18 shlokas
- 1
वशामालभते
तामालभ्य संज्ञपयन्ति संज्ञप्याह वपामुत्खिदेत्युत्खिद्य वपाम् अनुमर्शं गर्भम् एष्टवै ब्रूयात्स यदि न विन्दन्ति किमाद्रियेरन्यद्य् उ विन्दन्ति तत्र प्रायश्चित्तिः क्रियते
vaśāmālabhate
tāmālabhya saṃjñapayanti saṃjñapyāha vapāmutkhidetyutkhidya vapām anumarśaṃ garbham eṣṭavai brūyātsa yadi na vindanti kimādriyeranyady u vindanti tatra prāyaścittiḥ kriyate
- 2
न वै तदवकल्पते
यदेकाम्मन्यमाना एकयेवैतया चरेयुर्यद्द्वे मन्यमाना द्वाभ्यामिव चरेयु स्थालीं चैवोष्णीषं चोपकल्पयितवै ब्रूयात्
na vai tadavakalpate
yadekāmmanyamānā ekayevaitayā careyuryaddve manyamānā dvābhyāmiva careyu sthālīṃ caivoṣṇīṣaṃ copakalpayitavai brūyāt
- 3
अथ वपया चरन्ति
यथैव तस्यै चरणं वपया चरित्वाध्वर्युश्च यजमानश्च पुनरेतः स आहाध्वर्युर्निरूहैतं गर्भमिति तं ह नोदरतो निरूहेदार्ताया वै मृताया उदरतो निरूहन्ति यदा वै गर्भः समृद्धो भवति प्रजननेन वै स तर्हि प्रत्यङ्ङैति तमपि विरुज्य श्रोणी प्रत्यञ्चं निरूहितवै ब्रूयात्
atha vapayā caranti
yathaiva tasyai caraṇaṃ vapayā caritvādhvaryuśca yajamānaśca punaretaḥ sa āhādhvaryurnirūhaitaṃ garbhamiti taṃ ha nodarato nirūhedārtāyā vai mṛtāyā udarato nirūhanti yadā vai garbhaḥ samṛddho bhavati prajananena vai sa tarhi pratyaṅṅaiti tamapi virujya śroṇī pratyañcaṃ nirūhitavai brūyāt
- 4
तं निरूह्यमाणम् अभिमन्त्रयते
एजतु दशमास्यो गर्भो जरायुणा सहेति स यदाहैजत्विति प्राणम् एवास्मिन्नेतद्दधाति दशमास्य इति यदा वै गर्भः समृद्धो भवत्यथ दशमास्यस्तमेतदप्य् अदशमास्यं सन्तम्ब्रह्मणैव यजुषा दशमास्यं करोति
taṃ nirūhyamāṇam abhimantrayate
ejatu daśamāsyo garbho jarāyuṇā saheti sa yadāhaijatviti prāṇam evāsminnetaddadhāti daśamāsya iti yadā vai garbhaḥ samṛddho bhavatyatha daśamāsyastametadapy adaśamāsyaṃ santambrahmaṇaiva yajuṣā daśamāsyaṃ karoti
- 5
जरायुणा सहेति
तद्यथा दशमास्यो जरायुणा सहेयादेवमेतदाह यथायं वायुरेजति यथा समुद्र एजतीति प्राणमेवास्मिन्नेतद्दधात्येवायं दशमास्यो ऽस्रज्जरायुणा सहेति तद्यथा दशमास्यो जरायुणा सह स्रंसेतैवमेतदाह
jarāyuṇā saheti
tadyathā daśamāsyo jarāyuṇā saheyādevametadāha yathāyaṃ vāyurejati yathā samudra ejatīti prāṇamevāsminnetaddadhātyevāyaṃ daśamāsyo 'srajjarāyuṇā saheti tadyathā daśamāsyo jarāyuṇā saha sraṃsetaivametadāha
- 6
तदाहुः
