27 shlokas
- 1
खे रथस्य खे ऽनसः खे युगस्य शतक्रतोः
अबालाम् इन्द्रस्त्रिः पूर्त्य् अकृणोत्सूर्यवर्चसः
इत्यथास्या अहतं वासः प्रयच्छति
khe rathasya khe 'nasaḥ khe yugasya śatakratoḥ
abālām indrastriḥ pūrty akṛṇotsūryavarcasaḥ
ityathāsyā ahataṃ vāsaḥ prayacchati
- 2
अथैनां दर्भशुल्वेन संनह्यति सं त्वा नह्यामि पयसा पृथिव्याः सं त्वा नह्याम्य् अद्भिर् ओषधीभिः
सं त्वा नह्यामि प्रजया धनेन सह संनद्धा सुनुहि भागधेयम्
इति
athaināṃ darbhaśulvena saṃnahyati saṃ tvā nahyāmi payasā pṛthivyāḥ saṃ tvā nahyāmy adbhir oṣadhībhiḥ
saṃ tvā nahyāmi prajayā dhanena saha saṃnaddhā sunuhi bhāgadheyam
iti
- 3
अथैनां वाससो ऽन्तं ग्राहयित्वाभ्युदानयति
अघोरचक्षुर् अपतिघ्न्य् एधि
एहि शिवा पशुभ्यः सुमनाः सुवर्चाः
दीर्घायुपत्नी प्रजया स्वर्विद् इन्द्रप्रणयीर् उप नो वस्तुम् एहि
इति
athaināṃ vāsaso 'ntaṃ grāhayitvābhyudānayati
aghoracakṣur apatighny edhi
ehi śivā paśubhyaḥ sumanāḥ suvarcāḥ
dīrghāyupatnī prajayā svarvid indrapraṇayīr upa no vastum ehi
iti
- 4
समूहनोल्लेपनोद्धननावेक्षणम् इत्य् अग्निकाले भूमिसंस्कारान्सर्वत्र यथानिमित्तम्
samūhanollepanoddhananāvekṣaṇam ity agnikāle bhūmisaṃskārānsarvatra yathānimittam
- 5
पश्चाद् अग्नेः कटे तेजन्यां वा दर्भेष्व् आसनम्
paścād agneḥ kaṭe tejanyāṃ vā darbheṣv āsanam
- 6
शुचौ भूमिप्रदेशे शमीशमकश्यामाकानां प्रियङ्गुदूर्वागौरसर्षपाणां यथालाभगन्धसक्षीरफलवद्भ्यो वनस्पतिभ्यो हरित्पर्णकुशयवादिभिश्चान्नैर्या ओषधयः
सम् अन्या यन्तीत्य् अनुवाकेन शं नो देवीरिति च सहिरण्यापो ऽभिमन्त्र्य प्रणीतोदकुम्भं प्रणयेत्
śucau bhūmipradeśe śamīśamakaśyāmākānāṃ priyaṅgudūrvāgaurasarṣapāṇāṃ yathālābhagandhasakṣīraphalavadbhyo vanaspatibhyo haritparṇakuśayavādibhiścānnairyā oṣadhayaḥ
sam anyā yantīty anuvākena śaṃ no devīriti ca sahiraṇyāpo 'bhimantrya praṇītodakumbhaṃ praṇayet
- 7
तं लाजाहुतीषु हूयमानासु भ्राता ब्रह्मचारी वोद्गृह्य धारयेद्दक्षिणतश्च
taṃ lājāhutīṣu hūyamānāsu bhrātā brahmacārī vodgṛhya dhārayeddakṣiṇataśca
- 8
लाजान्संस्कृतान्शमीपर्णमिश्रान्शूर्पेण दक्षिणतो मातान्या वाविधवा
lājānsaṃskṛtānśamīparṇamiśrānśūrpeṇa dakṣiṇato mātānyā vāvidhavā
- 9
आज्यं संस्कृत्य ब्रह्माणम् आमन्त्र्य समिधम् आधायाघाराव् आघार्याज्यभागौ हुत्वा
