16 shlokas
- 1
आदित्येन चरुणोदयनीयेन प्रचरति
तद्यद् आदित्यश्चरुर्भवति यद् एवैनाम् अदो देवा अब्रुवंस्तवैव प्रायणीयस्तवोदयनीय इति
तम् एवास्या एतद् उभयत्र भागं करोति
ādityena caruṇodayanīyena pracarati
tadyad ādityaścarurbhavati yad evainām ado devā abruvaṃstavaiva prāyaṇīyastavodayanīya iti
tam evāsyā etad ubhayatra bhāgaṃ karoti
- 2
स यद् अमुत्र राजानं क्रेष्यन्न् उपप्रैष्यन्यजते तस्मात्तत्प्रायणीयं नाम
अथ यद् अत्रावभृथाद् उदेत्य यजते तस्माद् एतद् उदयनीयं नाम
तद्वा एतत्समानम् एव हविः
अदित्या एव प्रायणीयम् अदित्या उदयनीयम्
इयं ह्य् एवादितिः
sa yad amutra rājānaṃ kreṣyann upapraiṣyanyajate tasmāttatprāyaṇīyaṃ nāma
atha yad atrāvabhṛthād udetya yajate tasmād etad udayanīyaṃ nāma
tadvā etatsamānam eva haviḥ
adityā eva prāyaṇīyam adityā udayanīyam
iyaṃ hy evāditiḥ
- 3
स वै पथ्याम् एवाग्रे स्वस्तिं यजति
तद्देवा अप्रज्ञायमाने वाचैव प्रत्यपद्यन्त
वाचा हि मुग्धम्प्रज्ञायते
अथात्र प्रज्ञाते यथापूर्वं करोति
sa vai pathyām evāgre svastiṃ yajati
taddevā aprajñāyamāne vācaiva pratyapadyanta
vācā hi mugdhamprajñāyate
athātra prajñāte yathāpūrvaṃ karoti
- 4
सो ऽग्निम् एव प्रथमं यजत्य् अथ सोमम् अथ सवितारम् अथ पथ्यां स्वस्तिम् अथादितिम्
वाग्वै पथ्या स्वस्तिः
इयम् अदितिः
अस्याम् एव तद्देवा वाचम्प्रत्यष्ठापयन्
सेयं वाग् अस्याम्प्रतिष्ठिता वदति
so 'gnim eva prathamaṃ yajaty atha somam atha savitāram atha pathyāṃ svastim athāditim
vāgvai pathyā svastiḥ
iyam aditiḥ
asyām eva taddevā vācampratyaṣṭhāpayan
seyaṃ vāg asyāmpratiṣṭhitā vadati
- 5
अथ मैत्रावरुणीं वशाम् अनूबन्ध्याम् आलभते
स एषो ऽन्य एव यज्ञस्तायते पशुबन्ध एव
समिष्टयजूंषि ह्य् एवान्तो यज्ञस्य
atha maitrāvaruṇīṃ vaśām anūbandhyām ālabhate
sa eṣo 'nya eva yajñastāyate paśubandha eva
samiṣṭayajūṃṣi hy evānto yajñasya
- 6
तद्यन्मैत्रावरुणी वशा भवति यद्वा ईजानस्य स्विष्टम्भवति मित्रो ऽस्य तद्गृह्णाति यद्व् अस्य दुरिष्टम्भवति वरुणो ऽस्य तद्गृह्णाति
tadyanmaitrāvaruṇī vaśā bhavati yadvā ījānasya sviṣṭambhavati mitro 'sya tadgṛhṇāti yadv asya duriṣṭambhavati varuṇo 'sya tadgṛhṇāti
- 7
तद् आहुः क्वेजानो ऽभूद् इति
तद्यद् एवास्यात्र मित्रः स्विष्टं गृह्णाति तद् एवास्मा एतया प्रीतः प्रत्यवसृजति
यद् उ चास्य वरुणो दुरिष्टं गृह्णाति तच्चैवास्मा एतया प्रीतः स्विष्टं करोति तद् उ चास्मै प्रत्यवसृजति
सो ऽस्यैष स्व एव यज्ञो भवति स्वं सुकृतम्
tad āhuḥ kvejāno 'bhūd iti
tadyad evāsyātra mitraḥ sviṣṭaṃ gṛhṇāti tad evāsmā etayā prītaḥ pratyavasṛjati