कथमेतं गर्भं कुर्यादित्य् अङ्गादङ्गाद्धैवास्यावद्येयुर्यथैवेतरेषामवदानानाम् अवदानं तद् उ तथा न कुर्याद् उत ह्येषो ऽविकृताङ्गो भवत्यधस्तादेव ग्रीवा अपिकृत्यैतस्यां स्थाल्यामेतम्मेधं श्चोतयेयुः सर्वेभ्यो वा अस्यैषो ऽङ्गेभ्यो मेध श्चोतति तदस्य सर्वेषामेवाङ्गानामवत्तम्भवत्यवद्यन्ति वशाया अवदानानि यथैव तेषामवदानम्
tadāhuḥ
kathametaṃ garbhaṃ kuryādity aṅgādaṅgāddhaivāsyāvadyeyuryathaivetareṣāmavadānānām avadānaṃ tad u tathā na kuryād uta hyeṣo 'vikṛtāṅgo bhavatyadhastādeva grīvā apikṛtyaitasyāṃ sthālyāmetammedhaṃ ścotayeyuḥ sarvebhyo vā asyaiṣo 'ṅgebhyo medha ścotati tadasya sarveṣāmevāṅgānāmavattambhavatyavadyanti vaśāyā avadānāni yathaiva teṣāmavadānam
- 7
तानि पशुश्रपणे श्रपयन्ति
तदेवैतम्मेधं श्रपयन्त्य् उष्णीषेणावेष्ट्य गर्भम्पार्श्वतः पशुश्रपणस्योपनिदधाति यदा शृतो भवत्यथ समुद्यावदानान्येवाभिजुहोति नैतम्मेधम् उद्वासयन्ति पशुं तदेवैतम्मेधमुद्वासयन्ति
tāni paśuśrapaṇe śrapayanti
tadevaitammedhaṃ śrapayanty uṣṇīṣeṇāveṣṭya garbhampārśvataḥ paśuśrapaṇasyopanidadhāti yadā śṛto bhavatyatha samudyāvadānānyevābhijuhoti naitammedham udvāsayanti paśuṃ tadevaitammedhamudvāsayanti
- 8
तं जघनेन चात्वालमन्तरेण यूपं चाग्निं च हरन्ति
दक्षिणतो निधाय प्रतिप्रस्थातावद्यत्यथ स्रुचोर् उपस्तृणीते ऽथ मनोतायै हविषो ऽनुवाच आहावद्यन्ति वशाया अवदानानां यथैव तेषामवदानम्
taṃ jaghanena cātvālamantareṇa yūpaṃ cāgniṃ ca haranti
dakṣiṇato nidhāya pratiprasthātāvadyatyatha srucor upastṛṇīte 'tha manotāyai haviṣo 'nuvāca āhāvadyanti vaśāyā avadānānāṃ yathaiva teṣāmavadānam
- 9
अथ प्रचरणीति स्रुग्भवति
तस्याम्प्रतिप्रस्थाता मेधायोपस्तृणीते द्विरवद्यति सकृदभिघारयति प्रत्यनक्त्यवदाने अथानुवाच आहाश्राव्याह प्रेष्येति वषट्कृते ऽध्वर्युर्जुहोत्य् अध्वर्योरनु होमं जुहोति प्रतिप्रस्थाता
atha pracaraṇīti srugbhavati
tasyāmpratiprasthātā medhāyopastṛṇīte dviravadyati sakṛdabhighārayati pratyanaktyavadāne athānuvāca āhāśrāvyāha preṣyeti vaṣaṭkṛte 'dhvaryurjuhoty adhvaryoranu homaṃ juhoti pratiprasthātā
- 10
यस्यै ते यज्ञियो गर्भ इति
अयज्ञिया वै गर्भास्तमेतद्ब्रह्मणैव यजुषा यज्ञियं करोति यस्यै योनिर्हिरण्ययीत्यदो वा एतस्यै योनिं विच्छिन्दन्ति यददो निष्कर्षन्त्य् अमृतमायुर्हिरण्यं तामेवास्या एतदमृतां योनिं करोत्य् अङ्गान्यह्रुता यस्य तम्मात्रा समजीगमं स्वाहेति यदि पुमान्त्स्याद्यद्य् उ स्त्री स्याद् अङ्गान्यह्रुता यस्यै तां मात्रा समजीगमं स्वाहेति यद्य्वविज्ञातो गर्भो भवति पुंस्कृत्यैव जुहुयात्पुमांसो हि गर्भा अङ्गान्यह्रुता यस्य तं मात्रा समजीगमं स्वाहेत्य् अदो वा एतं मात्रा विष्वञ्चं कुर्वन्ति यद् अदो निष्कर्षन्ति तम् एतद्ब्रह्मणैव यजुषा समर्ध्य मध्यतो यज्ञस्य पुनर्मात्रा संगमयति
