānam abhīvāṅguṣṭham abhīva lomāni gṛhṇīyāt
- 20
माम् एवान्वेतु ते मनो मामेवापि त्वम् अन्विहि
अग्नौ धृतमिव दीप्यतां हृदयं तव यन्मयि
इत्येनं प्रेक्षमाणं समीक्षते
mām evānvetu te mano māmevāpi tvam anvihi
agnau dhṛtamiva dīpyatāṃ hṛdayaṃ tava yanmayi
ityenaṃ prekṣamāṇaṃ samīkṣate
- 21
पृष्ठतो ऽस्य पाणिम् अन्ववहृत्य हृदयदेशम् अन्वारभ्य जपेत्प्राणानां ग्रन्थिर् असि स मा विस्रसद् इति
ब्रह्मणो ग्रन्थिरसीति नाभिदेशम्
pṛṣṭhato 'sya pāṇim anvavahṛtya hṛdayadeśam anvārabhya japetprāṇānāṃ granthir asi sa mā visrasad iti
brahmaṇo granthirasīti nābhideśam
- 22
गणानां त्वा गणपतिं हवामहे कविं कवीनाम् उपमश्रवस्तमम्
ज्येष्ठराजं ब्रह्माणं ब्रह्मणस्पत आ नः कृण्वन्न् ऊतिभिः सीद सादनम्
इति प्रदक्षिणम् अग्निं परिणयेत्
gaṇānāṃ tvā gaṇapatiṃ havāmahe kaviṃ kavīnām upamaśravastamam
jyeṣṭharājaṃ brahmāṇaṃ brahmaṇaspata ā naḥ kṛṇvann ūtibhiḥ sīda sādanam
iti pradakṣiṇam agniṃ pariṇayet
- 23
पश्चाद् अग्नेर्दर्भेषूपविशति दक्षिणतश्च ब्रह्मचारी
paścād agnerdarbheṣūpaviśati dakṣiṇataśca brahmacārī
- 24
अधीहि भो इत्य् उपविश्य जपति
adhīhi bho ity upaviśya japati
- 25
प्रभुज्य दक्षिणं जानुं पाणी संधाय दर्भहस्ताव् ॐ इत्य् उक्त्वा व्याहृतीः सावित्रीं चानुब्रूयात्
एवं काण्डानुवचनेषु
prabhujya dakṣiṇaṃ jānuṃ pāṇī saṃdhāya darbhahastāv oṃ ity uktvā vyāhṛtīḥ sāvitrīṃ cānubrūyāt
evaṃ kāṇḍānuvacaneṣu
- 26
तत्सवितुर्वरेण्यम् इति गायत्रीं ब्राह्मणाय
आ देवो यातु सविता सुरत्न इति त्रिष्टुभं क्षत्रियाय
युञ्जते मन इति जगतीं वैश्याय
पच्छो ऽर्धर्चशः सर्वाम् अन्ततः
tatsaviturvareṇyam iti gāyatrīṃ brāhmaṇāya
ā devo yātu savitā suratna iti triṣṭubhaṃ kṣatriyāya
yuñjate mana iti jagatīṃ vaiśyāya
paccho 'rdharcaśaḥ sarvām antataḥ
- 27
पालाशं दण्डं ब्राह्मणाय प्रयच्छति नैयग्रोधं क्षत्रियायाश्वत्थं वैश्याय
सुश्रवः सुश्रवसं मां कुरु
यथा त्वं सुश्रवः सुश्रवा अस्य् एवम् अहं सुश्रवः सुश्रवा भूयासम्
यथा त्वं देवानां वेदस्य निधिगोपो ऽस्य् एवमहं मनुष्याणां ब्रह्मणो निधिगोपो भूयासमिति प्रतिगृह्णाति
pālāśaṃ daṇḍaṃ brāhmaṇāya prayacchati naiyagrodhaṃ kṣatriyāyāśvatthaṃ vaiśyāya
suśravaḥ suśravasaṃ māṃ kuru
yathā tvaṃ suśravaḥ suśravā asy evam ahaṃ suśravaḥ suśravā bhūyāsam
yathā tvaṃ devānāṃ vedasya nidhigopo 'sy evamahaṃ manuṣyāṇāṃ brahmaṇo nidhigopo bhūyāsamiti pratigṛhṇāti
- 28
ऊर्ध्वकपालो ब्राह्मणस्य कमण्डलुः परिमण्डलः क्षत्रियस्य निचल्कलो वैश्यस्य
इमा आपः प्रभराम्य् अयक्ष्मा यक्ष्मचातनीः
ऋतेनापः प्रभराम्य् अमृतेन सहायुषा
इति प्रतिगृह्णामीति प्रतिगृह्य भैक्ष्यचर्यं चरेत्भवति भिक्षां देहीति ब्राह्मणः भवति मध्यां क्षत्रियः भवत्य् अन्त्यां वैश्यः
चतस्रः षड् अष्टौ वाविधवा अप्रत्याख्यायिन्यः
मातरं प्रथमम् एके
ūrdhvakapālo brāhmaṇasya kamaṇḍaluḥ parimaṇḍalaḥ kṣatriyasya nicalkalo vaiśyasya
imā āpaḥ prabharāmy ayakṣmā yakṣmacātanīḥ
ṛtenāpaḥ prabharāmy amṛtena sahāyuṣā
iti pratigṛhṇāmīti pratigṛhya bhaikṣyacaryaṃ caretbhavati bhikṣāṃ dehīti brāhmaṇaḥ bhavati madhyāṃ kṣatriyaḥ bhavaty antyāṃ vaiśyaḥ
catasraḥ ṣaḍ aṣṭau vāvidhavā apratyākhyāyinyaḥ
mātaraṃ prathamam eke
- 29
गुरवे निवेद्य
gurave nivedya
- 30
वाग्यतः प्राग्ग्रामात्संध्याम् आसेत्
तिष्ठन्पूर्वाम्
सावित्रीं त्रिर् अधीत्य अध्वनाम् अध्वपते स्वस्त्य् अस्याध्वनः पारम् अशीय
या मेधा अप्सरःसु गन्धर्वेषु च यन्मनः
या मेधा दैवी मानुषी सा माम् आविशताम् इह
इति
vāgyataḥ prāggrāmātsaṃdhyām āset
tiṣṭhanpūrvām
sāvitrīṃ trir adhītya adhvanām adhvapate svasty asyādhvanaḥ pāram aśīya
yā medhā apsaraḥsu gandharveṣu ca yanmanaḥ
yā medhā daivī mānuṣī sā mām āviśatām iha
iti