yad u cāsya varuṇo duriṣṭaṃ gṛhṇāti taccaivāsmā etayā prītaḥ sviṣṭaṃ karoti tad u cāsmai pratyavasṛjati
so 'syaiṣa sva eva yajño bhavati svaṃ sukṛtam
- 8
तद्यन्मैत्रावरुणी वशा भवति यत्र वै देवा रेतः सिक्तं प्राजनयंस्तदाग्निमारुतम् इत्य् उक्थम्
तस्मिंस्तद्व्याख्यायते यथा तद्देवा रेतः प्राजनयन्
ततो ऽङ्गाराः समभवन्न् अङ्गारेभ्यो ऽङ्गिरसस्तदन्वन्ये पशवः
tadyanmaitrāvaruṇī vaśā bhavati yatra vai devā retaḥ siktaṃ prājanayaṃstadāgnimārutam ity uktham
tasmiṃstadvyākhyāyate yathā taddevā retaḥ prājanayan
tato 'ṅgārāḥ samabhavann aṅgārebhyo 'ṅgirasastadanvanye paśavaḥ
- 9
अथ यदासाः पांसवः पर्यशिष्यन्त ततो गर्दभः समभवत्
तस्माद्यत्र पांसुलम्भवति गर्दभस्थानम् इव बतेत्य् आहुः
अथ यदा न कश्चन रसः पर्यशिष्यत तत एषा मैत्रावरुणी वशा समभवत्
तस्माद् एषा न प्रजायते
रसाद्धि रेतः सम्भवति रेतसः पशवः
तद्यद् अन्ततः समभवत्तस्माद् अन्तं यज्ञस्यानुवर्तते
तस्माद्वा एषात्र मैत्रावरुणी वशावक्ᄆप्ततमा भवति
यदि वशां न विन्देद् अप्य् उक्षवश एव स्यात्
atha yadāsāḥ pāṃsavaḥ paryaśiṣyanta tato gardabhaḥ samabhavat
tasmādyatra pāṃsulambhavati gardabhasthānam iva batety āhuḥ
atha yadā na kaścana rasaḥ paryaśiṣyata tata eṣā maitrāvaruṇī vaśā samabhavat
tasmād eṣā na prajāyate
rasāddhi retaḥ sambhavati retasaḥ paśavaḥ
tadyad antataḥ samabhavattasmād antaṃ yajñasyānuvartate
tasmādvā eṣātra maitrāvaruṇī vaśāvakᄆptatamā bhavati
yadi vaśāṃ na vinded apy ukṣavaśa eva syāt
- 10
अथेतरं विश्वे देवा अमरीमृत्स्यन्त
ततो वैश्वदेवी समभवद् अथ बार्हस्पत्या
सो ऽन्तः
अन्तो हि बृहस्पतिः
athetaraṃ viśve devā amarīmṛtsyanta
tato vaiśvadevī samabhavad atha bārhaspatyā
so 'ntaḥ
anto hi bṛhaspatiḥ
- 11
स यः सहस्रं वा भूयो वा दद्यात्स एनाः सर्वा आलभेत
सर्वं वै तस्याप्तं भवति सर्वं जितं यः सहस्रं वा भूयो वा ददाति
सर्वम् एता एवम् एव यथापूर्वम्
मैत्रावरुणीम् एवाग्रे ऽथ वैश्वदेवीम् अथ बार्हस्पत्याम्
sa yaḥ sahasraṃ vā bhūyo vā dadyātsa enāḥ sarvā ālabheta
sarvaṃ vai tasyāptaṃ bhavati sarvaṃ jitaṃ yaḥ sahasraṃ vā bhūyo vā dadāti
sarvam etā evam eva yathāpūrvam
maitrāvaruṇīm evāgre 'tha vaiśvadevīm atha bārhaspatyām
- 12
अथो ये दीर्घसत्त्रम् आसीरन्संवत्सरं वा भूयो वा त एनाः सर्वा आलभेरन्
सर्वं वै तेषाम् आप्तम्भवति सर्वं जितं ये दीर्घसत्त्रम् आसते संवत्सरं वा भूयो वा
सर्वम् एता एवम् एव यथापूर्वम्
atho ye dīrghasattram āsīransaṃvatsaraṃ vā bhūyo vā ta enāḥ sarvā ālabheran