ājyaṃ saṃskṛtya brahmāṇam āmantrya samidham ādhāyāghārāv āghāryājyabhāgau hutvā
- 10
अथ जुहोति
अग्नये जनविदे स्वाहा
सोमाय जनविदे स्वाहा
गन्धर्वाय जनविदे स्वाहा
सोमः प्रथमो विविदे गन्धर्वो विविद उत्तरः
तृतीयो ऽग्निष्टे पतिस्तुर्यो ऽहं मनुष्यजाः
स्वाहा
सोमो ऽददद्गन्धर्वाय गन्धर्वो ऽददद् अग्नये
रयिं च पुत्रांश्चादाद् अग्निर्मह्यम् अथो इमाम्
इति
atha juhoti
agnaye janavide svāhā
somāya janavide svāhā
gandharvāya janavide svāhā
somaḥ prathamo vivide gandharvo vivida uttaraḥ
tṛtīyo 'gniṣṭe patisturyo 'haṃ manuṣyajāḥ
svāhā
somo 'dadadgandharvāya gandharvo 'dadad agnaye
rayiṃ ca putrāṃścādād agnirmahyam atho imām
iti
- 11
हिरण्यगर्भ इत्यष्टाभिः प्रत्यृचम् आज्याहुतीर्जुहुयात्
hiraṇyagarbha ityaṣṭābhiḥ pratyṛcam ājyāhutīrjuhuyāt
- 12
येन कर्मणेर्त्सेत्तत्र जयाञ्जुहुयादिति जयानां श्रुतिः
त्वा यथोक्तम्
आकूत्यै त्वा स्वाहा
भूत्यै त्वा स्वाहा
कामायै त्वा स्वाहा
रक्षायै त्वा स्वाहा
समृधे त्वा स्वाहा
समृद्ध्यै त्वा स्वाहा
ऋचा स्तोमम्
प्रजापतये
भूः स्वाहा
अयाश्चाग्ने ऽसीति च
yena karmaṇertsettatra jayāñjuhuyāditi jayānāṃ śrutiḥ
tvā yathoktam
ākūtyai tvā svāhā
bhūtyai tvā svāhā
kāmāyai tvā svāhā
rakṣāyai tvā svāhā
samṛdhe tvā svāhā
samṛddhyai tvā svāhā
ṛcā stomam
prajāpataye
bhūḥ svāhā
ayāścāgne 'sīti ca
- 13
उत्तरतो ऽग्नेर्दर्भेषु प्राचीं कन्याम् अवस्थाप्य पुरस्तात्प्रत्यङ्मुख उपयन्ता देवस्य ते सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्यां हस्तं गृह्णाम्य् अहम् असाव् इत्य् अथास्या उपनयनवद्धस्तं गृह्णाति नीचारिक्तम् अरिक्तेन
गृह्णामि ते सौभगत्वाय हस्तं मया पत्या जरदष्टिर्यथासत्
भगो ऽर्यमा सविता पुरंधिर्मह्यं त्वादुर्गार्हपत्याय देवाः
ऊर्ध्वा वाक्समभवत्पुरा देवासुरेभ्यः
यां त्वा विश्वस्य भूतस्य प्राग् आयाम्य् अस्या अग्रतः
सरस्वति प्रेदम् अव सुभगे वाजिनीवति
येन भूतं समभवद्येन विश्वमिदं जगत्तामद्य गाथां गास्यामो या स्त्रीणाम् उत्तमं मनः
सा त्वम् अस्य् अमो ऽहम् अमो ऽहमस्मि सा त्वम्
द्यौर् अहं पृथिवी त्वं बृहद् अहं रथंतरं त्वम्
रेतो ऽहम् अस्मि रेतोधृक्त्वम्
सामाहम् अस्मि ऋक्त्वं मनो ऽहमस्मि वाक्त्वम्
सा माम् अनुव्रता भव सा माम् अनुप्रजायस्व
प्रजां सृजावहा उभौ पुंसे पुत्राय कर्तवे