yasyai te yajñiyo garbha iti
ayajñiyā vai garbhāstametadbrahmaṇaiva yajuṣā yajñiyaṃ karoti yasyai yonirhiraṇyayītyado vā etasyai yoniṃ vicchindanti yadado niṣkarṣanty amṛtamāyurhiraṇyaṃ tāmevāsyā etadamṛtāṃ yoniṃ karoty aṅgānyahrutā yasya tammātrā samajīgamaṃ svāheti yadi pumāntsyādyady u strī syād aṅgānyahrutā yasyai tāṃ mātrā samajīgamaṃ svāheti yadyvavijñāto garbho bhavati puṃskṛtyaiva juhuyātpumāṃso hi garbhā aṅgānyahrutā yasya taṃ mātrā samajīgamaṃ svāhety ado vā etaṃ mātrā viṣvañcaṃ kurvanti yad ado niṣkarṣanti tam etadbrahmaṇaiva yajuṣā samardhya madhyato yajñasya punarmātrā saṃgamayati
- 11
अथाध्वर्युर्वनस्पतिना चरति
वनस्पतिनाध्वर्युश्चरित्वा यान्युपभृत्यवदानानि भवन्ति तानि समानयमान आहाग्नये स्विष्टकृते ऽनुब्रूहीत्य् अत्याक्रामति प्रतिप्रस्थाता स एतं सर्वमेव मेधं गृह्णीते ऽथोपरिष्टाद्द्विर् आज्यस्याभिघारयत्य् आश्राव्याह प्रेष्येति वषट्कृते ऽध्वर्युर्जुहोत्य् अध्वर्योरनु होमं जुहोति प्रतिप्रस्थाता
athādhvaryurvanaspatinā carati
vanaspatinādhvaryuścaritvā yānyupabhṛtyavadānāni bhavanti tāni samānayamāna āhāgnaye sviṣṭakṛte 'nubrūhīty atyākrāmati pratiprasthātā sa etaṃ sarvameva medhaṃ gṛhṇīte 'thopariṣṭāddvir ājyasyābhighārayaty āśrāvyāha preṣyeti vaṣaṭkṛte 'dhvaryurjuhoty adhvaryoranu homaṃ juhoti pratiprasthātā
- 12
पुरुदस्मो विषुरूप इन्दुरिति
बहुदान इति हैतद्यदाह पुरुदस्म इति विषुरूप इति विषुरूपा इव हि गर्भा इन्दुरन्तर्महिमानमानञ्ज धीर इत्य् अन्तर्ह्येष मातर्यक्तो भवत्य् एकपदीं द्विपदीं त्रिपदीं चतुष्पदीमष्टापदीं भुवनानु प्रथन्तां स्वाहेति प्रथयत्येवैनाम् एतत्सुभूयो ह जयत्यष्टापद्येष्ट्वा यद् उ चानष्टापद्या
purudasmo viṣurūpa induriti
bahudāna iti haitadyadāha purudasma iti viṣurūpa iti viṣurūpā iva hi garbhā indurantarmahimānamānañja dhīra ity antarhyeṣa mātaryakto bhavaty ekapadīṃ dvipadīṃ tripadīṃ catuṣpadīmaṣṭāpadīṃ bhuvanānu prathantāṃ svāheti prathayatyevainām etatsubhūyo ha jayatyaṣṭāpadyeṣṭvā yad u cānaṣṭāpadyā
- 13
तदाहुः
क्वैतं गर्भं कुर्यादिति वृक्ष एवैनम् उद्दध्युर् अन्तरिक्षायतना वै गर्भा अन्तरिक्षमिवैतद्यद्वृक्षस्तदेनं स्व एवायतने प्रतिष्ठापयति तद् उ वा आहुर्य एनं तत्रानुव्याहरेद्वृक्ष एनम्मृतम् उद्धास्यन्तीति तथा हैव स्यात्