sarvaṃ vai teṣām āptambhavati sarvaṃ jitaṃ ye dīrghasattram āsate saṃvatsaraṃ vā bhūyo vā
sarvam etā evam eva yathāpūrvam
- 13
अथोदवसानीययेष्ट्या यजते
स आग्नेयम्पञ्चकपालम्पुरोडाशं निर्वपति
तस्य पञ्चपदाः पङ्क्तयो याज्यानुवाक्या भवन्ति
यातयामेव वा एतद् ईजानस्य यज्ञो भवति
सो ऽस्मात्पराङ् इव भवति
अग्निर्वै सर्वे यज्ञाः
अग्नौ हि सर्वान्यज्ञांस्तन्वते ये च पाकयज्ञा ये चेतरे
तद्यज्ञम् एवैतत्पुनर् आरभते
तथास्यायातयामा यज्ञो भवति
तथो अस्मान्न पराङ्भवति
athodavasānīyayeṣṭyā yajate
sa āgneyampañcakapālampuroḍāśaṃ nirvapati
tasya pañcapadāḥ paṅktayo yājyānuvākyā bhavanti
yātayāmeva vā etad ījānasya yajño bhavati
so 'smātparāṅ iva bhavati
agnirvai sarve yajñāḥ
agnau hi sarvānyajñāṃstanvate ye ca pākayajñā ye cetare
tadyajñam evaitatpunar ārabhate
tathāsyāyātayāmā yajño bhavati
tatho asmānna parāṅbhavati
- 14
तद्यत्पञ्चकपालः पुरोडाशो भवति पञ्चपदाः पङ्क्तयो याज्यानुवाक्याः
पाङ्क्तो वै यज्ञः
तद्यज्ञम् एवैतत्पुनर् आरभते
तथास्यायातयामा यज्ञो भवति
तथो अस्मान्न पराङ्भवति
tadyatpañcakapālaḥ puroḍāśo bhavati pañcapadāḥ paṅktayo yājyānuvākyāḥ
pāṅkto vai yajñaḥ
tadyajñam evaitatpunar ārabhate
tathāsyāyātayāmā yajño bhavati
tatho asmānna parāṅbhavati
- 15
तस्य हिरण्यं दक्षिणा
आग्नेयो वा एष यज्ञो भवति
अग्ने रेतो हिरण्यम्
तस्माद्धिरण्यं दक्षिणानड्वान्वा
स हि वहेनाग्नेयः
अग्निदग्धम् इव ह्य् अस्य वहं भवति
tasya hiraṇyaṃ dakṣiṇā
āgneyo vā eṣa yajño bhavati
agne reto hiraṇyam
tasmāddhiraṇyaṃ dakṣiṇānaḍvānvā
sa hi vahenāgneyaḥ
agnidagdham iva hy asya vahaṃ bhavati
- 16
अथो चतुर्गृहीतम् एवाज्यं गृहीत्वा वैष्णव्यर्चा जुहोत्य् उरु विष्णो विक्रमस्वोरु क्षयाय नस्कृधि घृतं घृतयोने पिब प्र प्र यज्ञपतिं तिर स्वाहेति
यज्ञो वै विष्णुः
तद्यज्ञम् एवैतत्पुनर् आरभते
तथास्यायातयामा यज्ञो भवति
तथो अस्मान्न पराङ्भवति
तत्रो यच्छक्नुयात्तद्दद्यात्
नादक्षिणं हविः स्याद् इति ह्य् आहुः
अथ यद् एवैषोदवसानीयेष्टिः संतिष्ठते ऽथ सायमाहुतिं जुहोति काल एव प्रातराहुतिम्
atho caturgṛhītam evājyaṃ gṛhītvā vaiṣṇavyarcā juhoty uru viṣṇo vikramasvoru kṣayāya naskṛdhi ghṛtaṃ ghṛtayone piba pra pra yajñapatiṃ tira svāheti
yajño vai viṣṇuḥ
tadyajñam evaitatpunar ārabhate
tathāsyāyātayāmā yajño bhavati
tatho asmānna parāṅbhavati
tatro yacchaknuyāttaddadyāt
nādakṣiṇaṃ haviḥ syād iti hy āhuḥ
atha yad evaiṣodavasānīyeṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 'tha sāyamāhutiṃ juhoti kāla eva prātarāhutim