श्रियै पुत्राय वेथवेह सूनृते
इति
uttarato 'gnerdarbheṣu prācīṃ kanyām avasthāpya purastātpratyaṅmukha upayantā devasya te savituḥ prasave 'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ hastaṃ gṛhṇāmy aham asāv ity athāsyā upanayanavaddhastaṃ gṛhṇāti nīcāriktam ariktena
gṛhṇāmi te saubhagatvāya hastaṃ mayā patyā jaradaṣṭiryathāsat
bhago 'ryamā savitā puraṃdhirmahyaṃ tvādurgārhapatyāya devāḥ
ūrdhvā vāksamabhavatpurā devāsurebhyaḥ
yāṃ tvā viśvasya bhūtasya prāg āyāmy asyā agrataḥ
sarasvati predam ava subhage vājinīvati
yena bhūtaṃ samabhavadyena viśvamidaṃ jagattāmadya gāthāṃ gāsyāmo yā strīṇām uttamaṃ manaḥ
sā tvam asy amo 'ham amo 'hamasmi sā tvam
dyaur ahaṃ pṛthivī tvaṃ bṛhad ahaṃ rathaṃtaraṃ tvam
reto 'ham asmi retodhṛktvam
sāmāham asmi ṛktvaṃ mano 'hamasmi vāktvam
sā mām anuvratā bhava sā mām anuprajāyasva
prajāṃ sṛjāvahā ubhau puṃse putrāya kartave
śriyai putrāya vethaveha sūnṛte
iti
- 14
प्रदक्षिणम् अग्निं परिणयेत्
pradakṣiṇam agniṃ pariṇayet
- 15
पश्चाद् अग्नेर्दर्भेष्व् अश्मानम् अवस्थापयति
आतिष्ठेमम् अश्मानमश्मेव त्वं स्थिरा भव
कृण्वन्तु विश्वे देवा आयुष्टे शरदः शतम्
इति
paścād agnerdarbheṣv aśmānam avasthāpayati
ātiṣṭhemam aśmānamaśmeva tvaṃ sthirā bhava
kṛṇvantu viśve devā āyuṣṭe śaradaḥ śatam
iti
- 16
अत्रैवास्या द्वितीयं वासः प्रयच्छति
atraivāsyā dvitīyaṃ vāsaḥ prayacchati
- 17
उपर्यग्नाव् अञ्जलौ लाजान्भ्राता ब्रह्मचारी वोपस्तीर्ण आवपेत्
uparyagnāv añjalau lājānbhrātā brahmacārī vopastīrṇa āvapet
- 18
तान् अभिघारितान् अविच्छिन्दती जुहुयात्
कर्तानुमन्त्रयेत
इयं नार्य् उपब्रूते लाजान् आवपन्तिका
दीर्घायुर् अस्तु मे पतिर् एधन्तां ज्ञातयो मम
अर्यमणं नु देवं कन्याग्निम् अयक्षत
सो ऽस्मान्देवो ऽर्यमा प्रेतो मुञ्चातु मामुत
स्वाहा
इति
tān abhighāritān avicchindatī juhuyāt
kartānumantrayeta
iyaṃ nāry upabrūte lājān āvapantikā
dīrghāyur astu me patir edhantāṃ jñātayo mama
aryamaṇaṃ nu devaṃ kanyāgnim ayakṣata
so 'smāndevo 'ryamā preto muñcātu māmuta
svāhā
iti
- 19
वीरसूर्जीवपत्नीर्भूयासम् इति सर्वत्र वाचयेत्
vīrasūrjīvapatnīrbhūyāsam iti sarvatra vācayet
- 20
तुभ्यमग्रे पर्यणयं सूर्यां वहतुना सह