tadāhuḥ
kvaitaṃ garbhaṃ kuryāditi vṛkṣa evainam uddadhyur antarikṣāyatanā vai garbhā antarikṣamivaitadyadvṛkṣastadenaṃ sva evāyatane pratiṣṭhāpayati tad u vā āhurya enaṃ tatrānuvyāharedvṛkṣa enammṛtam uddhāsyantīti tathā haiva syāt
- 14
अप एवैनमभ्यवहरेयुः
आपो वा अस्य सर्वस्य प्रतिष्ठा तदेनमप्स्वेव प्रतिष्ठापयति तद् उ वा आहुर्य एनं तत्रानुव्याहरेदप्स्वेव मरिष्यतीति तथा हैव स्यात्
apa evainamabhyavahareyuḥ
āpo vā asya sarvasya pratiṣṭhā tadenamapsveva pratiṣṭhāpayati tad u vā āhurya enaṃ tatrānuvyāharedapsveva mariṣyatīti tathā haiva syāt
- 15
आखूत्कर एवैनमुपकिरेयुः
इयं वा अस्य सर्वस्य प्रतिष्ठा तद् एनम् अस्यामेव प्रतिष्ठापयति तद् उ वा आहुर्य एनं तत्रानुव्याहरेत्क्षिप्रे ऽस्मै मृताय श्मशानं करिष्यन्तीति तथा हैव स्यात्
ākhūtkara evainamupakireyuḥ
iyaṃ vā asya sarvasya pratiṣṭhā tad enam asyāmeva pratiṣṭhāpayati tad u vā āhurya enaṃ tatrānuvyāharetkṣipre 'smai mṛtāya śmaśānaṃ kariṣyantīti tathā haiva syāt
- 16
पशुश्रपण एवैनम्मरुद्भ्यो जुहुयात्
अहुतादो वै देवानाम्मरुतो विड् अहुतमिवैतद्यद् अशृतो गर्भ आहवनीयाद्वा एष आहृतो भवति पशुश्रपणस्तथाह न बहिर्धा यज्ञाद्भवति न प्रत्यक्षमिवाहवनीये देवानां वै मरुतस्तदेनम्मरुत्स्वेव प्रतिष्ठापयति
paśuśrapaṇa evainammarudbhyo juhuyāt
ahutādo vai devānāmmaruto viḍ ahutamivaitadyad aśṛto garbha āhavanīyādvā eṣa āhṛto bhavati paśuśrapaṇastathāha na bahirdhā yajñādbhavati na pratyakṣamivāhavanīye devānāṃ vai marutastadenammarutsveva pratiṣṭhāpayati
- 17
स हुत्वैव समिष्टयजूंषि
प्रथमावशान्तेष्व् अङ्गारेष्व् एतं सोष्णीषं गर्भमादत्ते तं प्राङ्तिष्ठञ्जुहोति मारुत्यर्चा मरुतो यस्य हि क्षये पाथा दिवो विमहसः स सुगोपातमो जन इति न स्वाहाकरोत्य् अहुतादो वै देवानाम्मरुतो विड् अहुतमिवैतद्यद् अस्वाहाकृतं देवानां वै मरुतस्तदेनम्मरुत्स्वेव प्रतिष्ठापयति
sa hutvaiva samiṣṭayajūṃṣi
prathamāvaśānteṣv aṅgāreṣv etaṃ soṣṇīṣaṃ garbhamādatte taṃ prāṅtiṣṭhañjuhoti mārutyarcā maruto yasya hi kṣaye pāthā divo vimahasaḥ sa sugopātamo jana iti na svāhākaroty ahutādo vai devānāmmaruto viḍ ahutamivaitadyad asvāhākṛtaṃ devānāṃ vai marutastadenammarutsveva pratiṣṭhāpayati
- 18
अथाङ्गारैरभिसमूहति
मही द्यौः पृथिवी च न इमं यज्ञम्मिमिक्षताम्पिपृतां नो भरीमभिरिति
athāṅgārairabhisamūhati
mahī dyauḥ pṛthivī ca na imaṃ yajñammimikṣatāmpipṛtāṃ no bharīmabhiriti