पुनः पतिभ्यो जायां दा अग्ने प्रजया सह
इति द्वितीयं परिणयेत्
tubhyamagre paryaṇayaṃ sūryāṃ vahatunā saha
punaḥ patibhyo jāyāṃ dā agne prajayā saha
iti dvitīyaṃ pariṇayet
- 21
एवमेव तृतीयम्
अवस्थापनप्रभृति समानम्
पूषणं नु देवम्
वरुणं नु देवमिति होमौ
कन्याग्निम् अयक्षतेति समानम्
evameva tṛtīyam
avasthāpanaprabhṛti samānam
pūṣaṇaṃ nu devam
varuṇaṃ nu devamiti homau
kanyāgnim ayakṣateti samānam
- 22
कामेन चतुर्थीं पूरयित्वा द्विर् अभिघार्योत्तरार्धपूर्वार्धे जुहुयात्
kāmena caturthīṃ pūrayitvā dvir abhighāryottarārdhapūrvārdhe juhuyāt
- 23
अथैनां प्राचीं सप्त पदानि प्रक्रमयति
एकम् इषे विष्णुस्त्वां नयतु
द्वे ऊर्जे
त्रीणि रायस्पोषाय
चत्वारि मायोभवाय
पञ्च प्रजाभ्यः
षड् ऋतुभ्यः
सप्त सप्तभ्यो होत्राभ्यः
विष्णुस्त्वां नयत्व् इति द्वितीयप्रभृत्यनुषजेत्
सखी सप्तपदी भव सख्यं ते गमेयं सख्यात्ते मा रिषम् इति सप्तम एनां प्रेक्षमाणां समीक्षते
athaināṃ prācīṃ sapta padāni prakramayati
ekam iṣe viṣṇustvāṃ nayatu
dve ūrje
trīṇi rāyaspoṣāya
catvāri māyobhavāya
pañca prajābhyaḥ
ṣaḍ ṛtubhyaḥ
sapta saptabhyo hotrābhyaḥ
viṣṇustvāṃ nayatv iti dvitīyaprabhṛtyanuṣajet
sakhī saptapadī bhava sakhyaṃ te gameyaṃ sakhyātte mā riṣam iti saptama enāṃ prekṣamāṇāṃ samīkṣate
- 24
प्र त्वा मुञ्चातु वरुणस्य पाशाद्येन त्वाबध्नात्सविता सुशेवः
धातुश्च योनौ सुकृतस्य लोके हृष्टा सं सह पत्या भूयासम्
इति शुल्वं विस्रंस्योदकुम्भेन मार्जयन्ते
पुनन्तु मा पितर इत्यनुवाकेन
आपोहिष्ठीयेनेत्य् एके
pra tvā muñcātu varuṇasya pāśādyena tvābadhnātsavitā suśevaḥ
dhātuśca yonau sukṛtasya loke hṛṣṭā saṃ saha patyā bhūyāsam
iti śulvaṃ visraṃsyodakumbhena mārjayante
punantu mā pitara ityanuvākena
āpohiṣṭhīyenety eke
- 25
सुमङ्गलीर् इयं वधुर् इमां समेत्य पश्यत
सौभाग्यमस्यै दत्त्वा यथार्थं विपरेतन
इति
sumaṅgalīr iyaṃ vadhur imāṃ sametya paśyata
saubhāgyamasyai dattvā yathārthaṃ viparetana
iti
- 26
स्थालीपाकेन शेषो व्याख्यातः
sthālīpākena śeṣo vyākhyātaḥ
- 27
येन द्यौर् उग्रेत्य् एवंप्रभृतय उद्वाहे होमाः स्युः
नापाणिग्रहणे लाजाः
समानं प्रक्रमणं मार्जनं च
yena dyaur ugrety evaṃprabhṛtaya udvāhe homāḥ syuḥ
nāpāṇigrahaṇe lājāḥ
samānaṃ prakramaṇaṃ mārjanaṃ ca

